2020-ci il müharibəsində ciddi hərbi və strateji uğursuzluqlar yaşayan Ermənistan son illərdə müdafiə sektorunda dəyişikliklər etmək zərurətini qəbul edib. Lakin bu dəyişikliklər əsasən xarici asılılıq üzərində qurulmuş silah alışları və siyasi himayəyə yönəlib. Daxili istehsal imkanlarının zəifliyi və sənaye infrastrukturunun olmaması Ermənistanı dayanıqlı hərbi sistem qurmaqdan uzaq saxlayır.
Fransa ilə hərbi-sənaye əməkdaşlığı isə İrəvan üçün yalnız texnoloji məsələ deyil, geopolitik mövqe axtarışı və regional balansı pozmağa yönəlmiş bir cəhd kimi qiymətləndirilə bilər. Belə əməkdaşlıqlar, bölgədə sülhə və sabitliyə deyil, təhlükəli silahlanma yarışına səbəb ola bilər.
Logistik və Siyasi Məhdudiyyətlər
Ermənistanın müdafiə məhsulları əldə etməsi logistik baxımdan da ciddi maneələrlə qarşılaşır. Rusiya və İran marşrutları siyasi risklərlə doludur, Gürcüstan üzərindən daşımalar isə həm texniki, həm də diplomatik məhdudiyyətlərə tabedir. Azərbaycan və Türkiyənin regiondakı güclü mövqeyi Ermənistanın müdafiə tədarükündə daha da çətinlik yaşamasına səbəb olur.
Bu səbəbdən də Ermənistan hakimiyyəti lokal istehsal ideyasına üstünlük verməyə çalışır. Lakin reallıq göstərir ki, Ermənistanın nə sənaye bazası, nə texniki kadrlara investisiya imkanları, nə də geosiyasi baxımdan bu cür təşəbbüsləri reallaşdıracaq sabitliyi mövcuddur. Əgər Fransa ilə birgə istehsal planları gerçəkləşsə belə, bu layihələr Ermənistan üçün iqtisadi deyil, əsasən siyasi görüntü və Fransanın regional nüfuzunun artırılması vasitəsi olacaq.
Fransa Müdafiə Sənayesinin Rolu və Risklər
Fransa Avropa müdafiə sənayesində liderlərdən biri olsa da, onun Ermənistanla bu sahədə əməkdaşlığı daha çox Ermənistana hərbi üstünlük deyil, geosiyasi müttəfiq qazandırmaq məqsədi daşıyır. Əgər bu cür layihələr təkcə silah satışına yox, birgə müəssisə və texnologiya transferinə yönəlsə, bu, regionda balansın pozulmasına və sabitliyin təhlükə altına düşməsinə gətirib çıxara bilər.
Belə vəziyyət Cənubi Qafqazda silahlanma balansını dəyişə bilər və Azərbaycanın təhlükəsizlik arxitekturası üçün nəzərəçarpacaq risklər yarada bilər. Ermənistanda texniki kadrların olmaması, ixtisaslaşmanın zəifliyi və hüquqi mühitin qeyri-sabitliyi isə bu cür layihələrin real uğura çevrilməsini şübhə altına alır.
Ermənistanın Təşəbbüskarlığı və Sual Altında Olan İddialar
Fransa ilə əməkdaşlığı reallaşdırmaq üçün Ermənistan tərəfi təşəbbüs göstərməyə çalışsa da, bu təşəbbüslər daha çox diplomatik səviyyədə bəyanatlar və siyasi manipulyasiyalara əsaslanır. Real iqtisadi və texnoloji zəminin olmaması, ortaq layihələrin həyata keçməsinə ciddi maneədir. Fransa tərəfinin istəyi olsa belə Ermənistanın bu əməkdaşlığa layiqli tərəfdaş olub-olmaması sual altındadır.
Əgər Ermənistan bu istiqamətdə irəliləmək istəyirsə, ilk növbədə daxili istehsal imkanlarını reallaşdırmaq, sənaye mühiti formalaşdırmaq və şəffaf iqtisadi model qurmaq məcburiyyətindədir. Bu isə Ermənistanın hazırkı siyasi və iqtisadi strukturu ilə çətin görünür.
Nəticə
Ermənistan-Fransa hərbi əməkdaşlığı, ilk baxışda müdafiə təkmilləşməsi kimi təqdim edilsə də, əslində bölgədə geosiyasi tarazlığı pozan, sabitliyə təhdid yaradan bir prosesdir. Bu əməkdaşlıq sənaye səviyyəsinə keçsə belə, Ermənistanın öz daxili problemləri səbəbindən ciddi nəticələr əldə etməsi şübhəlidir.
Cənubi Qafqazda sülh və təhlükəsizlik, birtərəfli silahlanma və geosiyasi avantüralarla deyil, qarşılıqlı balans və əməkdaşlıqla mümkündür. Fransa tərəfindən Ermənistana verilən hərbi-sənaye dəstəyi bölgədə uzunmüddətli sülh prosesinə töhfə vermək əvəzinə, regional gərginlikləri dərinləşdirə və təhlükəli bir presedent yarada bilər.
Firuz Bağırov
Ordu.az
