Məsələn, münaqişə mühitlərinin döyüş meydanlarından rəqəmsal dünyaya ötürülməsi kibertəhlükəsizlik kimi sahələrdə yeni imkanlar təqdim edir, uzaqdan idarə olunan alətlər isə insan təhlükəsizliyini vurğulayan təhlükəsizlik həlləri yaradır.

Qlobal müdafiə sənayesi 2022-ci ildə innovasiyaları vurğulayacaq yeni yanaşmalar nümayiş etdirir. Rəqəmsal transformasiyanın yeni texnologiyalar, inkişaf edən biznes modelləri və investisiyaların artması ilə sürətləndiyi bir vaxtda müdafiə sənayesinin innovasiya investisiyaları bu bazarın gələcəyini formalaşdırır.

Pandemiya qlobal müdafiə sənayesinə necə təsir edir?

Pandemiyanın mənfi iqtisadi təsirləri hələ də davam edir. Müxtəlif sənaye sahələri sürətlə bərpa olunmağa çalışarkən, ölkələrin təhlükəsizliyini müəyyən edən müdafiə sənayesi yeni texnologiyalar və tendensiyalar işığında inkişafını davam etdirir.

Lakin pandemiya müdafiə sənayesi də daxil olmaqla bir çox sahələrdə istehsala mənfi təsir göstərdiyi üçün ehtiyat hissələri, xammal və təchizat zəncirlərində problemlər yarana bilər. Bu problemlərlə daralan bazarı bərpa etmək üçün yeni texnologiyaların tətbiqinə ehtiyac var. Uzaqdan iş texnologiya yönümlü biznes modellərində üstünlüklər təqdim edərkən, pandemiyanın riskləri istehsal xətləri və logistika sahəsində davam edir.

2022-ci ildə COVID-19 qadağalarının azaldılması və hətta bəzi ölkələrdə tamamilə aradan qaldırılması ilə sənaye təşkilatlarının bərpasında müsbət təsirlərin müşahidə ediləcəyi düşünülür. ABŞ-ın Milli Müdafiə Sənayesi Assosiasiyasının 200 üzvü arasında keçirilən sorğunun nəticələrinə görə, respondentlərin 31,5 faizi əməliyyat proseslərinin altı aydan əvvəl normallaşmayacağını düşünür. Ancaq 2022-ci il müdafiə sənayesi üçün həm texnologiya, həm də istehsal baxımından daha müsbət proseslərin yaşanacağı bir il olaraq nəzərdə tutulur. Müdafiə sənayesi pandemiyadan qurtulduğu üçün yeni tendensiyalar yaranmağa başlayır.

2022-ci il Müdafiə Sənayesi Trendləri

2022-ci ildə müdafiə sənayesində gözlənilən inkişafları daha yaxşı başa düşmək üçün yüksələn meyllərə diqqət yetirmək lazımdır. Bəzi vacib texnologiyalar və tendensiyalar:

Ağıllı Fabriklər

Ağıllı fabriklər 2022-ci ildə hər sektorda olduğu kimi müdafiə sənayesində də əhəmiyyət qazanır. İstehsalın təfərrüatlı şəkildə idarə olunduğu, son məhsulun keyfiyyətinin qiymətləndirilə biləcəyi və səhvlərin baş verməzdən əvvəl qarşısının alındığı ağıllı fabriklər böyük fərq yaratmaq potensialına malikdir.

Məlumatların paylaşıla biləcəyi, hər satınalma və istehsal mərhələsinin şəffaf olduğu ağıllı fabrik modelləri sənayelərin inkişafının mühüm hissəsini təşkil edir. Ağıllı fabrikləri düzgün qurmaq üçün Süni Zəka, sənaye obyektlərinin interneti (IIoT), avtomatlaşdırma, genişləndirilmiş və virtual reallıq və əlavə istehsal kimi texnologiyalar yaxşı başa düşülməli və mənimsənilməlidir.

Müdafiə sənayesinin mövcud istehsal müəssisələrinin ağıllı fabriklərə çevrilməsi də həlli vacib olan mühüm məsələ kimi önə çıxır. Ağıllı fabriklərə çevrilmə və yeni fabriklərin açılışı baş verdikcə, bu müəssisələrdə çalışacaq kadrların hazırlanması və ya işlə təmin olunması da nəzərə alınmalıdır.

Kosmik Texnologiyalar

Kosmik texnologiyalar müdafiə sənayesinin başqa bir mühüm tendensiyası olaraq görülür. Kosmik texnologiyalara maraq ildən-ilə artır. Peyklər müdafiə texnologiyalarının mühüm hissəsidir. Rabitənin vazkeçilməz olduğu bir dövrdə yeni texnologiyalar və kommunikasiya texnologiyaları ilə təchiz olunmuş peyklər ön plana çıxır.

Hökumətlərin 2022-ci ildə geosiyasi və kiber təhdidlərə qarşı təhlükəsiz rabitə sistemi qurmaq məqsədilə kosmik texnologiyalar çərçivəsində inkişaf etdirilən qlobal təhlükəsiz rabitə sistemləri müdafiə sənayesinin kommunikasiyalarını qorumaq üçün də istifadə edilə bilər.

Sıfır Karbon

Müdafiə sənayesi də qlobal diqqəti cəlb edən sıfır karbon tədqiqatlarına əhəmiyyət verir. Təmiz enerji mənbələri ilə istehsalın dəstəklənməsi həm iqtisadiyyat, həm də ətraf mühit baxımından fərq yaradır. Yeni texnologiyalar və onların tətbiqi bəzən daha çox enerji resursları tələb edə bilər. Artan enerji ehtiyacını ənənəvi qalıq yanacaqlar əvəzinə təmiz elektrik enerjisi və alternativ enerji ilə qarşılamaqla ekoloji cəhətdən təmiz istehsal mümkün ola bilər.

Müdafiə sənayesi sıfır karbon tədqiqatlarına meyl etsə də, bütün istehsal və texnologiyanı bu vəziyyətə uyğunlaşdırmaq mümkün olmaya bilər. Müdafiə sənayesi üçün ekoloji təhlükəsizliyə həssaslıq bəzi sahələrdə məhdudlaşdırıcı ola bilər. İnnovasiyaların həyata keçirilməsi mərhələsində ölkələrin və alimlərin yanaşmalarının paylaşılması və yeni texnologiyaların qlobal miqyasda qiymətləndirilməsi sıfır karbon tətbiqlərinin həyata keçirilməsində mühüm addım ola bilər.

Enerji Saxlama

Təmiz enerji mənbələri ilə yanaşı, enerjinin saxlanması da əhəmiyyət kəsb edir. Simsiz elektron sistemlərin varlığı artdıqca müdafiə sənayesində də enerjinin uzun müddət saxlanıla və sistemdə istifadə oluna biləcəyi yeni saxlama texnologiyalarına üstünlük verilir. Batareyaları getdikcə azalan texnologiyalara uyğunlaşdırmaq və daha uzun istifadəyə imkan verəcək saxlama tutumlarına çatmaq üçün aparılan araşdırmalar hər bir texnologiyanın faydalı olmasına kömək edir. Enerjisiz bir həyat ağlasığmaz olduğu üçün müdafiə sənayesinin də hər bir texnoloji sistem üçün enerjiyə ehtiyacı var. Kiçilən batareyalar, uzun müddət işləməyi vəd edən alternativ enerji saxlama texnologiyaları və onların təmiz enerji ilə birləşməsi müdafiə sənayesinin gələcəyində rol oynayır.

Kibertəhlükəsizlik

Artan texnoloji inkişaflar kibertəhlükəsizliyi də ön plana çıxarır. 2022-ci ildə rabitənin gücləndiyi və bulud sistemləri və 5G kimi güclü məlumat kommunikasiya texnologiyalarının gündəmdə olduğu bir vaxtda bu sistemlərin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün yeni kibertəhlükəsizlik proqramları ortaya çıxmağa davam edir.

Kibertəhlükəsizlik və kiber dünya müdafiə sənayesinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Döyüş meydanları kiber aləmə keçdikcə kiberhücumlar ölkələrin iqtisadiyyatlarına, kommunikasiya sistemlərinə və hətta hərbi birləşmələrinə ciddi ziyan vura bilər. Bu məqamda təhdidləri proqnozlaşdırmaq və onlara qarşı strategiyalar yaratmaq üçün ən müasir sistemlərə ehtiyac var. Müdafiə sənayesi kibertəhlükəsizlikdə ehtiyac duyulan səlahiyyətli kadrları ən müasir kompüter və kommunikasiya texnologiyaları ilə dəstəkləməyi hədəfləyir.

“Blokçeyn”

“Blokçeyn” texnologiyası müdafiə sənayesində yaxşı əlaqəli və şəffaf təchizat zəncirinin saxlanmasına kömək edir. Bu texnologiyanın bəzi üstünlükləri tədarük zəncirinin idarə edilməsində “Blokçeyn”ə artan tələbat, səmərəliliyin artırılması və qabaqcıl analitika, robototexnika və SZ kimi rəqəmsal texnologiyalarla proseslərin avtomatlaşdırılmasıdır. Dövlətlərin hərbi tətbiqlərdə blokçeyn texnologiyasından istifadə etməyə başlaması ilə təhlükəsizlik səviyyəsi, yüksələn kibertətbiqlər hərbi əməliyyatlarda üstünlük yaradır.

Hərbi Əşyaların İnterneti

Hərbi Əşyaların İnterneti (IoMT) gəmiləri, təyyarələri, tankları, PUA-ları, əsgərləri və əməliyyat bazalarını əlaqəli şəbəkədə birləşdirməyi nəzərdə tutur. Bu, hərbi əməliyyatlarda qavrayışı, yerdəki anlayışı, situasiya məlumatlılığını və reaksiya müddətini yaxşılaşdırır. Qabaqcıl hesablama, Süni Zəka və 5G texnologiyaları ordunun bütün aspektləri üzrə fasiləsiz məlumat axınını dəstəkləyir. Bu, orduların komandanlıq və nəzarət strukturunu gücləndirir. IoMT-də əsgərlər tərəfindən geyilən və onların avadanlıqlarına daxil edilmiş sensor və hesablama cihazları müxtəlif statik və dinamik biometrik məlumatları toplayaraq işləyir.

Robototexnika və avtonom sistemlər

Robot texnologiyaları qüvvələrin yaradılması, qüvvələrin planlaşdırılması və gələcək döyüş sahələrində tətbiqləri ilə bağlı hərbi müzakirələrdə getdikcə daha çox əhəmiyyət kəsb edir. Buna görə hərbi liderlər və sənaye mütəxəssisləri üçün müasir döyüş meydanında hərbi robotların sürətlə genişlənən rolunu başa düşmək çox vacibdir.

Əlavələr istehsalı

Müdafiə avadanlığının çəkisinin azaldılması sürət, tutum və yanacaq sərfiyyatında performansın yaxşılaşdırılması üçün çox vacib məsələdir. 3D çap adi istehsaldan əhəmiyyətli dərəcədə az materialdan istifadə etməklə komponentlər və hissələri istehsal etməyə imkan verir. Yeni dizayn mühəndisliyi imkanları və fərdiləşdirilmiş tələb əsasında istehsal təmin edən əlavə istehsal, istehsal xərclərini azaltmaqla yanaşı, logistik yükü azaldır. Bu texnologiya həm də zirehlər, özünü qızdıran hərbi geyimlər və döyüş sursatları üçün yeni material kombinasiyalarının yaradılmasını asanlaşdırır.

Kvant İnformasiya Texnologiyası

Çox yüksək sürətlə emal etməyə imkan verən kvant hesablama texnologiyası inkişaf etdikcə misli görünməmiş səviyyədə analiz və emal etməyə imkan verir. SZ texnologiyasını da dəstəkləyən kvant hesablama avtomatik müdafiə sistemlərinin gələcəyini gücləndirə bilər.

Müxtəlif Ölkələrin 2022 Müdafiə Sənayesi Hədəfləri

Çinin hərbi potensialının sürətli inkişafı və Rusiyanın qlobal dirçəlişi və təcavüzkar siyasəti dünyanın əksər regionlarında müdafiə xərclərini effektiv şəkildə artırıb. Qlobal müdafiə xərcləri hər il 2,6 faiz artaraq 2020-ci ildə 1,98 trilyon dollara çatıb. 2030-cu ilə qədər bir trilyon dollardan çox olan ABŞ-ın, 736 milyard dollarla Çinin və 213 milyard dollarla Hindistanın müdafiə xərclərinin ən çox olduğu ölkələrə liderlik edəcəyi gözlənilir.

ABŞ

Milli təhlükəsizlik maraqlarını qorumaq üçün ABŞ-ın müdafiə sənayesi büdcəsini rəqabətli səviyyədə saxlamağı planlaşdırır. Keçmişdə həyata keçirilən silahların inkişafı layihələrinin davamlılığını təmin etməklə yanaşı, innovativ texnologiyalara investisiyaların artırılması hədəflənir. Mikroelektron məhsullar, yeni nəsil enerji saxlama texnologiyaları, kibertəhlükəsizlik proqramları və pilotsuz texnologiyalar ABŞ müdafiə sənayesinin hədəfləri arasındadır.

Çin

Çin 2022-ci ildə hipersəs raket sınaqlarını bərpa etdiyi üçün nüvə silahı potensialını artırmağı hədəfləyir. Ancaq lazer silahlarına artan maraqla birlikdə xüsusilə dəniz vasitələrində istifadə ediləcək yüksək güclü lazer silahı sınaqları əhəmiyyət qazanır. Dənizlərdəki hökmranlığını artırmağı hədəfləyən Çin döyüş gəmisi istehsalına da diqqət yetirir.

Hindistan

Çinlə sərhədlərində yaşadığı problemlər səbəbindən Hindistan 2022-ci ildə qabaqcıl silah platformaları və texnologiyası ilə təchiz edilmiş hərbi qüvvəyə istiqamətini artırır. Müdafiə sənayesi büdcəsini əvvəlki ilə nisbətən 10% artıran Hindistan, xüsusilə yeni texnologiyalarla modernləşdirmə səylərinə diqqət yetirir.

Türkiyənin 2022 Müdafiə Sənayesi Proqnozları

Türkiyə müdafiə sənayesində bir çox ölkəyə nümunə olacaq dərəcədə irəliləyiş əldə etməyə davam edir. İnkişaf etmiş texnologiyalar qlobal miqyasda diqqəti cəlb etsə də, ölkələrin təhlükəsizliyində öz yerini tutmağa davam edir. Bu çərçivədə Türkiyənin 2022-ci il müdafiə sənayesi hədəfləri aşağıdakı kimi sıralanır:

Aviasiya sahəsində

Milli Döyüş Təyyarəsinin (MMU), Mini PUA-D sistemlərinin hissələrinin inkişafı və istehsalının davam etdirilməsi və sursat buraxan “Boyga” PUA-larının ilk istifadəyə verilməsi,
Milli və yerli istehsal LNA moduluna kosmosda tarixi məlumat göndərəcək, gəmilərin yeri və marşrut məlumatlarını ötürəcək KILICSAT peykinin buraxılışı planlaşdırılır.

HHM, silahlar, raketlər və sursatlar

“Hava-hava” Raketi (Göktuğ) layihəsi çərçivəsində “Bozdoğan” (WVR) və “Gökdoğan” vizual mənzilli raketlərin (BVR) ilk tədarükü planlaşdırılır, habelə “Gökdeniz” yaxın mənzilli HHM (CIWS) sistemi ilk dəfə “İstanbul” freqatına inteqrasiya ediləcək.

Quru platformaları

6x6 təkər formuluna malik “”Pars” adlı MRAP-ların ilk tədarükü planlaşdırılır.

“Zaha” zirehli amfibiya hücum maşınının ilk tədarükü 2022-ci ilə planlaşdırılır.

M60T tanklarındakı atəş idarəetmə sistemləri yerli və milli “Volkan-M” sistemi ilə yenilənəcək.

Dəniz platformaları

Türk Tipli Hücum Kateri Layihəsi (TTHB) çərçivəsində prototip gəminin tikinti prosesinə 2022-ci ildə başlanacaq. “Bayraktar TB3” PUA-larının “Anadolu” çoxməqsədli amfibiya gücum gəmisinə inteqrasiyasına başlanılır. Yeni insansız dəniz platformaları layihələrinin başlanması planlaşdırılır.

Radioelektron sistemlər

PUA-larda istifadə olunacaq REM Sistemlərinin İnkişafı (IHASOJ Layihəsi ilə) planlaşdırılır.
Milli REM Paketinin İnkişafı-FEWS Layihəsi 2022-ci ildə istifadəyə veriləcək.
ERALP adlı Erkən Xəbərdarlıq Radar Sisteminin, “Akp” adlı Aşağı Hündürlük Radar Sistemi və Hava Limanı Trafik Radarlarının ilk tədarükü planlaşdırılır.

Sənayeləşmə / Dəstək Fəaliyyətləri

Milli displey modulunu ehtiva edən “Avcı-2” sisteminin “Atak” helikopterlərində istifadəsi planlaşdırılır.

“Yonca” çox nüvəli mikroprosessor inkişafı layihəsi və Kvant Radar Texnologiyaları layihəsinə başlanılması planlaşdırılır.

Sənaye Bacarıqlarının Qiymətləndirilməsi və Dəstək Proqramı (EYDEP) çərçivəsində 200-dən çox şirkətə dəstək olmaq məqsədi qarşıya qoyulub.

2022-ci ildə müdafiə sənayesindəki yenilikləri dəstəkləmək və illərdir yaşanan problemləri qlobal əməkdaşlıqla aradan qaldırmaq, ekoloji cəhətdən təmiz və təhlükəsiz avadanlıq istehsal etmək, həm kiber dünyada, həm də real dünyada təhlükəsizliyi artırmaq mümkün ola bilər.


Ordu.az