Məlumdur ki, Türkiyə Quru Qoşunları Komandanlığının strukturlaşmasında təkərli və tırtıllı zirehli texnika mühüm yer tutur. Hazırda inventarda 4000-dən çox taktiki təkərli zirehli texnikanın (TTZT) olduğu proqnozlaşdırılır. Bu avtomobillərin əksəriyyəti personal daşınması üçün istifadə olunur.

2010-cu illər TTZT sinifli avtomobillər üçün dönüş nöqtəsi olub. Bu dövrdə yüzlərlə TTZT Müdafiə Sənayesi Komitəsinin açdığı tenderlərlə Türkiyə Silahlı Qüvvələri, Jandarma Baş Komandanlığı, Daxili İşlər Nazirliyi və digər təhlükəsizlik bölmələrinin xidmətinə daxil olub.

İnventarda olan tırtıllı tipli zirehli texnikanın sayının 4500-dən çox olduğu proqnozlaşdırılır. Bu rəqəmin təxminən 2000-i FNSS tərəfindən istehsal olunan ZMA-15, ACV-300 və müxtəlif KAPLAN STA maşınlarından ibarətdir. Qalan hissə isə modernləşdirmə ehtiyacları günü-gündən artan M113 avtomobillərindən ibarətdir.


Təbii ki, burada zirehli zirehli texnika dedikdə zirehli döyüş maşınları (ZDM) və zirehli transportyorlar (ZT) nəzərdə tutulur. Bundan başqa, Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin də yaxşı tank ehtiyatı var ki, bu da kəmiyyətcə yaxşı olsa da, keyfiyyətcə bir o qədər yaxşı deyil.

Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin son dövrlərdə apardığı modernləşdirmə işləri ilə inventarda olan müasir zirehli texnikaların sayının gündən-günə artırılması hədəflənir. Bu istiqamətdə, Müdafiə Sənayesi Komitəsinin (SSB) təşəbbüsü ilə son bir neçə ildə imzalanan aşağıdakı:

Silah Daşıyıcı Vasitələr (STA),
Xüsusi Məqsədli Taktik Təkərli Zirehli Maşınlar (OMTTZT),
Zirehli Amfibiya Hücum Vasitəsi (ZAHA),
6×6 Minadan Mühafizə olunan Avtomobillər (MKKA),
“Korkut” Hava Hücumundan Müdafiə Sistemləri,
Vasitəyə quraşdırılan “Cirit” (KMC) layihələri ilə döyüş qabiliyyətinə malik bir çox müasir zirehli texnikanın TSQ inventarına əlavə ediləcəyi məlumdur.


Bu beş layihənin hamısında FNSS tərəfindən istehsal olunan platformalar, FNSS və ASELSAN-dan uzaqdan idarə olunan silah sistemləri, ROKETSAN tərəfindən istehsal olunan raket və top qüllələri istifadə olunur.

Eyni zamanda, hazırda ASELSAN-ın əsas podratçısı olan ZMA-15 Modernləşdirmə Layihəsi ilə inventarda olan FNSS istehsalı Zirehli Döyüş Maşını (ZDM) platformaları müasir döyüş meydanının tələblərinə cavab verəcək şəkildə modernləşdirilir.

DSK-nın başlatdığı yeni layihələrlə TSQ-nin bu sahədəki imkanlarının artırılması hədəflənir. Bu layihələrin ən görkəmlilərindən biri YN-ZMA layihəsidir.

Quru Qoşunları Komandanlığının ehtiyacları əsasında DSK tərəfindən başlatılan digər bir layihə isə Yeni Nəsil Zirehli Döyüş Maşınları (YN-ZMA) Layihəsidir.


YN-ZMA Layihəsi ilə həm taktiki təkərli (6×6 və 8×8) həm də paletli tipli çoxlu sayda zirehli döyüş maşını alınacaq. Birinci mərhələdə taktiki təkərli maşınlar alınacaq. SSB tərəfindən daha əvvəl elan edilmiş “prototiplər rəqabət aparacaq” prinsipinə uyğun olaraq, YN-ZMA Layihəsi iki mərhələli tender prosesində həyata keçirilir.

Birinci mərhələdə tenderdə iştirak edən avtomobillər müstəqil sınaq təşkilatı TRTEST-in koordinasiyası ilə üç mərhələdən ibarət müsabiqə prosesindən keçəcək. Bu mərhələlər ballistik sınaq, mina və əldəqayırma partlayıcıya qarşı sınaqlar və mobillik sınaqlarıdır.

İkinci mərhələdə müsabiqənin nəticələri və qiymət təklifləri qiymətləndiriləcək. YN-ZMA tenderi çərçivəsində aparılan sınaqların nəticələrinin gələn ilin birinci rübündə yekunlaşacağı təxmin edilir.


YN-ZMA tenderi çərçivəsində istehsal edilən vasitələrin əhəmiyyətli bir hissəsində 35 mm-lik top qülləsi olacaq. Beləliklə, hazırda 25 mm-lik topdan istifadə edən Türkiyə Quru Qoşunları ZMA platformalarında daha yüksək çaplı silaha keçmiş olacaq. 35 mm-lik silah və döyüş sursatı çeşidi sayəsində ZMA-lar da hava hədəflərinə qarşı vuruşa biləcəklər.

Taktiki təkərli nəqliyyat vasitələri ilə yanaşı, gələn il “Yeni nəsil tırtıllı avtomobillər” üzrə tenderin keçirilməsi də nəzərdə tutulub. Hal-hazırda Türkiyədə yalnız iki şirkətin tırtıllı avtomobilləri inkişaf etdirmək və istehsal etmək imkanı var. Bu şirkətlər FNSS və “Otokar”dır.


YN-ZMA Layihəsində Yarışan maşınlar

Yeni Nəsil Zirehli Döyüş Maşınları Layihəsi çərçivəsində BMC, FNSS və “Otokar” şirkətləri taktiki təkərli maşınlar əsasında yarışır. Əsas alternativ olaraq tenderdə BMC POWER-in yerli güc qrupu və ASELSAN-ın “Korhan” 35 mm Silah Sisteminin yer aldığı məlumdur.

BMC
BMC bu yaxınlarda təqdim etdiyi “Altuğ” ilə YN-ZMA Layihəsində iştirak edir. 711BG “Caterpillar” C13 mühərrikli “Altuğ” 8×8 avtomobilinin ASELSAN-ın “Korhan” Silah Sistemindən istifadə etdiyi məlumdur.


“Altuğ”:

Maksimum Çəki: -
Maksimum sürət: 100 km/s
Kreyser məsafəsi: 800+ km
Şaquli maneə: 60 sm
Xəndək keçidi: 220 sm
Keçid: 120 sm
Kadr tutumu: 3+9
Mühərrik: “Caterpillar” C13 (711 BG)
Asqı sistemi: Tam müstəqil hidropnevmatik

Yeni hazırlanmış bir vasitə olan “Altuğ”un hələ döyüş təcrübəsi yoxdur.

FNSS
“Pars IV” ilə YN-ZMA Layihəsində iştirak edən FNSS-in tender çərçivəsində öz qülləsindən istifadə etməyi hədəfləyən yeganə şirkət olduğu məlumdur. “Pars IV” 8×8 vasitəsinin FNSS istehsalı olan “Teber-35” Silah Sistemindən istifadə etdiyi təxmin edilir.

“Pars IV”

Maksimum Çəki: -
Maksimum sürət: >100 km/s
Kreyser məsafəsi: 600+ km
Şaquli maneə: 70 sm
Xəndək keçidi: 200 sm
Keçid: 150 sm
Ekipaj Tutumu: 3+9
Mühərrik: -
Asqı sistemi: Yarımavtomatik, Pnevmatik Kompüter, İdarə olunan və Tənzimlənən

FNSS istehsalı olan “Pars” ailəsi hazırda Malayziya və Oman Ordularına xidmət edir. “Pars”, ÖMTTZT və MKKA Layihələri ilə də Türkiyə Silahlı Qüvvələri və Jandarma Baş Komandanlığının xidmətinə daxil olacaq.

“Otokar”

Otokar “Arma” ilə YN-ZMA Layihəsində iştirak edir. “Arma” vasitəsinin ASELSAN istehsalı olan “Korhan” Silah Sistemindən istifadə edəcəyi təxmin edilir.


“Arma” 8×8

Maksimum Çəki: 40 ton
Maksimum sürət: 100+ km/s
Kreyser məsafəsi: 700 km
Şaquli maneə: 70 sm
Xəndək keçidi: 200 sm
Keçid: 180 sm
Ekipaj Tutumu: 3+9
Mühərrik: Turbo doldurulmuş dizel mühərriki (700 at)
Asqı sistemi: İki qatlı tam müstəqil hidro-pnevmatik asma/Teleskopik tipli vibrasiya damperi və spiral yay, tam müstəqil asma

“Otokar” istehsalı olan “Arma” hazırda Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Ordusunda xidmətdədir.

YN-ZMA Layihəsində Qüllə Seçimləri
ASELSAN KORHAN qülləsi

Növ/Kalibr: 35 mm
Hazır sursat: 100
Sursat Seçimləri: Proqramlaşdırıla bilən hissəciklər və s.
Qidalanma növü: İkili
Çəki: < 3.500 kq
Yan ox: nx360⁰
Yüksəlmə oxu: -10° / +45°
Maksimum sürət: > 60°/s (Yan və Hündürlük Oxunda)
İkinci dərəcəli silah: 7.62 mm pulemyot
Balistik mühafizə: STANAG 4569 Səviyyə 2

FNSS TEBER-35


Növ/Kalibr: 35 mm
Hazır sursat: 100
Sursat Seçimləri: Yüksək partlayıcı, zirehdələn, havada partlayış üçün proqramlaşdırıla bilən sursat və s.
Atış sayı: 650-950 vuruş/dəq/Tam Avtomatik/Üçlü Atış/Tək Atış
Çəki: <3000 kq ( (STANAG 4569))
Yan ox: nx360⁰
Yüksəlmə oxu: -10° / +45°
Maksimum sürət: > 60°/s (Yan və Hündürlük Oxunda)
İkinci dərəcəli silah: 7.62 mm pulemyot

Firuz Bağırov
Ordu.az