15 saniyəlik bir video Pakistanın güclü ordu başçısını yenidən qlobal diqqət mərkəzinə qaytardı.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi tərəfindən paylaşılan videoda feldmarşal Asim Munirin hərbi formada təyyarədən enərək ondan qardaşcasına qucaq alması görünür. Pakistanlı rəsmi gərginliyi azaltmağa və Tehranla Vaşinqton arasında danışıqların ikinci raundunu təşkil etməyə çalışmaq üçün münaqişənin episentrinə səfər edib.

Pakistan İranla ABŞ arasında əsas vasitəçi kimi çıxış edir və diqqətin böyük hissəsi Baş nazir Şahbaz Şəriflə xarici işlər naziri İshaq Dara yönəlib. Bunun bir səbəbi onların səyləri barədə “X” paylaşmaları və press-relizlər yaymalarıdır. Lakin bu prosesdə başqa bir fiqur da əsas rol oynayır: ordu başçısı.

Munirin cümə axşamı, yəni bu gün atəşkəsi uzatmaq ümidi ilə İran rəsmiləri ilə görüşü planlaşdırılır.

Onun rolu barədə bilinməli bir neçə məqam var.

Pərdəarxasında, amma əsas oyunçu

Pakistan bir neçə həftə əvvəl İranla ABŞ arasında vasitəçilik etdiyini açıqlayandan bəri, Pakistan rəsmilərinin sözlərinə görə, Şərif genişlənən regional böhranı deeskalasiya etmək məqsədilə ABŞ və İranın siyasi və hərbi rəhbərləri ilə pərdəarxası təmasların saxlanması vəzifəsini Munirə tapşırıb.


Ordu başçısının konkret olaraq nə etdiyi və yayımlanmış şəkillərdən kənarda kimlərlə görüşdüyü barədə detallı məlumat verilməyib. Bununla belə, ilkin səylər müəyyən təsir göstərmiş kimi görünür, çünki Pakistan ötən həftə ABŞ və İran nümayəndə heyətlərini İslamabadda nadir üz-üzə danışıqlara razı sala bilib.

Rəsmilərin dediyinə görə, danışıqlar formal razılaşma ilə nəticələnməsə də, əlaqə kanalı açıq qalıb və anonimlik şərti ilə danışan, mediaya açıqlama verməyə səlahiyyəti olmayan rəsmilərə görə, Munir bu prosesdə həyati dəstək rolu oynayıb.

Danışıqların birinci raundu başa çatdıqdan cəmi bir neçə gün sonra Pakistan tərəflərlə əlaqələri davam etdirib və hər iki tərəf ikinci raundun keçirilməsi imkanını araşdırmağa razılaşıb. İranı inandırmaq üçün Munir çərşənbə günü Tehrana uçub.

Əraqçi X hesabında Pakistan ordusunun başçısını göstərən videonu paylaşaraq yazıb: “Feldmarşal Muniri İranda salamlamaqdan məmnunam”.”

“Lowy Institute”un tədqiqatçısı Çarlz Lyons-Counsun sözlərinə görə, Baş nazir Şərif və xarici işlər naziri Dar ABŞ-İran sülh danışıqlarında ön planda görünə bilərlər, “amma yanılmayın, qərarları verən adam Asim Munirdir”.


Pakistanın ən güclü hərbi başçısı

Munir həm Pakistan daxilində, həm də onun hüdudlarından kənarda tanınan bir fiqurdur. O, dekabrda hökumət onu həm ordu komandanı, həm də müdafiə qüvvələrinin başçısı təyin etdikdən sonra ölkənin ən güclü hərbçisinə çevrildi. Ondan bir neçə ay əvvəl o, feldmarşal rütbəsinə yüksəldilmişdi və ölkə tarixində bu adı daşıyan cəmi ikinci hərbi zabit olmuşdu.

Lyons-Couns deyib: “Feldmarşal Munir Pərviz Müşərrəfdən bəri ən güclü pakistanlı liderdir və bu ona hərbi təyinatlar, mülki hökumətin qərarları və ordunun geniş biznes imperiyası üzərində tam səlahiyyət verir”.

1968-ci ildə aşağı orta təbəqədən olan ailədə doğulan Munir Ravalpindidə böyüyüb və 1986-cı ildə Pakistanın idarə etdiyi, həm Pakistan, həm də Hindistanın iddia etdiyi mübahisəli bölgə olan Kəşmirdə orduya qoşulub. O, ölkənin müxtəlif bölgələrində xidmət edib və Pakistan qüvvələrinin Səudiyyə hərbçilərinə təlim keçməsinə kömək etdiyi uzunmüddətli razılaşma çərçivəsində polkovnik kimi Səudiyyə Ərəbistanında da xidmət edib. Həmkarlarının dediyinə görə, o, ərəb dilini öyrənib və regional mədəniyyətlə siyasət barədə geniş təcrübə qazanıb.


Munir daha sonra bir sıra yüksək vəzifələrdə çalışıb və həm Hərbi Kəşfiyyata, həm də ölkənin əsas kəşfiyyat qurumu olan Xidmətlərarası Kəşfiyyata (ISI) rəhbərlik etmiş yeganə ordu başçısıdır.

Trampın diqqətini cəlb etmək

ABŞ prezidenti Donald Tramp Muniri “ən sevdiyim feldmarşal” adlandırıb və bununla ona verdiyi önəmi vurğulayıb.

Lyons-Couns deyib: “Munirin Trampla qurduğu münasibət Pakistanı ABŞ ilə İran arasında sülh danışıqlarına vasitəçilik etmək üçün unikal dərəcədə uyğun edib. Həqiqətən də bu, bölgədə həm İranla, həm Körfəz ölkələri ilə, həm də ABŞ ilə güclü əlaqələri olan yeganə ölkədir”.

Munir ötən il Hindistanla Pakistan arasında dörd gün davam edən və nüvə qarşıdurması qorxusunu artıran münaqişədə önəmli rol oynayıb. Daha sonra Tramp atəşkəsin əldə olunmasına kömək etdiyini açıqlamışdı. Onun yaxınlarının sözlərinə görə, Munir Pakistanın regional böhranlara cavablarını formalaşdırmaqda mərkəzi rol oynayıb.

Bu ilin əvvəlində İran Pakistanın cənub-qərbindəki Bəlucistan vilayətində özünün üsyançı mövqeləri adlandırdığı hədəflərə zərbələr endirəndə, rəsmilər bildirirlər ki, Munir Pakistanın sərhədin o tayındakı silahlı qrupların gizləndiyi yerlərə cavab zərbələri endirməsini də əhatə edən ölçülü-biçili cavabı dəstəkləyib.

Oxşar şəkildə, ötən il Hindistanın Pakistanın daxilində, Hindistanın nəzarətində olan Kəşmirdə turistlərə hücumdan sonra zərbələr endirməsindən sonra, Munir Pakistanın cavab tədbirləri üzərində yüksək hərbi rəhbərliklə işləyib. Bunu Munirin dostu Seyid Məhəmməd Əli bildirib. Pakistan rəsmilərinin sözlərinə görə, bu tədbirlərə hava gücündən, raketlərdən və pilotsuz uçuş aparatlarından koordinasiyalı istifadə də daxil idi.

O, Pakistanı hədəf alan silahlı qruplara dəstək məsələsi üzərində ölkələrin qarşıdurmaya girdiyi Əfqanıstan sərhədində də bənzər yanaşma sərgiləyib.

Çətin tapşırıqları üzərinə götürən bir şəxs

Muniri tanıyanların sözlərinə görə, o, çətin tapşırıqları sevən bir fiqur kimi qəbul edilir. O, həmçinin Quran biliyinə görə hörmət qazanıb və “hafiz”, yəni müqəddəs kitabı əzbər bilən şəxs kimi tanınır.

Əli deyib: “O, İslamı anlayır, Quranı anlayır və onun öyrətdiklərinə inanır. Onun baxışları çox aydındır: başqalarının etməyə qorxduğu işi görür”. Əli Muniri ölçüb-biçən qərarverici kimi təsvir edib. “Qərar verməzdən əvvəl çox düşünür və qərar verdikdən sonra nəticəni Allaha həvalə edərək onu tam fədakarlıqla həyata keçirir”.

Onun yaxınları bildiriblər ki, Munirin Tehrana səfəri həm də İran rəhbərliyinin ona etibarını əks etdirir. Onlar qeyd ediblər ki, ABŞ və İsrail zərbələrindən sonra yüksək təhlükəsizlik narahatlıqları şəraitində fəaliyyət göstərən yüksək vəzifəli İran rəsmiləri yerlərinin ifşa olunması riskinə baxmayaraq onu qarşılamaq üçün ortaya çıxıblar.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az