PUA müharibələrində inqilab: İdlibdəki qarşıdurmadan öyrənilən dərslər (II YAZI)

2020/12/223-1609228936.jpg
Oxunub: 8761     14:47     29 Dekabr 2020    
(II yazı. I yazını BURADAN oxuya bilərsiniz)

Türkiyə və Rusiya XXI əsrin yeni müharibə növü olan PUA müharibələrindən necə istifadə edəcəklərini öyrənirlər. Bu, bir çox tarixi bənzətmə ilə yeni silah növlərinin meydana çıxması və onların birbaşa qarşıdurmada istifadəsi üçün həyata keçirilən strategiyalarla əlaqələndirilə bilər. PUA-lar Soyuq Müharibədən bəri mövcuddur, lakin 1990-cı illərdə az ölkələrdə birinci nəsil PUA texnologiyaları mövcud idi. Rusiya və Türkiyə hərbi PUA texnologiya klubuna nisbətən gec qoşuldular və hər ikisi də öz yerli pilotsuz uçuş aparatlarını yaratmağı qarşısına məqsəd qoydular. Rusiya ilk hədəfi reallaşdırdı, ancaq Türkiyə tezliklə öz döyüş PUA-larını istehsal etməyi bacardı.

Suriya Ordusunun Türkiyənin dəstəklədiyi İdlibdə yerləşən qüvvələrə hücumu səbəbindən 2020-ci ilin əvvəlləri Rusiya və Türkiyənin birbaşa kinetik müharibəsinin şahidi oldu. Bu uğur Türkiyəni Suriya Ordusuna qarşı müharibəyə başlamağa məcbur etdi və 27 Fevral - 5 Mart 2020-ci il tarixlərində İdlib vilayətində aktiv bir döyüş əməliyyatı başladı.


Rusiya və Türkiyə bu qarşıdurmada PUA və elektromaqnit spektr (EMS) müharibə texnologiyalarından istifadə etdi, ancaq nə Rusiya, nə Türkiyə, ya da bu mövzuda digər ölkələrin bu texnologiyaları rəqibə qarşı birbaşa qarşıdurmada tətbiq etmək təcrübəsi yox idi. Bu, həqiqətən dünyanın hər yerindəki hərbi kitabçalara və dərsliklərə əlavə ediləcək qarşıdurma idi.

Bu geniş miqyaslı hərbi əməliyyatlardakı PUA-lar sadəcə bir kəşfiyyat, nəzarət və müşahidə (ISR) elementi deyil, üç ölkənin əməliyyat strategiyasına tam inteqrasiya olunmuş döyüş vasitələri idi: Suriya, Rusiya və Türkiyə. İdlibdə Rusiya və Suriya müasir döyüşlərdə PUA-ların nə qədər əhəmiyyətli olduğunu öyrəndilər.


Türkiyənin rolu: Hücum və PUA hücumlarının strategiyasının hazırlanması

Türkiyə hərbi sənayesinin inkişafında qızıl dövrü yaşayır. 2016-cı ildə Türkiyənin Müdafiə Sənayesi İdarəsinin direktoru İsmail Demir ABŞ-da olduğu müddətdə “istehza etmək istəmirəm, amma təsdiqlənməyən layihələr üçün [ABŞ hökumətinə] təşəkkür edirəm, çünki bu bizi öz sistemlərimizi inkişaf etdirməyə məcbur etdi” deyərək, Türkiyənin artıq ABŞ istehsalı olan döyüş PUA-larını istəmədiyini söylədi. Qərbin PUA texnologiyasında Ankaraya məhdudlaşdırıcı tədbirləri sayəsində, Türkiyə mübahisəsiz olaraq bu sahədə Yaxın Şərqdə lider dövlətə çevrildi. Təsadüfi deyil ki, bəzi mütəxəssislər Türkiyəni “PUA super gücü” adlandırırlar.


Nə İsrail, nə də Amerika, texnologiyalarını Türkiyə ilə bölüşmək istəmədi, amma bu, həqiqətən Türkiyənin xeyrinə işləyirdi. Bu yaxınlarda, Türkiyə ölkənin PUA sənayesi haqqında “AKINCI” adlı bənzərsiz sənədli filmi “YouTube” platformasına yerləşdirdi. Filmin əsas mesajı ölkənin ən yüksək texnoloji mərhələyə çatması və PUA bazarındakı digər oyunçularla dünya səviyyəsində rəqabət edə bilməsi idi.


Türkiyə əvvəllər də PUA-lardan istifadə edib. 2018-ci il “Zeytun budağı” əməliyyatı zamanı PUA-larını Suriyanın Afrin şəhəri ətrafında 20 mil dərinlikdə bir bufer zonası yaratmaq və ABŞ tərəfindən dəstəklənən YPG qüvvələrini sıxışdırmaq məqsədi ilə istifadə edib. Bununla birlikdə, İdlib kampaniyası (“Bahar Qalxanı” əməliyyatı) zamanı Türkiyə ilk dəfə PUA-larını bu qədər böyük bir miqyasda və Rusiya qədər güclü dəstəkçisi olan xarici bir ölkəyə qarşı istifadə etdi. Əməliyyat zamanı Türkiyə PUA-ları daha böyük İdlib bölgəsində demək olar ki, hər yerdə fəaliyyət göstərirdi və Suriya Ordusunun dərin arxa cəbhəsinə qədər çatırdı. Suriya ordusunun arxa cəbhəsinə nüfuz etmənin ciddi psixoloji və hərbi nəticələri var idi. Suriyalılar Suriya hökumətinin nəzarətindəki ərazilər olan Hama və Hələbdə Türk PUA-larını gördülər.



İdlibdə Türkiyə Ordusu ilk dəfə ANKA-S və “Bayraktar” TB2-ni sıxlıqla sınaqdan keçirərək yeni PUA-lardan istifadə etdi. Ənənəvi strateji və ya taktiki rollardan başqa, PUA-lar hədəf alınan qrupları və xüsusi maraq doğuran şəxsləri məhv edərək “snayper” adlanan missiyaların həyata keçirilməsində istifadə olunurdu. Məsələn, Türkiyə PUA-larının Suriyanın Hələbin cənubundakı Zerba şəhərindəki qərargahına edilən hücumda suriyalı iki briqada generalı, bir polkovnik və “Hizbullah” silahlılarını məhv etdiyi bildirilir.

Bundan əlavə, Ankara döyüşdə sürü halında istifadə edilən kiçik pilotsuz uçuş aparatlarını işə salan ilk ölkə olaraq fəal şəkildə təbliğ olunur. Türkiyə səlahiyyətliləri bu hərbi yeniliyin Ankaranın döyüş sahəsindəki texnoloji qüdrətini göstərdiyini bildirir. Uzaqdan idarə olunan bu PUA-lar Suriyanın bazalarını və kimyəvi silah anbarlarını, habelə havadan müdafiə sistemlərini məhv etdi.

Türkiyənin İdlibdəki strateji müvəffəqiyyəti danılmazdır. Türkiyə qüvvələri Suriya Ordusunun qüvvələrini bölgədən sıxışdıraraq, Ankaranın dəstəklədiyi qüvvələrə qarşı əməliyyatlarını dayandırdı. Türkiyənin təsirli bir şəkildə irəliləməsini dayandırmaq üçün Rusiya hərbi və diplomatik olaraq münaqişəyə müdaxilə etməli idi.


Moskva Suriyadakı vəziyyətinə yenidən baxmaq məcburiyyətində qaldı. Yeni bir istiqamət götürərək Rusiya Türkiyə ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq və Ankara ilə birbaşa qarşıdurmadan qaçmaq üçün uzunmüddətli bir strategiya axtarırdı.

Rusiyanın təbliğatına görə, Moskvanın NATO ölkəsini - xüsusən də NATO-nun dron strategiyası və real döyüşdə istifadə olunan taktikalarını görə bilməsi üçün İdlibdə Türkiyə-Suriya toqquşmasına etiraz etməməsi Moskvanın xeyrinə idi. Bu, dərin qiymətləndirmə, müşahidə və düşüncə prosesi idi. Bu narrativə görə, Moskva, münaqişəyə çox erkən müdaxilə etməməyi seçdi və nəzəriyyəçi baxımından zövq aldı, müşahidələrindən dəyərli qeydlər aldı və Türkiyəyə NATO üzvü olan bir ölkənin nələr edə biləcəyini görmək üçün sərbəst fəaliyyət imkanı qazandırdı. Təəccüblü bir şəkildə, İran tərəfdarı olan “Əl-Əkbər” xəbər agentliyi və suriyalılar Suriyaya qarşı geniş miqyaslı PUA hücumu başlatması üçün Türkiyənin hava məkanını qəsdən açıq buraxdığını söyləyərək rusları günahlandırdılar. Rus mütəxəssislər olduqca maraqlı bir ehtimal irəli sürdülər: Moskva intensiv danışıqlar zamanı Türkiyə-Rusiya razılaşması nəticəsində Ankaranın PUA-lardan istifadə etməsinə etiraz etməyib.


Ankara İdlibə demək olar ki, bütün hərbi yerləşdirmələri məhz Hataydan həyata keçirdi və bölgədə çox sayda Türkiyə qüvvəsi cəmləşmişdi. Əməliyyat zamanı Türkiyə Sənaye və Texnologiya naziri Mustafa Varank PUA mütəxəssisləri və mühəndisləri ilə Hataya getdi. Onlar “Bahar Qalxanı” əməliyyatının idarə edildiyi İkinci Ordu Komandanlığının Taktiki Komandanlıq Mərkəzində işləyirdilər. Görüşlər zamanı Müdafiə Nazirliyinin iştirakı ilə müdafiə texnologiyalarının (KORAL və PUA) istifadəsi müzakirə edildi. Bu, Türkiyənin siyasi və texnoloji çətinliklərə baxmayaraq PUA strategiyasını qətiyyətlə inkişaf etdirdiyini açıq şəkildə göstərir. Bildirilir ki, Türkiyə İdlibdə PUA operatorlarının əməliyyatlar zamanı havadan gördüyü quru birlikləri ilə birbaşa əlaqə qurmasına imkan verən təsirli hərbi rabitə sistemini inkişaf etdirdi və istifadə etdi. Belə bir funksiya qoşunların həyatını xilas edə bilər, çünki PUA operatoru evə ən etibarlı yolu tapa və düşmən qoşunları ilə istənməyən qarşılaşmaların qarşısını ala bilər.

Tanınmış “Small Wars Journal”a açıqlama verən amerikalı mütəxəssislər Türkiyənin itkilərinin minimal olduğunu və Suriya Ordusunun vurduğu PUA-ların sayını dəqiq hesab etdiklərini bildirirlər. Ancaq Suriya Ordusunun İdlibdəki əməliyyatına dəyən ziyana qarşı 6 PUA vurması misilsizdir. Bu, Türkiyə PUA-larının aşağıdakı məhdudiyyətlərinə xüsusi diqqət tələb edir: böyük texniki üstünlük tədbirləri, kütləvi təsir və bəlkə də ən əsası sürpriz elementi.

Türkiyə suriyalılar qarşısında texniki üstünlük səviyyəsini saxlamağa davam edərkən kütləvi hava gücünə nail olmaq və başqa bir sürprizin yayılması çətin olacaq. Suriyalılar növbəti dəfə daha yaxşı hazırlaşacaqlar. Bunu nəzərə alaraq türk hərbçiləri, şübhəsiz ki, “Bahar Qalxanı” əməliyyatı üçün kritik bir araşdırma aparacaqlar ki, onlar da hazır olsunlar.

(Ardı var...)
Firuz Bağırov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Türkiyə   Rusiya   İdlib  


PUA müharibələrində inqilab: İdlibdəki qarşıdurmadan öyrənilən dərslər (II YAZI)

2020/12/223-1609228936.jpg
Oxunub: 8762     14:47     29 Dekabr 2020    
(II yazı. I yazını BURADAN oxuya bilərsiniz)

Türkiyə və Rusiya XXI əsrin yeni müharibə növü olan PUA müharibələrindən necə istifadə edəcəklərini öyrənirlər. Bu, bir çox tarixi bənzətmə ilə yeni silah növlərinin meydana çıxması və onların birbaşa qarşıdurmada istifadəsi üçün həyata keçirilən strategiyalarla əlaqələndirilə bilər. PUA-lar Soyuq Müharibədən bəri mövcuddur, lakin 1990-cı illərdə az ölkələrdə birinci nəsil PUA texnologiyaları mövcud idi. Rusiya və Türkiyə hərbi PUA texnologiya klubuna nisbətən gec qoşuldular və hər ikisi də öz yerli pilotsuz uçuş aparatlarını yaratmağı qarşısına məqsəd qoydular. Rusiya ilk hədəfi reallaşdırdı, ancaq Türkiyə tezliklə öz döyüş PUA-larını istehsal etməyi bacardı.

Suriya Ordusunun Türkiyənin dəstəklədiyi İdlibdə yerləşən qüvvələrə hücumu səbəbindən 2020-ci ilin əvvəlləri Rusiya və Türkiyənin birbaşa kinetik müharibəsinin şahidi oldu. Bu uğur Türkiyəni Suriya Ordusuna qarşı müharibəyə başlamağa məcbur etdi və 27 Fevral - 5 Mart 2020-ci il tarixlərində İdlib vilayətində aktiv bir döyüş əməliyyatı başladı.


Rusiya və Türkiyə bu qarşıdurmada PUA və elektromaqnit spektr (EMS) müharibə texnologiyalarından istifadə etdi, ancaq nə Rusiya, nə Türkiyə, ya da bu mövzuda digər ölkələrin bu texnologiyaları rəqibə qarşı birbaşa qarşıdurmada tətbiq etmək təcrübəsi yox idi. Bu, həqiqətən dünyanın hər yerindəki hərbi kitabçalara və dərsliklərə əlavə ediləcək qarşıdurma idi.

Bu geniş miqyaslı hərbi əməliyyatlardakı PUA-lar sadəcə bir kəşfiyyat, nəzarət və müşahidə (ISR) elementi deyil, üç ölkənin əməliyyat strategiyasına tam inteqrasiya olunmuş döyüş vasitələri idi: Suriya, Rusiya və Türkiyə. İdlibdə Rusiya və Suriya müasir döyüşlərdə PUA-ların nə qədər əhəmiyyətli olduğunu öyrəndilər.


Türkiyənin rolu: Hücum və PUA hücumlarının strategiyasının hazırlanması

Türkiyə hərbi sənayesinin inkişafında qızıl dövrü yaşayır. 2016-cı ildə Türkiyənin Müdafiə Sənayesi İdarəsinin direktoru İsmail Demir ABŞ-da olduğu müddətdə “istehza etmək istəmirəm, amma təsdiqlənməyən layihələr üçün [ABŞ hökumətinə] təşəkkür edirəm, çünki bu bizi öz sistemlərimizi inkişaf etdirməyə məcbur etdi” deyərək, Türkiyənin artıq ABŞ istehsalı olan döyüş PUA-larını istəmədiyini söylədi. Qərbin PUA texnologiyasında Ankaraya məhdudlaşdırıcı tədbirləri sayəsində, Türkiyə mübahisəsiz olaraq bu sahədə Yaxın Şərqdə lider dövlətə çevrildi. Təsadüfi deyil ki, bəzi mütəxəssislər Türkiyəni “PUA super gücü” adlandırırlar.


Nə İsrail, nə də Amerika, texnologiyalarını Türkiyə ilə bölüşmək istəmədi, amma bu, həqiqətən Türkiyənin xeyrinə işləyirdi. Bu yaxınlarda, Türkiyə ölkənin PUA sənayesi haqqında “AKINCI” adlı bənzərsiz sənədli filmi “YouTube” platformasına yerləşdirdi. Filmin əsas mesajı ölkənin ən yüksək texnoloji mərhələyə çatması və PUA bazarındakı digər oyunçularla dünya səviyyəsində rəqabət edə bilməsi idi.


Türkiyə əvvəllər də PUA-lardan istifadə edib. 2018-ci il “Zeytun budağı” əməliyyatı zamanı PUA-larını Suriyanın Afrin şəhəri ətrafında 20 mil dərinlikdə bir bufer zonası yaratmaq və ABŞ tərəfindən dəstəklənən YPG qüvvələrini sıxışdırmaq məqsədi ilə istifadə edib. Bununla birlikdə, İdlib kampaniyası (“Bahar Qalxanı” əməliyyatı) zamanı Türkiyə ilk dəfə PUA-larını bu qədər böyük bir miqyasda və Rusiya qədər güclü dəstəkçisi olan xarici bir ölkəyə qarşı istifadə etdi. Əməliyyat zamanı Türkiyə PUA-ları daha böyük İdlib bölgəsində demək olar ki, hər yerdə fəaliyyət göstərirdi və Suriya Ordusunun dərin arxa cəbhəsinə qədər çatırdı. Suriya ordusunun arxa cəbhəsinə nüfuz etmənin ciddi psixoloji və hərbi nəticələri var idi. Suriyalılar Suriya hökumətinin nəzarətindəki ərazilər olan Hama və Hələbdə Türk PUA-larını gördülər.



İdlibdə Türkiyə Ordusu ilk dəfə ANKA-S və “Bayraktar” TB2-ni sıxlıqla sınaqdan keçirərək yeni PUA-lardan istifadə etdi. Ənənəvi strateji və ya taktiki rollardan başqa, PUA-lar hədəf alınan qrupları və xüsusi maraq doğuran şəxsləri məhv edərək “snayper” adlanan missiyaların həyata keçirilməsində istifadə olunurdu. Məsələn, Türkiyə PUA-larının Suriyanın Hələbin cənubundakı Zerba şəhərindəki qərargahına edilən hücumda suriyalı iki briqada generalı, bir polkovnik və “Hizbullah” silahlılarını məhv etdiyi bildirilir.

Bundan əlavə, Ankara döyüşdə sürü halında istifadə edilən kiçik pilotsuz uçuş aparatlarını işə salan ilk ölkə olaraq fəal şəkildə təbliğ olunur. Türkiyə səlahiyyətliləri bu hərbi yeniliyin Ankaranın döyüş sahəsindəki texnoloji qüdrətini göstərdiyini bildirir. Uzaqdan idarə olunan bu PUA-lar Suriyanın bazalarını və kimyəvi silah anbarlarını, habelə havadan müdafiə sistemlərini məhv etdi.

Türkiyənin İdlibdəki strateji müvəffəqiyyəti danılmazdır. Türkiyə qüvvələri Suriya Ordusunun qüvvələrini bölgədən sıxışdıraraq, Ankaranın dəstəklədiyi qüvvələrə qarşı əməliyyatlarını dayandırdı. Türkiyənin təsirli bir şəkildə irəliləməsini dayandırmaq üçün Rusiya hərbi və diplomatik olaraq münaqişəyə müdaxilə etməli idi.


Moskva Suriyadakı vəziyyətinə yenidən baxmaq məcburiyyətində qaldı. Yeni bir istiqamət götürərək Rusiya Türkiyə ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq və Ankara ilə birbaşa qarşıdurmadan qaçmaq üçün uzunmüddətli bir strategiya axtarırdı.

Rusiyanın təbliğatına görə, Moskvanın NATO ölkəsini - xüsusən də NATO-nun dron strategiyası və real döyüşdə istifadə olunan taktikalarını görə bilməsi üçün İdlibdə Türkiyə-Suriya toqquşmasına etiraz etməməsi Moskvanın xeyrinə idi. Bu, dərin qiymətləndirmə, müşahidə və düşüncə prosesi idi. Bu narrativə görə, Moskva, münaqişəyə çox erkən müdaxilə etməməyi seçdi və nəzəriyyəçi baxımından zövq aldı, müşahidələrindən dəyərli qeydlər aldı və Türkiyəyə NATO üzvü olan bir ölkənin nələr edə biləcəyini görmək üçün sərbəst fəaliyyət imkanı qazandırdı. Təəccüblü bir şəkildə, İran tərəfdarı olan “Əl-Əkbər” xəbər agentliyi və suriyalılar Suriyaya qarşı geniş miqyaslı PUA hücumu başlatması üçün Türkiyənin hava məkanını qəsdən açıq buraxdığını söyləyərək rusları günahlandırdılar. Rus mütəxəssislər olduqca maraqlı bir ehtimal irəli sürdülər: Moskva intensiv danışıqlar zamanı Türkiyə-Rusiya razılaşması nəticəsində Ankaranın PUA-lardan istifadə etməsinə etiraz etməyib.


Ankara İdlibə demək olar ki, bütün hərbi yerləşdirmələri məhz Hataydan həyata keçirdi və bölgədə çox sayda Türkiyə qüvvəsi cəmləşmişdi. Əməliyyat zamanı Türkiyə Sənaye və Texnologiya naziri Mustafa Varank PUA mütəxəssisləri və mühəndisləri ilə Hataya getdi. Onlar “Bahar Qalxanı” əməliyyatının idarə edildiyi İkinci Ordu Komandanlığının Taktiki Komandanlıq Mərkəzində işləyirdilər. Görüşlər zamanı Müdafiə Nazirliyinin iştirakı ilə müdafiə texnologiyalarının (KORAL və PUA) istifadəsi müzakirə edildi. Bu, Türkiyənin siyasi və texnoloji çətinliklərə baxmayaraq PUA strategiyasını qətiyyətlə inkişaf etdirdiyini açıq şəkildə göstərir. Bildirilir ki, Türkiyə İdlibdə PUA operatorlarının əməliyyatlar zamanı havadan gördüyü quru birlikləri ilə birbaşa əlaqə qurmasına imkan verən təsirli hərbi rabitə sistemini inkişaf etdirdi və istifadə etdi. Belə bir funksiya qoşunların həyatını xilas edə bilər, çünki PUA operatoru evə ən etibarlı yolu tapa və düşmən qoşunları ilə istənməyən qarşılaşmaların qarşısını ala bilər.

Tanınmış “Small Wars Journal”a açıqlama verən amerikalı mütəxəssislər Türkiyənin itkilərinin minimal olduğunu və Suriya Ordusunun vurduğu PUA-ların sayını dəqiq hesab etdiklərini bildirirlər. Ancaq Suriya Ordusunun İdlibdəki əməliyyatına dəyən ziyana qarşı 6 PUA vurması misilsizdir. Bu, Türkiyə PUA-larının aşağıdakı məhdudiyyətlərinə xüsusi diqqət tələb edir: böyük texniki üstünlük tədbirləri, kütləvi təsir və bəlkə də ən əsası sürpriz elementi.

Türkiyə suriyalılar qarşısında texniki üstünlük səviyyəsini saxlamağa davam edərkən kütləvi hava gücünə nail olmaq və başqa bir sürprizin yayılması çətin olacaq. Suriyalılar növbəti dəfə daha yaxşı hazırlaşacaqlar. Bunu nəzərə alaraq türk hərbçiləri, şübhəsiz ki, “Bahar Qalxanı” əməliyyatı üçün kritik bir araşdırma aparacaqlar ki, onlar da hazır olsunlar.

(Ardı var...)
Firuz Bağırov
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Türkiyə   Rusiya   İdlib