Rusiya və Çinin artan gücü: Pentaqona hidroakustik buylar lazımdır – ANALİZ (HƏRBİ EKSPERT)

2018/09/1111111111_1536130404.jpg
Oxunub: 1208     14:45     05 Sentyabr 2018    
Xarici ölkələrin hərbi komandanlığını narahat edən "Rusiya təhlükəsi" yenidən birbaşa xərclərə və yeni hərbi məhsulların alınmasına gətirib çıxara bilər. Amerika KİV-ləri Pentaqonun zəruri avadanlıqların alınması üçün Konqresdən əvvəl ayrılan məbləğdən əlavə olaraq 20 milyon dollar xahiş etdiyini bildirib. Hərbi təşkilat xarici dövlətlərin sualtı qüvvələrinin fəaliyyətlərindən narahatdır və buna görə də əlavə hidroakustik buyların böyük bir partiyasını əldə etmək istəyir.

Hazırda Pentaqon və Konqres, payızdan başlayaraq növbəti 2019-cu maliyyə ili üçün ABŞ müdafiə büdcəsinin layihəsi üzərində işləyir. Layihəyə müəyyən dəyişikliklər edilir. Son dəyişiklik sualtı qayıq əleyhinə müdafiə xərclərinin artırılmasını da nəzərdə tutur. Bu sahədə milyonlarla dollar dəyərində böyük bir müqavilə artıq tətbiq olunur. Lakin görünür ki, Pentaqonun istənilən nəticəni əldə etmək üçün əlavə maliyyəyə ehtiyacı var.


Nəqliyyat paketində hidroakustik buylar

Sualtı qayıq əleyhinə müdafiənin inkişafına çəkiləcək gələcək xərclər "Omnibus" maliyyələşdirmə tədbirləri kimi bir paketdə öz əksini tapır. Pentaqon çoxdan bu paketi dəyişib, nəticədə onun dəyəri əhəmiyyətli dərəcədə artıb. İndi bu paket konqresmenlərin təsdiqini əldə edəndən sonra növbəti maliyyə ili üçün müdafiə büdcəsinin tərkibinə daxil ediləcək.

Paket, Hərbi Dəniz Qüvvələrinə mühüm sularda ehtimal olunan rəqibin sualtı qayıqlarını axtarmaq üçün nəzərdə tutulan hidroakustik buyların alınması məqsədilə əlavə 20 milyon dollar ayrılmasını nəzərdə tutur.

Bu son illərdə ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin belə avadanlığa sahib olmamasının zəruriliyindən xəbər verir və buna görə də satınalmaların artırılması düşünülür.

Məlumatlara görə, əlavə maliyyələşdirmə tələbi Rusiyanın sualtı donanmasının fəaliyyəti ilə birbaşa əlaqələndirilir. Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin nüvə və dizel-elektrik sualtı qayıqları son illərdə müntəzəm olaraq döyüş patrul xidmətinə çıxması ABŞ üçün təhlükəli hesab edilir. Bu baxımdan, ABŞ patrul aviasiyası xüsusi təhlükəli sahələri nəzarətdə saxlayır və sualtı hədəfləri axtarır. Ötən il belə sualtı qayıqdan müdafiə bəzi xoşagəlməz nəticələrə gətirib çıxardı.

Rusiyanın sualtı qayıqlarının aktiv fəaliyyəti, ABŞ HDQ-nin sualtı hədəfləri axtarmaq üçün istifadə etdiyi birdəfəlik buyların tətbiqinin artırılmasına səbəb olub.

Belə bir vəziyyətdə ABŞ-ın silahlı birləşmələrində mövcud olan bütün əsas buy növlərindən bəhs olunur. Nəticədə bir neçə vəzifəni paralel həll etməyə imkan verəcək bu tip məhsulların satın alınmasına ehtiyac yaranıb.

Təlimlər və real əməliyyatlar zamanı sualtı qayıq əleyhinə təyyarələr hidroakustik buyları daim sərf edirlər və buna görə də belə avadanlıqların müntəzəm təchizatı tələb olunur. Yaxın keçmişdə buyların istehlakının artması ehtiyatların azalmasına gətirib çıxardı və bu mütləq kompensasiya edilməlidir. Bundan əlavə, heç kim rus sualtılarının fəaliyyətinin azalmasını proqnozlaşdırmır. Təbii ki, mövcud vəziyyətdəki bütün bu problemlər yalnız yeni satınalmalar vasitəsilə həll edilə bilər.


ABŞ HDD buylarının kəsik modelləri

Hazırda ötən ilin oktyabrında buyların tədarükü üzrə imzalanan mövcud müqavilə həyata keçirilir. Bu sənədə uyğun olaraq, ERAPSCO şirkəti yaxın gələcəkdə AN/SSQ xəttindən donanmaya bir neçə modeldə 166500 hidroakustik buy verməlidir.

Bu məhsullar üçün podratçı 220 milyon dollar alacaq. Bu müqavilə AN/SSQ-36, AN/SSQ-53, AN/SSQ-62, AN/SSQ-101, AN/SSQ-110 və AN/SSQ-125 tipli məhsulların əhəmiyyətli miqdarda təchizatını nəzərdə tutur.

Bir qədər sonra, 2018-ci ilin yanvarında Pentaqon və ERAPSCO 9.6 milyon dollar dəyərində yeni bir müqavilə imzaladılar. Bu müqaviləyə əsasən, podratçı mövcud buyların bütün əsas növlərinə müntəzəm olaraq reqlament və texniki xidmət göstərilməsini təmin edəcək. Şirkət eyni zamanda yeni buyların çatdırılmasını da öhdəlik kimi qəbul edib.

Amerika mətbuatı əlavə olaraq təxminən 20 milyon dollara hansı sayda hidroakustik buyların satın alınmasını bildirmir.

Lakin mövcud müqavilə üzrə əldə olan məlumatlara əsaslanaraq sadə hesablamalar aparıb, müəyyən fərziyyələr irəli sürmək olar. Planlaşdırılan sifarişin tipindən və tərkibidindən asıl olaraq, ABŞ donanması təxminən 13-15 min buy əldə edə biləcək. Mütləq baxımdan çox əhəmiyyətli bir rəqəmdir, lakin bu oktyabr müqaviləsinin həcminin 10% -dən də azdır.

Bütün hidrokustik buylar, həm mövcud olanlar, həm sifariş edilənlər, həm də alınması planlaşdırılanlar yaxın gələcəkdə ABŞ dəniz aviasiyası tərəfindən mühüm sahələri izləmək və ehtimal olunan düşmənin sualtı qayıqlarının axtarışı üçün istifadə ediləcək. Belə sistemlərin əsas daşıyıcıları hazırda sualtı qayıq əleyhinə P-3 "Orion" və P-8A "Poseidon" təyyarələri, eləcə də MH-60R "Seahawk" helikopterləridir. Bu maşınlar buyların daşınması və buraxılması üçün avadanlıqlarla, həmçinin daxil olan siqnalları qəbul və emal etmək üçün xüsusi cihazlarla təchiz olunub.

Patrul təyyarələrində fərqli modellərə aid onlara buy yerləşdirilə bilər. Standart döyüş dəstinin tərkibi müxtəlif təyinatlı buylardan ibarətdir. Əvvəlcə aktiv və passiv tipli hidroakustik sistemlər istifadə olunmaqla sualtı obyektlərin ilkin axtarışı aparılır. Hədəfləri aşkar etmək üçün digər üsullardan da istifadə etmək mümkündür.


P-3 "Orion" təyyarəsində buyun buraxılması üçün avadanlıq

Müəyyən akvatoriyaların davamlı nəzarətdə saxlnılması birdəfəlik buyların əhəmiyyətli dərəcədə istifadəsinə gətirib çıxarır. Nəticədə, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri bu cür xərcləri artırmaqla daim yeni avadanlıqların alınmasına məcbur olur. Son zamanlar uçuş sayı və aşkarlama vasitələrinin xərcləri artıb, buna görə Pentaqonun yeni partiya buyları satın almaq üçün əlavə maliyyə tələb etməsi labüd idi.

*****

ABŞ Müdafiə Nazirliyinin açıq mənbələrdə verdiyi açıqlamalarda, yeni tələblərin ortaya çıxmasının əsas səbəbini Rusiya Donanmasının sualtı qüvvələrinin artması ilə əlaqələndirirlər. Həqiqətən, son illərdə Rusiya sualtı qayıqları potensialını açıq şəkildə nümayiş etdirməyə cəhd edir və bu da bir sıra dövlətlərin hərbi rəhbərliklərinin narahatlığına səbəb olur.

Yeni narahatlıqların başlıca səbəbi Rusiyanın aviadaşıyıcılar istisna olmaqla, digər siniflərdən olan dəniz vasitələrinin, xüsusilə yeni sualtı qayıqlarının kütləvi inşasından ibarətdir. Rusiya Hərbi Dəniz Qüvvələri son zamanlar sualtı və ya sahil hədəflərinə hücum edə bilən, strateji döyüş növbətçiliyinə təyin edilən yeni nüvə və dizel-elektrik sualtı qayıqları əldə edir. Eyni zamanda, yeni gəmilər dənizdə dayanmırlar, müntəzəm olaraq okeanların müxtəlif yerlərində patrul xidmətini yerinə yetirirlər. Düzdür, Rusiya hazırda ABŞ-ın 13 ədəd aviadaşıyıcısı qarşısında bir dənə də olsun aviadaşıyıcıya sahib deyil və perspektivdə də bu mümkün görünmür, lakin bu boşluğu Moskva daha tez və ucuz başa gələn sualtı qayıqların hesabına doldurmaq istəyir.

Rusiya sualtıları komandanlığın əmrlərinə əsasən, Qara dəniz və Aralıq dənizlərinə xüsusi diqqət yetirirlər. Ruslar Qara dəniz donanmasının ən yeni sualtı qayıqlarının bu bölgələrdə gizli şəkildə hərəkət etdiklərini və həm dənizdə, həm də sahildə vəziyyəti izləyə bildiklərini iddia edirlər. Bundan başqa, 2015-ci ildə Qara dənizdəki sualtı qayıqdan "Kalibr" raket sisteminin potensialı ilk dəfə nümayiş etdirildi. Aralıq dənizinin sularından Suriyadakı bir sıra hədəflər vuruldu, lakin görüntülər yayımlanmadı.

885 layihəli "Yasen" çoxməqsədli nüvə sualtı qayıqları həm "Kalibr" raketləri, həm də "Oniks" qayıq əleyhinə raketləri ilə təchiz edilə bilər. Lakin Rusiya HDQ-də belə bir qayıqdan sadəcə bir dənədir - 4 okean və 90 dəniz üçün bir qayıq azlıq edə bilər. Lakin Rusiyanın istifadəsində olan məhdud imkanlı, köhnə layihəli sualtı qayıqları da nəzərə almaq lazımdır.


SH-60 helikopterinin atıcı qurğusu

Göyərtəsində ballistik raketləri olan yeni nüvə sualtı qayıqları tikərək, Rusiya strateji nüvə güclərinin dəniz komponentinin potensialını bərpa etməyə çalışır. Mövcud gəmilərlə birlikdə 3 ədəd 955 layihəli "Borey" sualtı qayıqları Atlantik, Sakit okean və Arktik okeanlarında patrul xidməti aparmağa qadirdir. Bu tip qayıqlar adətən patrul təyyarə və helikopterləri üçün strateji hədəf hesab edilir.

Uzun bir aradan sonra Rusiyanın sualtı qayıqları öz doğma sahillərindən aralı məsafədə fəaliyyətə qayıdır. Müasir Rusiya Donanmasının Sovet İttifaqının donanmasına nisbətən daha azsaylı olduğunu qəbul etməliyik, lakin nə qədər maraqlı olsa da rəsmi Moskva bu faktorun xarici qayıq əleyhinə mübarizə kontekstində əhəmiyyətli bir problem olmadığını iddia edir. Bəziləri isə sualtı qayıqların azaldılmasının xarici müdafiə sahəsində oxşar proseslərlə müşayiət olunduğunu təsdiqləyirlər. Rəqəmlər isə təbii ki, fərqli statistika göstərir. Digər tərəfdən Baltik və Qara dənizdə ABŞ gəmilərinin daha tez-tez görünməsi də Rusiyanın milli maraqlarına ziddir.

ABŞ isə axtarış avadanlıqlarının çatışmazlığı ilə qarşılaşıb və ciddi tədbirlər görməyə məcburdur. Qeyd edək ki, ABŞ-ın təyyarə və helikopterlərində mövcud olan hidroakustik buylar, yalnız rus sualtı qayıqlarını axtarmaq üçün deyil, eyni zamanda ABŞ üçün az təhlükə törətməyən Çin sualtı donanmasına da qarşı istifadə edilə bilər. Pekin dəniz qüvvələrinin inkişafı ilə daha ciddi məşğul olur və sualtı qayıqlar da daxil olmaqla müxtəlif yeni döyüş vasitələrini aktiv şəkildə inşa edir. Sakit okean və onun dənizlərində ÇXO Hərbi Dəniz Donanmasının artan fəaliyyəti ilə əlaqədar ABŞ hərbi rəhbərliyinin ciddi narahatlıq keçirdiyi nəzərə çarpır.

Nəticədə, çox spesifik bir vəziyyət yaranır. ABŞ-a qarşı xarici sualtı qayıqlardan gələn təhdidlər sürətlə artır. Pentaqon bu cür çağırışlara cavab verməyə çalışır, lakin onun hərəkətlərində bir qədər gecikmələr, bəlkə də arxayınlıq nəzərə çarpır. ABŞ-ın istənilən halda vəziyyəti öz xeyrinə dəyişə biləcəyini şübhəsizdir, çünki buyların sifarişi, yeni qayıq əleyhinə təyyarə və helikopterlərin inşası, sualtıların inşasından dəfələrlə sürətlə həyata keçirilir.


Sualtı qayıq əleyhinə helikopter hidroakustik buydan istifadə edərkən

ABŞ-ın hidroakustik buy istehsalında mövcud və gözlənilən artımının, Rusiya və Çinin yeni fəaliyyətlərinə cavab olaraq atıldığı danılmazdır. Bu tendensiya yaxın keçmişin proqnozlarından birinə çox uyğundur. Pentaqonun yeni planları kontekstində Amerika KİV-ləri 2015-ci ildə "Markets and Markets" beynəlxalq analitik agentliyinin hidroakustik buy bazarındakı mövcud vəziyyətin nəzərdən keçirildiyi barədə analitik yazı gündəmə gətirib. Yalnız ABŞ deyil, həm də digər ölkələr dünya okeanlarında dəyişən vəziyyətlə əlaqəli hidroakustik buyların alınmasını artırırlar. Lakin, bu cür avadanlıqların ən böyük müştərisi Pentaqondur və onun müqavilələri bütün dünya bazarına həlledici təsir göstərir. Ötən il bağlanan tək ABŞ müqaviləsi, 2015-ci ildə bütün dünya ölkələrinin bağladığı müqavilələr dəyərindədir.

Pentaqon sualtı qayıq əleyhinə təyyarələr üçün birdəfəlik hidroakustik buyları böyük miqdarda almaqda davam edir. Bununla belə, xarici sualtı qüvvələrinin inkişafı və onların aktiv əməliyyatları, bu cür avadanlıqların istifadəsinin artmasına səbəb olur. Belə ifrat istifadəni kompensasiya etmək üçün əlavə olaraq 20 milyon dollar dəyərində böyük bir partiyanı sifariş etmək planlaşdırılıb. Konqresin belə bir təklifi təsdiqləyəcəyi dəqiq məlum deyil. Konqresmenlər sualtı qayıq əleyhinə müdafiənin maliyyələşdirməsini artırmasa, bu layihə HDQ-nin potensialının azalmasına imkan verən yeni problemlərlə üzləşə bilər. Qanunvericilər qənaət və təhlükəsizlik arasında mütləq seçim etməlidirlər.

Yazı Ryabov Kirilin məlumatları əsasında hazırlanıb
Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az


Teqlər: Rusiya-Çin   Pentaqon   Hidroakustik-buy