Terror raketlərinin siyasi silah kimi istifadə olunması nə ilə nəticələnə bilər? - Kapitulyasiya (I YAZI)

2021/02/5544-3225044920.jpg
Oxunub: 4507     16:12     05 Fevral 2021    
Terror raketlərinin müasir dünyamızda necə yayılmasını anlamaq üçün onu kimin satdığını, kimə satıldığını və niyə hələ də aktual olduğunu başa düşmək lazımdır. 11 sentyabr 2001-ci il tarixində baş verən terror hücumları ABŞ və müttəfiqləri üçün terrorla mübarizədə yeni mərhələ açdı. Bu mərhələdə potensial ballistik terror raketlərinin yaratdığı təhdidlər də nəzərə alınırdı.

Qaçırılan təyyarələrin terror silahına çevrilməsi fonunda hiyləgər ölkələrin balistik raket təhdidi ABŞ və müttəfiqlərini narahat edirdi. Keçmiş Sovet İttifaqının dağılması, daha çox xalqın sıfır qabiliyyətli dövlət kimi güc və status axtarması əvvəlki raketlərin yayılması ilə bağlı məhdudiyyətlərin azalmasına səbəb oldu. Əlavə olaraq, Kütləvi Qırğın Silahlarının (KQS) döyüş başlıqlarının bu raketlərlə birləşməsi bir vaxtlar hərbi baxımdan əhəmiyyətsiz olan silahların potensial dağıdıcı qabiliyyətini artırır. Birləşmiş Ştatların nümayiş etdirdiyi ballistik raketlərin qarşısını alma qabiliyyəti ilə dövlətlər raket qüvvələrinin çəkindirici dəyərini bərpa etmək üçün onların KQS qabiliyyətlərini axtarırlar. Raketlər daha dəqiq, istehsal edilməsi və istifadəsi asanlaşdıqca onlar hava qüvvələrinə cəlbedici alternativlərdir. Əsasən kimlərin və niyə raketlərlə hədəf alındığını da araşdırmaq vacibdir. Regional qarşıdurmalar, çəkindirmə, prestij və qorunma raket texnologiyası axtaran dövlətlər üçün əsas amillərdir. Raket texnologiyasının yayılması qlobal terrorizmlə bir araya gələrək bütün dünyada bir problem yaradır.


Hal-hazırda yerli raket istehsal sahələrinə sahib olduğu bilinən ölkələr bunlardır: Çin, Hindistan, İran, İraq, Liviya, Şimali Koreya, Pakistan, Rusiya və Suriya, Fransa, İsrail, Tayvan adminstrasiyası, Argentina, Yaponiya və Cənubi Koreya.

Raketlərin yayılma arealı üç zona və dörd müəyyən münaqişəyə bölünə bilər:

1. Yaxın Şərq zonsı İran, İraq, Liviya və Suriyadan, onların düşməni İsraildən ibarətdir;
2. Orta Şərq bölgəsi Kəşmir əyaləti üzərində mübarizə aparan Hindistan və Pakistandan ibarətdir;
3. Uzaq Şərq bölgəsi Çindən və ondan müstəqilliyini elan edən Tayvan adminstrasiyası arasında mübahisədən, eləcə də Şimali və Cənubi Koreya arasında davam edən mübahisədən ibarətdir.


Rusiyanın təsiri və raket satışlarının çoxalması bu bölgələrdə ciddi faktor olaraq qalmağa davam edir.

Raket istehsalçılarının siyahısı nisbətən az olsa da, bu bölgələr daxilində daha bir çox ölkə ballistik raketlərə sahibdir, bu da əhəmiyyətlidir. Terrorla müharibə və İsrail-Fələstin münaqişəsi səbəbiylə Orta Şərq bölgəsi hazırda dünyanın ən mübahisəli bölgəsidir.

1991-ci ildə Körfəz müharibəsindən əvvəl İraq Orta Şərqdə ən inkişaf etmiş ballistik raketlərə sahib idi. İran-İraq müharibəsi dövründə raket inkişaf proqramı sayəsində İraq “Skad-B” raketlərinin İranın dərinliklərinə çatmağı bacaran inkişaf etmiş versiyalarını hazırladı. Bundan əlavə Bağdad SSRİ-dən 1984-cü ildə 350, 1986-cı ildə 300 “Skad-B” raketi alıb.


İraq bu raketləri modifikasiya etdi və 200 mil mənzili olan raketləri 400 mildən çox məsafəyə sahib “Əl-Hüseyn” və 550 mildən çox mənzilə malik “Əl-Abbas” raketlərinə çevirdi. Körfəz müharibəsi atəşkəs şərtlərində İraqın bütün nüvə, bioloji və kimyəvi silahları, eləcə də 94 mildən çox mənzilə malik bütün raketlərinin məhv edilməsini nəzərdə tuturdu.

Bununla birlikdə, keçmiş BMT müfəttişləri İraqın müxtəlif yerində gizlədilmiş 40-a qədər “Skad” törəməsi olan raketin olduğundan şübhələnir. Səddam Hüseyn 1998-ci ilin dekabrında bütün BMT silah müfəttişlərini İraqı tərk etməyə məcbur etdi və o vaxtdan bəri yoxlama aparılmadı. Rumsfeld Komissiyası qeyd edib ki, İraq uzun mənzilli ballistik raket proqramını bərpa etmək üçün lazım olan bacarıqları və sənaye qabiliyyətini qoruyub.

Körfəz müharibəsindən əvvəl İraq Argentina ilə “Condor” adlı ortaq raket proqramını başlatmışdı və müvafiq maliyyə ayırmışdı. 1993-cü ildə ABŞ-ın təzyiqi ilə dayandırılsa da, iraqlı elm adamları, şübhəsiz ki, dəyərli təcrübə və bilik əldə etdilər və BMT müfəttişləri tərəfindən qadağan edilmədiyi təqdirdə bu səyləri yenidən başlaya bilərdilər.

Səddam Hüseyn atəşkəs razılaşmasında icazə verilən iki raketi - qısa mənzilli “Əl-Samud” və “Ababil-100” inkişaf etdirirdi. 1997-ci il tarixli MKİ sənədində deyilir: “İraq iqtisadi sanksiyalar götürüldükdən və BMT yoxlamaları dayandırıldıqdan sonra bu proqramların hər ikisini daha uzun mənzilli raket sistemlərinin inkişafına çevirə bilər.

İraqın atəşkəs razılaşmasına uyğunluğunu və gizli ballistik raket proqramının irəliləməsini yoxlamaq üçün xüsusi mexanizm yox idi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının kəşfiyyatı İraqın uzun mənzilli ballistik raket imkanlarına sahib olduğuna inanmırdı, lakin Səddam Hüseynin böyük ehtimalla raket proqramını yenidən başlatmaq üçün Şimali Koreya komponentlərini, texnologiyasını və faktiki “Taepo-Dong-2” raketlərini alacağına inanılır.


Bununla birlikdə, İraqın İsrailə nifrəti və İran-İraq müharibəsindən qalma düşmənçilik, şübhəsiz ki, İraqın raket proqramının yenilənməsinə səbəb oldu. İlk “Skad” ballistik raketlərini 1985-ci ildə Liviya və Suriyadan satın alan İran raketin dizaynını yaxşılaşdırmağa davam etdi və indi nəhəng raket inkişaf proqramına sahibdir. Rumsfeld Komissiyası İranın ballistik raket infrastrukturunun Rusiya və Çinin uzunmüddətli köməyi sayəsində Şimali Koreyaya nisbətən daha inkişaf etmiş olduğunu bildirdi.

İran İraqı təhlükəsizliyi üçün əsas təhdid hesab edirdi və raketlərini qismən inkişaf etdirdiyinə görə İraq səkkiz illik müharibədə onları uğurla istifadə etdi. İranın yerli istehsal olan altı fərqli qısa və orta mənzilli ballistik raketlərə sahib olduğu bilinir. Bunlardan dördü Şimali Koreya və Çinin köməyi ilə hazırlanmış “Skad”ın törəmələridir. Digər ikisi isə Sovet İttifaqının SS-4 və SS-5 raketlərinin versiyaları olan Çin M-9 və M-11 ballistik raketlərinin əskinə tərtib edilmiş versiyalarıdır.

Şimali Koreya və Çindən raket texnologiyası köçürmələri İrana əsas düşməni üzərində fərqli bir üstünlük qazandırdı, lakin bu geniş raket proqramı üçün bundan sonrakı niyyətlərinin nə olacağı bəlli deyil. İranın onsuz da sınaqdan keçirilmiş “Şahab-3” raketini inkişaf etdirməyə davam etməsi gözlənilir və Şimali Koreyanın “Taepo Dong-1” raketinə əsaslanan bir variantı da sınaqdan keçirə bilər.

İranın üstünlük təşkil edən raket sistemləri hazırda coğrafi qonşuları İraq, Əfqanıstan və Pakistanı təhdid edir. Lakin M-11 Səudiyyə Ərəbistanı və Suriyaya qədər olan bölgələri təhdid edir. Tam olaraq yerləşdirildikdən sonra, “Şahab-3” raketi Türkiyə və İsrailə çatacaq vəziyyətdə olub. İran regional hərbi güc olmaq üçün raketlərini inkişaf etdirdi və indi təsirini raket texnologiyası ilə genişləndirməyə çalışır.

Suriya ilk “Skad” ballistik raketlərini 1970-ci illərdə Sovet İttifaqından satın aldı və daha sonra Çindən “Skad”, M-9 və M-11 raketlərini aldı. Bütün raketləri ilə İsraili vura bilər. 1997-ci ildə ABŞ Müdafiə Nazirliyinin bir hesabatında Suriyanın kimyəvi və raket qüvvələrinin İsrailin hücumlarına qarşı dayandırıcı rol oynadığına inandığı bildirilir. 1982-ci il Livan müharibəsi zamanı Suriya İsrail Hava Qüvvələrinə qarşı 82 döyüş təyyarəsini itirdi. Daha da əhəmiyyətlisi, Suriya, çəkindirici təsirini gücləndirmək üçün İsrailə bu niyyətini bildirdi.


Liviya həmin illərdə Amerika Birləşmiş Ştatlarının hərbi təsisatlarını hədəf alan ballistik raket atan ilk ölkə olma xüsusiyyətinə sahib idi. ABŞ-ın 1986-cı ilin aprelində Berlindəki terror hücumundakı roluna görə Liviyanı bombalamasına cavab olaraq, Liviya lideri Qadaffi İtaliyanın Lampedusa adasındakı hərbi təsisata iki ədəd “Skad-B” raketi atıb. Yanlış atılan raketlər heç bir təsiri olmadan dənizə düşüb. Bu hərəkət Liviyanın ABŞ-a və ya başqasına raket atmaqda tərəddüd etmədiyini göstərirdi. Raketlərin bu istifadəsi intiqam almaqdan əlavə, həm də meydan oxuyan bir zərbə idi.

Liviya əvvəlcə Sovet İttifaqından 1970-ci illərdə “Skad” raketləri satın aldı və İsraili təhdid edə biləcək orta mənzilli “Əl Fəttah” raketinin yerli istehsalını inkişaf etdirməyə çalışırdı. Liviyanın ballistik raket proqramı, Birləşmiş Ştatların Şotlandiyanın Lokkerbi şəhərində qəzaya uğrayan Pan Am təyyarəsinin bombalanmasında iştirak etdiyi iddiasıyla tətbiq olunan embarqo ilə əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırıldı. Liviyanın raketlərə dair niyyətləri qaranlıq idi, çünki heç bir təhdid edən ölkə raket sistemlərinin əhatəsində deyildi.

Orta Şərqdəki digər potensial təhdidlər Misir, Səudiyyə Ərəbistanı, Yəmən və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində yerləşən ballistik raketlərdir. Misirdə İsrailə çata biləcək “Skad-B” raket silahı var və bunlardan üçü 1973-cü il müharibəsi zamanı heç bir nəticə vermədən atəşə tutuldu. Misirin Şimali Koreya ilə ortaq raket inkişaf proqramında iştirak etdiyi bildirilirdi və bu da Misirdə “No Dong” variantının inkişaf etdirilməsinə səbəb ola bilərdi. Bu, bütün Yaxın Şərqi təhdid edə bilərdi.

Yəmən “Skad-B” raketlərini Sovet İttifaqından satın aldı və Abu, Qərbin maraqları üçün çox təhlükə yaratmırdı. Amma Yəməndəki qiyamçılar bu raketləri ələ keçirdikdən sonra xüsusi təhlükə olmağa başlayıb. Yəməndəki qiyamçı qüvvələrin “Skad”ları ələ keçirib istənilən düşmən hesab etdiyi dövlətlərə ata bilər.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri hazırda ABŞ-la müttəfiqdir və “Skad” raketlərinə sahib olmasına baxmayaraq, Amerika maraqlarına təhdid olaraq görülmür.


Səudiyyə Ərəbistanı DF-3 raketlərini Çindən aldığı üçün Orta Şərq ölkələri arasında unikaldır. İran İraqla müharibədə Liviyadan aldığı “Skad”dan istifadə etdikdən dərhal sonra, Səudiyyə Ərəbistanı, ABŞ-ın hazırladığı “Lans” raketini satın almağı istədi. Amerika Birləşmiş Ştatları bundan imtina etdi, buna görə Səudiyyə Ərəbistanı, İranın krallığa təhdidini tarazlaşdırmaq üçün 60-a qədər raket aldı. Bunlar Orta Şərqdəki ən az dəqiqliyə malik raketlər olsa da, Səudiyyə Ərəbistanına siyasi və strateji çəkindirmə gücü və nüfuz qazandırır.

Bütün bu raket qabiliyyətli ölkələrin əhatəsində olan hədəf İsraildir. İsrail özünü müdafiə etmə və çəkindirmə məqsədi ilə “Jerico” raket proqramını inkişaf etdirirdi. Bu, ilk növbədə Livandakı “Hizbullah” təşkilatına verdiyi dəstəklə Suriyanın raket arsenalına və Suriyanın İsrailə qarşı dolayı təcavüzünə qarşı idi. ABŞ-ın texnoloji köməyi ilə İsrailin raketləri ərəb düşmənləri üzərində keyfiyyətcə üstündür. “Jerico” raketləri ərəb dünyasındakı bütün təhdid edən ölkələrə zərbə endirə bilən məsafəyə və dəqiqliyə sahibdir.

Hindistan və Pakistan arasındakı mövcud raket yarışı bir çox dövlətlərin mənafeləri üçün birbaşa birbaşa təhlükə yaratmasa da, region üçün olduqca böyük riskdir. Bununla birlikdə, iki rəqib arasındakı gərginliyin artması ABŞ-ın vasitəçiliyini zəiflədə bilər. Pakistanın sürətli raket inkişaf proqramı əsasən Çin və Şimali Koreya tərəfindən təmin edilən texnologiya, sistemlər və istehsal sahələrindən qaynaqlanır. Pakistanın raket arsenalına “Skad” raketləri, Çinin M-9 və Şimali Koreyanın “No-Dong” raketi daxildir. “Gauri-2” birbaşa “Taepo Dong-1”ə əsaslanan orta mənzilli ballistik raketdir və bütün Yaxın Şərqə, Hindistan, həmçinin Qərbi Çinə də çata bilər. 1998-99-cu illərdə Pakistan və Hindistan biri digərini qorxutmaq üçün hazırlanmış bir sıra raket sınaqlarına qatıldı və çəkindirmə üçün balistik raket qabiliyyətinin tarazlığını nümayiş etdirdi.

(Ardı var...)
Firuz Bağırov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Terror   Raket   Fau   Skad  


Terror raketlərinin siyasi silah kimi istifadə olunması nə ilə nəticələnə bilər? - Kapitulyasiya (I YAZI)

2021/02/5544-3225044920.jpg
Oxunub: 4508     16:12     05 Fevral 2021    
Terror raketlərinin müasir dünyamızda necə yayılmasını anlamaq üçün onu kimin satdığını, kimə satıldığını və niyə hələ də aktual olduğunu başa düşmək lazımdır. 11 sentyabr 2001-ci il tarixində baş verən terror hücumları ABŞ və müttəfiqləri üçün terrorla mübarizədə yeni mərhələ açdı. Bu mərhələdə potensial ballistik terror raketlərinin yaratdığı təhdidlər də nəzərə alınırdı.

Qaçırılan təyyarələrin terror silahına çevrilməsi fonunda hiyləgər ölkələrin balistik raket təhdidi ABŞ və müttəfiqlərini narahat edirdi. Keçmiş Sovet İttifaqının dağılması, daha çox xalqın sıfır qabiliyyətli dövlət kimi güc və status axtarması əvvəlki raketlərin yayılması ilə bağlı məhdudiyyətlərin azalmasına səbəb oldu. Əlavə olaraq, Kütləvi Qırğın Silahlarının (KQS) döyüş başlıqlarının bu raketlərlə birləşməsi bir vaxtlar hərbi baxımdan əhəmiyyətsiz olan silahların potensial dağıdıcı qabiliyyətini artırır. Birləşmiş Ştatların nümayiş etdirdiyi ballistik raketlərin qarşısını alma qabiliyyəti ilə dövlətlər raket qüvvələrinin çəkindirici dəyərini bərpa etmək üçün onların KQS qabiliyyətlərini axtarırlar. Raketlər daha dəqiq, istehsal edilməsi və istifadəsi asanlaşdıqca onlar hava qüvvələrinə cəlbedici alternativlərdir. Əsasən kimlərin və niyə raketlərlə hədəf alındığını da araşdırmaq vacibdir. Regional qarşıdurmalar, çəkindirmə, prestij və qorunma raket texnologiyası axtaran dövlətlər üçün əsas amillərdir. Raket texnologiyasının yayılması qlobal terrorizmlə bir araya gələrək bütün dünyada bir problem yaradır.


Hal-hazırda yerli raket istehsal sahələrinə sahib olduğu bilinən ölkələr bunlardır: Çin, Hindistan, İran, İraq, Liviya, Şimali Koreya, Pakistan, Rusiya və Suriya, Fransa, İsrail, Tayvan adminstrasiyası, Argentina, Yaponiya və Cənubi Koreya.

Raketlərin yayılma arealı üç zona və dörd müəyyən münaqişəyə bölünə bilər:

1. Yaxın Şərq zonsı İran, İraq, Liviya və Suriyadan, onların düşməni İsraildən ibarətdir;
2. Orta Şərq bölgəsi Kəşmir əyaləti üzərində mübarizə aparan Hindistan və Pakistandan ibarətdir;
3. Uzaq Şərq bölgəsi Çindən və ondan müstəqilliyini elan edən Tayvan adminstrasiyası arasında mübahisədən, eləcə də Şimali və Cənubi Koreya arasında davam edən mübahisədən ibarətdir.


Rusiyanın təsiri və raket satışlarının çoxalması bu bölgələrdə ciddi faktor olaraq qalmağa davam edir.

Raket istehsalçılarının siyahısı nisbətən az olsa da, bu bölgələr daxilində daha bir çox ölkə ballistik raketlərə sahibdir, bu da əhəmiyyətlidir. Terrorla müharibə və İsrail-Fələstin münaqişəsi səbəbiylə Orta Şərq bölgəsi hazırda dünyanın ən mübahisəli bölgəsidir.

1991-ci ildə Körfəz müharibəsindən əvvəl İraq Orta Şərqdə ən inkişaf etmiş ballistik raketlərə sahib idi. İran-İraq müharibəsi dövründə raket inkişaf proqramı sayəsində İraq “Skad-B” raketlərinin İranın dərinliklərinə çatmağı bacaran inkişaf etmiş versiyalarını hazırladı. Bundan əlavə Bağdad SSRİ-dən 1984-cü ildə 350, 1986-cı ildə 300 “Skad-B” raketi alıb.


İraq bu raketləri modifikasiya etdi və 200 mil mənzili olan raketləri 400 mildən çox məsafəyə sahib “Əl-Hüseyn” və 550 mildən çox mənzilə malik “Əl-Abbas” raketlərinə çevirdi. Körfəz müharibəsi atəşkəs şərtlərində İraqın bütün nüvə, bioloji və kimyəvi silahları, eləcə də 94 mildən çox mənzilə malik bütün raketlərinin məhv edilməsini nəzərdə tuturdu.

Bununla birlikdə, keçmiş BMT müfəttişləri İraqın müxtəlif yerində gizlədilmiş 40-a qədər “Skad” törəməsi olan raketin olduğundan şübhələnir. Səddam Hüseyn 1998-ci ilin dekabrında bütün BMT silah müfəttişlərini İraqı tərk etməyə məcbur etdi və o vaxtdan bəri yoxlama aparılmadı. Rumsfeld Komissiyası qeyd edib ki, İraq uzun mənzilli ballistik raket proqramını bərpa etmək üçün lazım olan bacarıqları və sənaye qabiliyyətini qoruyub.

Körfəz müharibəsindən əvvəl İraq Argentina ilə “Condor” adlı ortaq raket proqramını başlatmışdı və müvafiq maliyyə ayırmışdı. 1993-cü ildə ABŞ-ın təzyiqi ilə dayandırılsa da, iraqlı elm adamları, şübhəsiz ki, dəyərli təcrübə və bilik əldə etdilər və BMT müfəttişləri tərəfindən qadağan edilmədiyi təqdirdə bu səyləri yenidən başlaya bilərdilər.

Səddam Hüseyn atəşkəs razılaşmasında icazə verilən iki raketi - qısa mənzilli “Əl-Samud” və “Ababil-100” inkişaf etdirirdi. 1997-ci il tarixli MKİ sənədində deyilir: “İraq iqtisadi sanksiyalar götürüldükdən və BMT yoxlamaları dayandırıldıqdan sonra bu proqramların hər ikisini daha uzun mənzilli raket sistemlərinin inkişafına çevirə bilər.

İraqın atəşkəs razılaşmasına uyğunluğunu və gizli ballistik raket proqramının irəliləməsini yoxlamaq üçün xüsusi mexanizm yox idi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının kəşfiyyatı İraqın uzun mənzilli ballistik raket imkanlarına sahib olduğuna inanmırdı, lakin Səddam Hüseynin böyük ehtimalla raket proqramını yenidən başlatmaq üçün Şimali Koreya komponentlərini, texnologiyasını və faktiki “Taepo-Dong-2” raketlərini alacağına inanılır.


Bununla birlikdə, İraqın İsrailə nifrəti və İran-İraq müharibəsindən qalma düşmənçilik, şübhəsiz ki, İraqın raket proqramının yenilənməsinə səbəb oldu. İlk “Skad” ballistik raketlərini 1985-ci ildə Liviya və Suriyadan satın alan İran raketin dizaynını yaxşılaşdırmağa davam etdi və indi nəhəng raket inkişaf proqramına sahibdir. Rumsfeld Komissiyası İranın ballistik raket infrastrukturunun Rusiya və Çinin uzunmüddətli köməyi sayəsində Şimali Koreyaya nisbətən daha inkişaf etmiş olduğunu bildirdi.

İran İraqı təhlükəsizliyi üçün əsas təhdid hesab edirdi və raketlərini qismən inkişaf etdirdiyinə görə İraq səkkiz illik müharibədə onları uğurla istifadə etdi. İranın yerli istehsal olan altı fərqli qısa və orta mənzilli ballistik raketlərə sahib olduğu bilinir. Bunlardan dördü Şimali Koreya və Çinin köməyi ilə hazırlanmış “Skad”ın törəmələridir. Digər ikisi isə Sovet İttifaqının SS-4 və SS-5 raketlərinin versiyaları olan Çin M-9 və M-11 ballistik raketlərinin əskinə tərtib edilmiş versiyalarıdır.

Şimali Koreya və Çindən raket texnologiyası köçürmələri İrana əsas düşməni üzərində fərqli bir üstünlük qazandırdı, lakin bu geniş raket proqramı üçün bundan sonrakı niyyətlərinin nə olacağı bəlli deyil. İranın onsuz da sınaqdan keçirilmiş “Şahab-3” raketini inkişaf etdirməyə davam etməsi gözlənilir və Şimali Koreyanın “Taepo Dong-1” raketinə əsaslanan bir variantı da sınaqdan keçirə bilər.

İranın üstünlük təşkil edən raket sistemləri hazırda coğrafi qonşuları İraq, Əfqanıstan və Pakistanı təhdid edir. Lakin M-11 Səudiyyə Ərəbistanı və Suriyaya qədər olan bölgələri təhdid edir. Tam olaraq yerləşdirildikdən sonra, “Şahab-3” raketi Türkiyə və İsrailə çatacaq vəziyyətdə olub. İran regional hərbi güc olmaq üçün raketlərini inkişaf etdirdi və indi təsirini raket texnologiyası ilə genişləndirməyə çalışır.

Suriya ilk “Skad” ballistik raketlərini 1970-ci illərdə Sovet İttifaqından satın aldı və daha sonra Çindən “Skad”, M-9 və M-11 raketlərini aldı. Bütün raketləri ilə İsraili vura bilər. 1997-ci ildə ABŞ Müdafiə Nazirliyinin bir hesabatında Suriyanın kimyəvi və raket qüvvələrinin İsrailin hücumlarına qarşı dayandırıcı rol oynadığına inandığı bildirilir. 1982-ci il Livan müharibəsi zamanı Suriya İsrail Hava Qüvvələrinə qarşı 82 döyüş təyyarəsini itirdi. Daha da əhəmiyyətlisi, Suriya, çəkindirici təsirini gücləndirmək üçün İsrailə bu niyyətini bildirdi.


Liviya həmin illərdə Amerika Birləşmiş Ştatlarının hərbi təsisatlarını hədəf alan ballistik raket atan ilk ölkə olma xüsusiyyətinə sahib idi. ABŞ-ın 1986-cı ilin aprelində Berlindəki terror hücumundakı roluna görə Liviyanı bombalamasına cavab olaraq, Liviya lideri Qadaffi İtaliyanın Lampedusa adasındakı hərbi təsisata iki ədəd “Skad-B” raketi atıb. Yanlış atılan raketlər heç bir təsiri olmadan dənizə düşüb. Bu hərəkət Liviyanın ABŞ-a və ya başqasına raket atmaqda tərəddüd etmədiyini göstərirdi. Raketlərin bu istifadəsi intiqam almaqdan əlavə, həm də meydan oxuyan bir zərbə idi.

Liviya əvvəlcə Sovet İttifaqından 1970-ci illərdə “Skad” raketləri satın aldı və İsraili təhdid edə biləcək orta mənzilli “Əl Fəttah” raketinin yerli istehsalını inkişaf etdirməyə çalışırdı. Liviyanın ballistik raket proqramı, Birləşmiş Ştatların Şotlandiyanın Lokkerbi şəhərində qəzaya uğrayan Pan Am təyyarəsinin bombalanmasında iştirak etdiyi iddiasıyla tətbiq olunan embarqo ilə əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdırıldı. Liviyanın raketlərə dair niyyətləri qaranlıq idi, çünki heç bir təhdid edən ölkə raket sistemlərinin əhatəsində deyildi.

Orta Şərqdəki digər potensial təhdidlər Misir, Səudiyyə Ərəbistanı, Yəmən və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində yerləşən ballistik raketlərdir. Misirdə İsrailə çata biləcək “Skad-B” raket silahı var və bunlardan üçü 1973-cü il müharibəsi zamanı heç bir nəticə vermədən atəşə tutuldu. Misirin Şimali Koreya ilə ortaq raket inkişaf proqramında iştirak etdiyi bildirilirdi və bu da Misirdə “No Dong” variantının inkişaf etdirilməsinə səbəb ola bilərdi. Bu, bütün Yaxın Şərqi təhdid edə bilərdi.

Yəmən “Skad-B” raketlərini Sovet İttifaqından satın aldı və Abu, Qərbin maraqları üçün çox təhlükə yaratmırdı. Amma Yəməndəki qiyamçılar bu raketləri ələ keçirdikdən sonra xüsusi təhlükə olmağa başlayıb. Yəməndəki qiyamçı qüvvələrin “Skad”ları ələ keçirib istənilən düşmən hesab etdiyi dövlətlərə ata bilər.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri hazırda ABŞ-la müttəfiqdir və “Skad” raketlərinə sahib olmasına baxmayaraq, Amerika maraqlarına təhdid olaraq görülmür.


Səudiyyə Ərəbistanı DF-3 raketlərini Çindən aldığı üçün Orta Şərq ölkələri arasında unikaldır. İran İraqla müharibədə Liviyadan aldığı “Skad”dan istifadə etdikdən dərhal sonra, Səudiyyə Ərəbistanı, ABŞ-ın hazırladığı “Lans” raketini satın almağı istədi. Amerika Birləşmiş Ştatları bundan imtina etdi, buna görə Səudiyyə Ərəbistanı, İranın krallığa təhdidini tarazlaşdırmaq üçün 60-a qədər raket aldı. Bunlar Orta Şərqdəki ən az dəqiqliyə malik raketlər olsa da, Səudiyyə Ərəbistanına siyasi və strateji çəkindirmə gücü və nüfuz qazandırır.

Bütün bu raket qabiliyyətli ölkələrin əhatəsində olan hədəf İsraildir. İsrail özünü müdafiə etmə və çəkindirmə məqsədi ilə “Jerico” raket proqramını inkişaf etdirirdi. Bu, ilk növbədə Livandakı “Hizbullah” təşkilatına verdiyi dəstəklə Suriyanın raket arsenalına və Suriyanın İsrailə qarşı dolayı təcavüzünə qarşı idi. ABŞ-ın texnoloji köməyi ilə İsrailin raketləri ərəb düşmənləri üzərində keyfiyyətcə üstündür. “Jerico” raketləri ərəb dünyasındakı bütün təhdid edən ölkələrə zərbə endirə bilən məsafəyə və dəqiqliyə sahibdir.

Hindistan və Pakistan arasındakı mövcud raket yarışı bir çox dövlətlərin mənafeləri üçün birbaşa birbaşa təhlükə yaratmasa da, region üçün olduqca böyük riskdir. Bununla birlikdə, iki rəqib arasındakı gərginliyin artması ABŞ-ın vasitəçiliyini zəiflədə bilər. Pakistanın sürətli raket inkişaf proqramı əsasən Çin və Şimali Koreya tərəfindən təmin edilən texnologiya, sistemlər və istehsal sahələrindən qaynaqlanır. Pakistanın raket arsenalına “Skad” raketləri, Çinin M-9 və Şimali Koreyanın “No-Dong” raketi daxildir. “Gauri-2” birbaşa “Taepo Dong-1”ə əsaslanan orta mənzilli ballistik raketdir və bütün Yaxın Şərqə, Hindistan, həmçinin Qərbi Çinə də çata bilər. 1998-99-cu illərdə Pakistan və Hindistan biri digərini qorxutmaq üçün hazırlanmış bir sıra raket sınaqlarına qatıldı və çəkindirmə üçün balistik raket qabiliyyətinin tarazlığını nümayiş etdirdi.

(Ardı var...)
Firuz Bağırov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Terror   Raket   Fau   Skad