Səgidən verilən məlumatlara görə, Azərbaycan Türkiyədən yeni “hava-hava” tipli raketlər ala bilər. Söhbət ROKETSAN şirkətinin “Çakır”, SOM, MAM-T və TEBER 81/82 tipli raketlərindən gedir. Ordu.az mövzunun aktuallığını nəzərə alaraq, bu araşdırmada “Çakır” raket ailəsi haqqında məlumat verəcək.

Türkiyənin “Çakır” raketləri ROKETSAN şirkəti tərəfindən modul yanaşma ilə hazırlanır. Bu səbəblə “Çakır raket ailəsi” adlı məhsul quruda, havada və dənizdə istifadə oluna bilər. Raketlərin buraxılışı 31 mart 2022-ci ildə keçirilib. Cəmi 3 fərqli qrupda 8 fərqli raketin yer aldığı 150+ kilometr mənzilli “Çakır” raket ailəsi ilə bir çox təhlükəsizlik qüvvəsinin ehtiyacları eyni vaxtda qarşılanacaq.


Modul arxitekturada inkişaf etdirilən “Çakır” gəmi əleyhinə raket (IIR, RF, Hibrid), radioelektron müharibə raketi, izləmə raketi (IIR, RF, Hibrid) və sürü sensor izləmə raketi kimi 4 əsas qrupda hazırlanır. Beləliklə, Quru Qoşunları Komandanlığı, Dəniz Qüvvələri Komandanlığı, Hava Qüvvələri Komandanlığı və Milli Kəşfiyyat Təşkilatı kimi qurumların ehtiyaclarının qarşılanması hədəflənir.

Xüsusilə radioelektron müharibə və sürü sensor faydalı yüklərə malik “Çakır” raketləri həm Türkiyədə, həm də dünyada kifayət qədər yeni konsepsiyadır.

Daşıdığı faydalı yüklər sayəsində “Çakır LİR” raketi düşmənin hava hücumundan müdafiə elementlərinin (SEAD) məhv edilməsi və hədəfin imitasiya edilməsi kimi tapşırıqları yerinə yetirə biləcək.


“Çakir SW” raketinin xüsusilə gərgin radioelektron-müharibə elementlərinin olduğu döyüş bölgələrində kritik əhəmiyyətə malik olacağı təxmin edilir.

“Naviqasiya raketlərini pilotsuz platformalarla bir araya gətirən raket” şüarı ilə diqqət çəkən “Çakır” raket ailəsi görüntü cihazının infraqırmızı (IIR), aktiv radar (RF) və hibrid axtarış sistemi (ikili rejimə malik axtarış) kimi seçimlərə malikdir Hibrid axtarış sistemi sayəsində IIR və RF axtarış başlıqları vahid raket platformasında birləşdiriləcək.


Hibrid axtarıcı sayəsində IIR və RF axtaranlar vahid raket platformasında birləşdiriləcək. Beləliklə, çox yüksək zərbə dəqiqliyinə malik raket platformasının istehsalı hədəflənir.

“Çakır” raketinin istiqamətləndirmə sistemi yalnız terminal mərhələsində istifadə ediləcək axtarış başlıqları deyil, həm də orta mərhələdə idarəetmə üçün istifadə olunacaq naviqasiya sistemləri baxımından çox zəngindir. “Çakır” raketinin istiqamətləndirmə sistemi:


İnertial Naviqasiya Sistemi
Müdaxiləyə davamlı GNSS
Radar hündürlükölçən
Barometrik hündürlükölçən
Yerə istinad edən naviqasiya sisteminə malikdir.


Bundan əlavə, “iki istiqamətli datalink sistemi” olan “Çakır” raketi şəbəkə mərkəzli döyüşə uyğun olaraq hazırlanır. İki istiqamətli datalink sistemi sayəsində “Çakır” raketi havada olarkən belə marşrut/hədəf yeniləmələri ala bilir və raketin idarəsi digər dost elementlərə ötürülə bilir. Bundan əlavə, raket tərəfindəki müvafiq dost elementlərə ani məlumat axını təmin edilə bilər.

150+ kilometr mənzilli “Çakır” raketi 275 kiloqram çəkisi ilə diqqət çəkir. Mənzilinə görə olduqca yüngül sayıla bilən çəkisi sayəsində “Çakır” raketi çox məhdud faydalı yükləmə qabiliyyətinə malik hava platformalarında belə müxtəlif üsullarla daşına bilir.

Təxminən 70 kiloqram ağırlığında “yüksək partlayıcı yarım nüfuzedici hissəcik təsirli termobarik” döyüş başlığına malik olan “Çakır” raketi bütün zirehli və ya zirehli olmayan hədəflərə qarşı təsirli ola bilir.


“Çakır” raketi quru, dəniz və ya helikopter kimi alçaq hündürlüklərdə fəaliyyət göstərən hava platformalarından istifadə edildiyi halda, mənzil çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün qatı yanacaqla işləyən mühərrik (gücləndirici) ilə təchiz edilə bilər. Bu zaman raketin çəkisi 330 kiloqrama qədər artır.


“Super Sea-Skimming” xüsusiyyəti sayəsində səthə çox yaxın uça bilən “Çakır” raketinin düşmən elementləri tərəfindən aşkarlanması da çox çətin olacaq.

ROKETSAN və “Kale Arge” şirkətləri arasında “Çakır” raketində istifadə olunacaq mühərriklə bağlı müqavilə imzalanıb. “Çakır” raketi “Kale Arge” tərəfindən milli resurslarla hazırlanmış KTJ-1750 turboreaktiv raket mühərriki ilə təchiz ediləcək.

İstifadəçi platformaları


Bir çox fərqli platformada istifadə edilə bilən “Çakır” raketinin ilk növbədə Pilotsuz Uçuş Aparatları və helikopterlərdə istifadə ediləcəyi gözlənilir. Pilotsuz platformalarla yanaşı, Türkiyə Hərbi Dəniz Qüvvələri Komandanlığının inventarında olan S-70B “SeaHawk” və AH-1W “Super Cobra” platformalarının da “Çakır” raketinin ilk istifadəçiləri arasında olacağı təxmin edilir.

“Akıncı” və “Aksungur” platformaları 4, MIUS, F-16, “Hurjet” və MMU kimi reaktiv mühərrikli təyyarələr 4, ATR-72 və CN-235 kimi dəniz patrul təyyarələri 2, “SeaHawk” və “Atak” kimi helikopter 2, “Ulaq” avtonom dəniz platformaları 4, döyüş gəmiləri 8, sahil müdafiə sistemləri isə 4 “Çakır” raketini daşıya biləcək.

ROKETSAN bu il “Akıncı” PUA-larından “Çakır” raketinin ilk sınaq atışını və platforma inteqrasiyasını 2023-cü ildə həyata keçirməyi hədəfləyir.

Firuz Bağırov
Ordu.az