Dünyada demək olar ki, bütün artilleriya sistemlərində istifadə olunan 155 mm-lik mərmi müasir Qərb quru döyüş əməliyyatları üçün “kritik əhəmiyyətli” hesab edilir. Bu mərmilər ağır atəş dəstəyi üçün istifadə olunur və hərəkətlilik, mənzil və atəş gücü arasında optimal balans yaradır. 155 mm-lik mərmilər NATO qüvvələri üçün ideal seçim hesab olunur. Onlar yüksək dağıdıcı təsirə malikdir, zirehli texnikaları məhv edə və düşmənin istehkamlarını dağıda bilir. Eyni zamanda ölçüləri yük maşını bazalı və yedəkli haubitsalarda istifadəyə imkan verəcək qədər münasibdir.
Artıq beşinci ilinə qədəm qoyan Ukrayna müharibəsi göstərib ki, heç bir ordu kifayət qədər artilleriya sursatına malik deyil. ABŞ böyük həcmdə sursatı Ukraynaya verdiyindən ehtiyatları azalıb. Soyuq müharibədən sonrakı dövrdə müdafiə büdcələrinin azaldılması, istehsal məhdudiyyətləri, mərmi istehsalı üçün lazım olan materialların çatışmazlığı və istehsal müəssisələrinin azlığı sursat qıtlığı yaradıb.
NATO ölkələri 155 mm-lik mərmi istehsalını artırmaq üçün səylərini gücləndirirlər. 2025-ci ilin əvvəlində Almaniyanın “Rheinmetall” şirkəti Litvanın Baysoqala şəhərində yeni zavodun təməlini qoyub. Məqsəd mövcud çatışmazlığın aradan qaldırılmasına töhfə verməkdir. Digər tərəfdən, Böyük Britaniyanın “BAE Systems” şirkəti Polşa Silahlanma Qrupu (PGZ) ilə birlikdə ölkədə 155 mm-lik mərmilərin yerli istehsalını genişləndirir.
Böyük Britaniya və Polşa şirkətləri əməkdaşlıq mükafatına layiq görülüb
Ötən həftə Britaniya-Polşa Ticarət Palatası (BPCC) və Böyük Britaniyanın Varşavadakı səfirliyi “Britaniya-Polşa Əməkdaşlıq Mükafatı”nı (BPCA) birgə şəkildə “BAE Systems” və PGZ-yə təqdim edib. Mükafat şirkətlərin ötən ilin sentyabrında tərəfdaşlıq yaratdıqdan sonra göstərdikləri əməkdaşlığın nəticəsi kimi verilib.
Böyük Britaniyanın Polşadakı səfiri Deym Melinda Simmons bildirib: “Böyük Britaniya ilə Polşa arasındakı iqtisadi tərəfdaşlıq bu gün hər zamankından daha güclüdür. Böyük Britaniya-Polşa Biznes Mükafatlarının ikinci buraxılışı əməkdaşlığımızın nə qədər dinamik və çoxşaxəli inkişaf etdiyini nümayiş etdirir. Bu inkişaf birbaşa investisiyaların və ticarətin artmasından enerji keçidi, yeni texnologiyalar və təhlükəsizlik sahəsində birgə təşəbbüslərə qədər uzanır. Mükafat alanlar əməkdaşlığımızın ambisiyasını və potensialını ən yaxşı şəkildə nümayiş etdirirlər”.
Mükafat hər iki şirkətin geniş istifadə olunan sursat növünün çatışmazlığını aradan qaldırmaq istiqamətində göstərdiyi səyləri vurğulayır. Layihənin məqsədi “Dezamet” sursat zavodunun istehsal gücünü ildə təxminən 130 min ədəd 155 mm-lik mərmiyə çatdırmaq və Polşanı xarici tədarükdən böyük ölçüdə müstəqil etməkdir. “BAE Systems” PGZ-nin istehsal infrastrukturunun genişləndirilməsinə dəstək verir. Hər iki şirkət eyni zamanda texnologiya paylaşımı sahəsində də sıx əməkdaşlıq edir.
Bu əməkdaşlıq “BAE Systems”in Avropadakı fəaliyyətini də genişləndirir. Şirkət artıq Uels və İsveçdə yerləşən müəssisələrində artilleriya sursatı istehsal edir.
PGZ İdarə Heyətinin sədri Adam Leşkeviç bildirib: “Böyük Britaniyanın səfirliyinin və BPCC-nin Polşa Silahlanma Qrupu ilə “BAE Systems” arasındakı əməkdaşlığı yüksək qiymətləndirməsindən məmnunuq. Bu, xarici tərəfdaşla uğurlu əməkdaşlığın nümunəsidir. Bir tərəfdən biz “BAE Systems”in böyük təcrübəsindən və bilik bazasından faydalanırıq, digər tərəfdən isə partlayıcı maddələr istehsalı texnologiyalarımızı Britaniya bazarına çıxarmaq imkanı əldə edirik. Əminəm ki, bu əməkdaşlıq hər iki tərəfin və hər şeydən əvvəl Polşa Silahlı Qüvvələri ilə Polşa müdafiə sənayesinin maraqlarına uyğun şəkildə inkişaf etməyə davam edəcək”.
Polşa daxili istifadə üçün də daha çox 155 mm-lik mərmi istəyir
155 mm-lik sursat NATO daxilində geniş istifadə olunsa da, Varşavanın əlavə sifarişləri səbəbindən Polşanın daha böyük ehtiyatlara ehtiyacı yarana bilər. Polşa hökuməti özüyeriyən haubitsa parkını genişləndirmək üçün yeni müqavilələr imzalayıb. AHS KRAB Polşa ordusunun ağır artilleriyasının əsasını təşkil edir. Sistem 155 mm çaplı, 52 çap uzunluğunda lülə ilə təchiz olunub və həm dəqiq idarə olunan, həm də standart sursatlardan istifadə edə bilir.
Bundan əlavə, Polşa ordusunda yerli istifadə üçün hazırlanmış təkərli ANS KYRL özüyeriyən haubitsalarının da məhdud sayı mövcuddur. Bu sistemlər daha ağır tırtıllı KRAB haubitsalarını dəstəkləmək məqsədilə istifadə olunur. Varşava eyni zamanda Cənubi Koreya istehsalı olan K9 THUNDER haubitsalarını da silahlanmaya qəbul edir. Bu sistem KRAB ilə oxşar şassiyə malikdir. K9 THUNDER tam avtomatik sursat yükləmə sistemi və avtomatik qüllə ilə təchiz olunub. Onun atəş tempi dəqiqədə 10 mərmiyə qədər çatır.
155 mm-lik mərmi niyə dünyada bu qədər populyardır?
“Associated Press” agentliyinin 2023-cü ilin aprelində yaydığı məlumata görə, 155 mm-lik mərmi mexaniki baxımdan çox sadə, istehsalı asan, etibarlı və döyüş meydanında yüksək effektivliyə malikdir. Mərmi dörd əsas hissədən ibarətdir: partladıcı fitil, döyüş başlığı, atıcı yük və kapsul. Hər bir mərminin uzunluğu təxminən 60 santimetr, çəkisi isə 45 kiloqramdır. Adından da göründüyü kimi, onların diametri 155 mm-dir.
Bu artilleriya mərmiləri müxtəlif variantlarda hazırlana bilir. Onlar yüksək partlayıcı, zirehdələn və yüksək qəlpəli döyüş başlıqları ilə təchiz oluna bilər. Xüsusi versiyalar isə dəqiq idarəetmə sistemləri ilə istifadə edilir. 155 mm-lik mərmilər yuxarıda sadalanan sistemlərlə yanaşı, ABŞ-nin M777 haubitsası, Almaniyanın “PzH 2000” sistemi və Fransanın CAESAR özüyeriyən artilleriya qurğusu da daxil olmaqla çoxsaylı platformalarda istifadə olunur.
Aprel ayında ABŞ Müharibə Nazirliyi Kanzas ştatının Parsons şəhərində yeni 155 mm-lik mərmi zavodunun açılacağını elan edib. Məqsəd ABŞ müdafiə sənayesinin aylıq istehsal həcmini 100 min mərmiyə çatdırmaqdır. Rusiya 2022-ci il fevralın 24-də Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı işğala başlamazdan əvvəl ABŞ ayda cəmi 15 min ədəd 155 mm-lik mərmi istehsal edirdi.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
