“Kəşfiyyat və təhlükəsizlik əməliyyatları vahid quru əməliyyatlarının səmərəli icrası üçün həyati əhəmiyyət daşıyır”

İnteqrasiya edilmiş İcmalın nəticəsi olaraq həyata keçirilən struktur dəyişiklikləri və “Future Soldier” proqramının əsasını təşkil edən Kral Zirehli Korpusunun (RAC) və piyada bölmələrinin sayının azaldılması yaxın vaxtlarda başlayacaq. Birləşmə Kəşfiyyatının (Fmn Recce) növbəti müdafiə icmalından sağ çıxması üçün o, platformadan asılı olmayan yüksək səviyyəli kəşfiyyat yanaşmasını tez bir zamanda qəbul etməlidir. Bu məqalədə platformadan asılı olmayan Birləşmə Kəşfiyyatı yanaşması müəyyən edilir və müdafiə olunur, həmçinin RAC-a daxil olan kəşfiyyat alayları arasında daha sıx birlik yaradılmasının zəruriliyi vurğulanır. Bundan başqa, kəşfiyyat sahəsində mükəmməlliyə nail olmaq üçün investisiya tələb edən istiqamətlər də göstərilir.

Terminologiya

Zaman keçdikcə münaqişələrin xarakteri dəyişsə də, kəşfiyyatın əhəmiyyəti dəyişməz qalıb: “vəziyyəti inkişaf etdirmək, düşmən qruplaşmalarını müəyyən etmək və təsdiqləmək, zərbə vasitələrinin istiqamətləndirilməsi üçün məlumat təmin etmək, marşrutları və ərazini təsdiqləməklə diviziyanın manevr azadlığını təmin etmək, həmçinin məlumat toplamaq və təsir göstərmək üçün insan sensoru funksiyasını yerinə yetirmək”.

Bir çox insanlar kəşfiyyat fəaliyyəti ilə məşğul olur. Tikinti meydançalarında çalışan mülki mühəndislərdən tutmuş piyada bölmələrinin yaxın kəşfiyyat taqımlarına qədər müxtəlif qurumlar bunu həyata keçirirlər. Tapşırıqlar və toplanan məlumatlar fərqli olsa da, əsas prinsiplər demək olar ki, eynidir. Məhz burada təhlükə yaranır. Birləşmə Kəşfiyyatı hər kəsin yerinə yetirə bilməyəcəyi xüsusi bacarıq tələb edən qabiliyyətdir. Bu sahədə komandirlərin niyyətinə əsasən uzaq məsafələrdə müstəqil fəaliyyət göstərə bilən, yüksək hazırlıqlı və dözümlü hərbi qulluqçular tələb olunur. Vahid doktrina və əməliyyat istiqamətinin olmaması şəraitində çeviklik nümayiş etdirmək ayrı-ayrı alayların əsas məqsədinə çevrilib. Hər biri sağ qalmaq uğrunda mübarizə apararkən doktrina baxımından fərqli istiqamətlər seçib və nəticədə parçalanmış vəziyyətə düşüblər. Bölünmüş vəziyyətdə isə onları məğlub etmək daha asandır. Bu təhlükə artıq Kral Artilleriyasının Kəşfiyyat, Müşahidə və Kəşfiyyat (ISR) sahəsində demək olar ki, bütün funksiyaları öz üzərinə götürməsi və RUSI analitiki Cek Uotlinqin GMCR əvəzinə texniki ISR imkanlarını dəstəkləməsi ilə özünü göstərib.

Ad insanın kimliyinin mühüm hissəsidir. Eyni fikir hərbi hissələrə də aiddir. Biz alaylarımızın adları və onların tarixi ətrafında birləşirik. “Army 2020” proqramı nəticəsində əvvəllər Birləşmə Kəşfiyyatı və daha sonra Briqada Kəşfiyyatı adlanan strukturdan iki yeni anlayış yaradıldı: Yüngül Süvari (Lt Cav) və Zirehli Süvari (Armd Cav). O vaxtdan etibarən əslində eyni funksiyanı yerinə yetirən Birləşmə Kəşfiyyatı üçün fərqli tətbiq konsepsiyaları yaratmağa xeyli vaxt və səy sərf olunub, lakin ciddi nəticə əldə edilməyib. Əlbəttə, CVR(T)/AJAX və “Jackal” platformalarında fəaliyyət göstərməyin taktiki detalları fərqlənir. Lakin daha geniş baxdıqda heç bir əsas fərq yoxdur. Həm Zirehli Süvari, həm də Yüngül Süvari yüksək səviyyəli komandirlərin qərar qəbul etməsini dəstəkləyən kəşfiyyat fəaliyyəti həyata keçirir və manevr azadlığını artırır. Artıq bu lazımsız ayrılığa son qoymağın vaxtıdır. Hansı platformadan istifadə edilməsindən asılı olmayaraq bütün bölmələr yenidən Birləşmə Kəşfiyyatı adı altında birləşməlidir.

Fəaliyyət sadəcə “buraya platformanın adını yazın” alayı olmaqdan daha artıqdır

İnteqrasiya edilmiş Əməliyyat Konsepsiyasının açıq şəkildə göstərdiyi kimi, silahlı qüvvələr həm fəaliyyət göstərmək, həm də müharibə aparmaq qabiliyyətinə malik olmalıdır. Birləşmə Kəşfiyyatı icmasının bu model çərçivəsində inkişaf etməsi üçün platformalarla bu bölmələrin faydalılığı arasında mövcud olan əlaqə qırılmalıdır.

TELIC və HERRICK əməliyyatları boyunca RAC bölmələri müxtəlif ekipajlı platformalarda işləyərək müxtəlif təsirlər yaratmaq sahəsində yüksək peşəkarlıq qazandılar. CVR(T), “Warthog”, “Warrior” və “Jackal” bunlardan yalnız bir neçəsidir. Lakin HERRICK əməliyyatından sonrakı dövrdə diqqətimizi platforma ilə qabiliyyət arasındakı əlaqəyə həddindən artıq yönəltmişik. Bunun bariz nümunəsi NEWCOMBE əməliyyatı çərçivəsində fəaliyyət göstərən Uzaqmənzilli Kəşfiyyat Qrupudur (LRRG). Hazırda bu qrup əsasən “Jackal” platformalarında fəaliyyət göstərən Yüngül Süvari və “Foxhound” platformalarında fəaliyyət göstərən Yüngül Mexanikləşdirilmiş (Lt Mech) piyada bölmələrindən ibarət qarışıq döyüş qrupu kimi təşkil olunub. HERRICK və TELIC əməliyyatlarının təcrübəsini nəzərə alsaq, kəşfiyyat əməliyyatında döyüş qrupunun bütün döyüş elementlərinin niyə Birləşmə Kəşfiyyatı bölmələri tərəfindən təmin edilməməsini anlamaq çətindir. Birləşmə Kəşfiyyatı icmasının əsas üstünlüyü platformadan asılı olmayan kəşfiyyat peşəkarlığıdır. Başqa sözlə, hansı platformadan istifadə edilməsindən asılı olmayaraq onlar sadəcə peşəkar kəşfiyyatçılardır.

Birləşmə Kəşfiyyatı icması quru qoşunlarının ISR sisteminin kəşfiyyat elementində daimi rəqabət fəaliyyətlərini dəstəkləmək üçün daha fəal iştirak etməlidir. Kosovoda həyata keçirilən ELGIN əməliyyatının ISR Tapşırıq Bölməsi buna yaxşı nümunədir. Hazırda bu tapşırığı yerinə yetirən Birləşmə Kəşfiyyatı yarımbölməsi NATO qərargahı adından təhlükəsiz və sabit mühitə yönələn təhdidlərin müəyyən edilməsini dəstəkləmək məqsədilə İnsan Mühiti Kəşfiyyatı həyata keçirir. Bu fəaliyyət siyasi, hərbi, iqtisadi, sosial, informasiya və infrastruktur sahələrində insanlarla birbaşa ünsiyyət vasitəsilə açıq şəkildə patrul xidməti aparmaq və məlumat toplamaqdan ibarətdir. İnsan Mühiti Kəşfiyyatı həm gündəlik fəaliyyət dövründə, həm də müharibə şəraitində eyni dərəcədə vacib bacarıqdır və Birləşmə Kəşfiyyatının adi tapşırıqlarından biri olmalıdır.

“Silahlı qüvvələr etibarlılıq və faydalılığın əsası kimi müharibə aparmaq sahəsində üstünlüyünü qorumalıdır. Lakin eyni zamanda müharibədən aşağı səviyyəli fəaliyyətlər vasitəsilə də daha səmərəli töhfə verməyi bacarmalıdır”

Əməliyyat tapşırıqları böyük əhəmiyyət daşıyır. Onlar şəxsi heyətin xidmətdə qalmasını təşviq edir və hərbi qulluqçuların, eləcə də komandirlərin peşəkar inkişafına kömək edir. Etiraf etmək lazımdır ki, GMCR yönümlü əməliyyatları müharibə şəraiti xaricində təşkil etmək çətindir. Lakin Zirehli Süvari bölmələrinin hətta CABRIT əməliyyatının rotasiyalarında belə demək olar ki, iştirak etməməsi diqqət çəkir. Heç kim Zirehli Süvari yarımbölmələrinin qısamüddətli təlim qruplarında iştirak imkanlarından narazı deyil. Lakin bu fəaliyyətlər NEWCOMBE, TORAL, CABRIT və ya TOSCA əməliyyatlarında bölmə səviyyəsində iştirakın yaratdığı hərtərəfli və formalaşdırıcı təcrübəni əvəz etmir. Bunun nəticəsində isə kifayət qədər inkişaf etməmiş və məqsəd hissi zəif olan hərbi qulluqçular meydana çıxır.

Birləşmə Kəşfiyyatı icması, xüsusilə də Zirehli Süvari bölmələri, RAC qərargahı və 1-ci Dərin Kəşfiyyat və Zərbə Briqadası Döyüş Komandası kimi əsas maraqlı tərəflərin dəstəyi ilə “Operate” tapşırıqlarını yerinə yetirmək üçün çevikliyini və faydalılığını nümayiş etdirməlidir. Quru Qoşunları Əməliyyat Komandanlığı və birləşmə qərargahları tapşırıqlar üçün qüvvələr formalaşdırarkən Birləşmə Kəşfiyyatının daha geniş imkanlarını nəzərə almalıdır. Ən vacibi isə Zirehli Süvari alaylarına bölmə səviyyəsində əməliyyat tapşırıqlarında iştirak etmək imkanları yaradılmalıdır.

Müharibə hazırlığı: Ölüm, yoxsa [simulyasiya edilmiş] şöhrət

Əməliyyat tapşırıqlarının azlığı Zirehli Süvari bölmələrinin təlimlərinin həm kəmiyyətinin, həm də keyfiyyətinin davamlı şəkildə azalması ilə daha da dərinləşib. Alaylar daha ucuz təlim fəaliyyətləri keçirməyə məcbur olublar və bunlar adətən “əsas bacarıqların mənimsənilməsi” adı altında təqdim olunub. Əksər hallarda bu hazırlıq yalnız yarımbölmə səviyyəsinə yönəlib. Bu vəziyyət piyada və ya zirehli qoşunlarla müqayisədə tamamilə fərqli mənzərə yaradır. Hazırlıq vəziyyətində saxlanılan döyüş qrupları üçün genişmiqyaslı döyüş atışlı və döyüş atışsız təlim paketlərinə ciddi investisiya qoyulur. Ən vacibi isə odur ki, bu təlimlər ekipaj səviyyəsindən döyüş qrupu qərargahına qədər müxtəlif səviyyələrdə çətinliklərin yaradıldığı mühitdə dəstəklənir və qiymətləndirilir. Zirehli Süvari alaylarının isə 2015-ci ildən etibarən bu səviyyədə praktiki təlimlərə çıxışı çox məhdud olub. Dərin döyüşün əhəmiyyətini kollektiv şəkildə qəbul etməyimizə baxmayaraq, əsas investisiyalar hələ də yaxın döyüşə yönəldilir. Ən təhlükəli ssenari baş verdikdə və biz özümüzü bərabər imkanlara malik rəqiblə müharibə apararkən gördükdə, məhz dərin döyüş uğurla uğursuzluq arasındakı fərqi müəyyən edəcək. Buna görə də praktiki hazırlığımızın diqqət mərkəzi yaxın döyüşdən dərin döyüşə keçirilməlidir.

Konstruktiv simulyasiya daha böyük hərbi strukturların resurslardan daha səmərəli istifadə etməklə hazırlanmasına imkan verir. Məhz bunun sayəsində Diviziya Dərin Kəşfiyyat Döyüş Qrupu (DRBG) 2017-ci ildən etibarən keçirilən çoxsaylı diviziya və korpus təlimlərində Böyük Britaniyanın 3-cü Diviziyasının döyüş düzülüşünün daimi və mühüm elementi olub. Bu struktur 3-cü Diviziyanın uğurlarının əsas amillərindən birinə çevrilib. Məsələn, WARFIGHTER 21.4 təlimi zamanı Dərin Kəşfiyyat Döyüş Qrupu hücum aviasiyası üçün hədəflərin müəyyən edilməsini təmin edərək düşmənin zirehli əks-hücumunu diviziyanın yaxın döyüş zonasına çatmamış dayandıra bilmişdi. Bu qrup diviziyanın manevr imkanlarının əsas hərəkətverici qüvvəsidir. O, döyüş briqadalarına vaxt və məkan qazandırır, eyni zamanda düşmənin əsas zəif nöqtələrini təhdid edir. Məhz bu xüsusiyyət WARFIGHTER 21.4 təlimində Böyük Britaniyanın baş müşaviri tərəfindən xüsusi olaraq yüksək qiymətləndirilmişdi. Tamamilə simulyasiyaya əsaslanan hazırlıq sisteminin çatışmazlıqları başqa məqalələrin mövzusudur. Bununla belə, bu qeyd-şərtlə belə etiraf edilməlidir ki, Birləşmə Kəşfiyyatı müharibə aparmaq qabiliyyətimizin əsas komponentlərindən biridir. ABŞ də çoxsahəli əməliyyatlarda birləşmələrin manevrini təmin edən GMCR elementlərinin əhəmiyyətini qəbul edir:

“ABŞ ordusu 1991-ci ildəki uğurlarından (DESERT STORM əməliyyatı) nəticə çıxarmalı və müxtəlif sahələr üzrə imkanlara malik kəşfiyyat və təhlükəsizlik qüvvələrinin formalaşdırılmasını prioritet hesab etməlidir... Bu cür tapşırıqlar o qədər mürəkkəbdir ki, onları bir qədər məşqdən sonra istənilən bölmənin uğurla yerinə yetirə biləcəyi vəzifələr hesab etmək olmaz. Əksinə, bunlar xüsusi bacarıq və imkanlara malik ixtisaslaşmış birləşmələr tələb edir”.

Yaxın vaxtlarda Dərin Kəşfiyyat və Zərbə Briqadası Döyüş Komandası Birləşmə Kəşfiyyatı üçün əsas maraqlı tərəflərdən birinə çevriləcək. Lakin bu struktur eyni zamanda müharibə zamanı istifadə edilən zərbə vasitələrinin idarə olunmasına da cavabdeh olacaq və bu iki məsuliyyət arasında tarazlıq yaratmalı olacaq. Onun qərargah strukturu və düşüncə tərzi də bunu əks etdirməlidir. Hazırkı vəziyyətdə olduğu kimi sadəcə Zirehli Piyada Briqadası və ya Artilleriya Briqadası yanaşması kifayət etməyəcək. Bu qərargah platformadan asılı olmayan yüksək səviyyəli kəşfiyyat hazırlığını inkişaf etdirən yenilikçi və çətin praktiki təlimlərin əsas müdafiəçisi olmalıdır.

Funksiya üzrə mükəmməllik

Rəqiblərimiz kritik obyektlərimizi daha yüksək dəqiqliklə vurmağa qadir uzaqmənzilli silah sistemlərini inkişaf etdirməyə davam edirlər. Buna görə də düşmənin arxa cəbhəsində aşağı görünürlüklə, səpələnmiş qaydada fəaliyyət göstərən kəşfiyyat qüvvələrinin əhəmiyyəti heç vaxt indiki qədər böyük olmayıb. Konseptual baxımdan Birləşmə Kəşfiyyatı buna hazırdır. Lakin fiziki hazırlıq baxımından vəziyyət fərqlidir.

Komandanlıq. Birləşmə Kəşfiyyatının həqiqətən də geniş məsafələrdə və səpələnmiş şəkildə fəaliyyət göstərə bilməsi üçün etibarlı Görmə Xəttindən Kənar (Beyond Line of Sight) rabitə imkanlarına ehtiyac var. Bu yalnız müharibə şəraiti üçün vacib deyil. Görmə Xəttindən Kənar rabitə imkanları silahlı münaqişə həddindən aşağı səviyyədə həyata keçirilən hazırkı əməliyyatlarda da Böyük Britaniya qüvvələrinə kömək edib. Hazırkı əməliyyatlarda, məsələn, Malidə həyata keçirilən NEWCOMBE əməliyyatında “Spectre Slingshot” sisteminin istifadəsi həm səsli rabitənin, həm də məlumat ötürülməsinin məsafəsini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Nəzəri baxımdan Birləşmə Kəşfiyyatı döyüş qrupunun yarımbölmələri müxtəlif ölkələrdə yerləşə və Böyük Britaniyadakı qərargahdan məsafədən idarə oluna bilər. Biz yalnız simulyasiyaya güvənmək əvəzinə bu səviyyədə səpələnmiş fəaliyyət imkanlarını praktiki şəkildə sınaqdan keçirməliyik.

Manevr. Ukrayna və Azərbaycandakı (Qarabağ) döyüş meydanlarında məsafədən idarə olunan hava sistemlərinin (RPAS) geniş istifadəsi onların faydalılığını kifayət qədər sübut edib. PUMA kimi orta sinif imkanlara investisiya vacibdir, lakin onların sayı məhdud olduğundan onlar qaçılmaz olaraq döyüş qrupları arasında bölüşdürülür. Bunun əvəzinə elə modelə keçməliyik ki, hər ekipaj bu imkanlardan davamlı istifadə edə bilsin. Kommersiya bazarında bunun üçün çoxsaylı həllər mövcuddur. “AtlasPRO/NEST” bunlardan yalnız biridir. Hər bir döyüş maşını səviyyəsində RPAS istifadəsi görünürlüyü ciddi artırmadan müşahidə imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə, beləliklə bölmələrin daha səpələnmiş qaydada fəaliyyət göstərməsinə və sağqalma qabiliyyətinin yüksəlməsinə imkan yarada bilər.

Kəşfiyyat. Birləşmə Kəşfiyyatının insan amili texniki ISR sistemləri ilə müqayisədə mühüm üstünlükdür. Yaxşı hazırlıq keçmiş Birləşmə Kəşfiyyatı hərbi qulluqçusu dəyərli insan kəşfiyyatı mənbəyidir. O, yalnız məlumat toplamaq deyil, həm də vəziyyətə təsir göstərmək qabiliyyətinə malikdir. Hazırda isə Birləşmə Kəşfiyyatı bölmələri bu tapşırıq üzrə müntəzəm hazırlıq keçmir. ELGIN əməliyyatı üçün tətbiq olunan əməliyyatqabağı hazırlıq modeli bu sahədə möhkəm əsas yaradır və Döyüş Hazırlığı Proqramına daxil edilməlidir.

Mühafizə. Hərbi və kommersiya RPAS-ları vasitəsilə müəyyən edilən hədəflərə endirilən zərbələrin yaratdığı təhlükəyə qarşı mübarizə ordunun hava hücumundan müdafiə sistemlərinin inkişafının əsas istiqamətlərindən biri olmalıdır. Dərin döyüş məkanında fəaliyyət göstərən Birləşmə Kəşfiyyatı bölmələri birləşmə səviyyəsindəki hava hücumundan müdafiə sistemlərinin qorumasından çox vaxt kənarda qalacaqlar. Buna görə də RPAS təhlükəsinə qarşı döyüş maşını və ekipaj səviyyəsində müdafiə vasitələrinə ciddi ehtiyac var.

Təminat. Koordinasiya edilmiş Atəş Xəttindən kənarda səpələnmiş vəziyyətdə fəaliyyət göstərən Birləşmə Kəşfiyyatı bölmələrinin təminatı daim problem olaraq qalır. Bu məsələ hamıya məlum olsa da, onun həlli istiqamətində işlər ləng gedir. Bunun səbəblərindən biri diqqətin real döyüşdə uğur qazanmaqdan daha çox WARFIGHTER təlimində qalib gəlməyə yönəldilməsi ola bilər. Simulyasiya digər taktiki funksiyaları tam əks etdirə bilmədiyi üçün bəzən manevr imkanlarını düzgün qiymətləndirməyə mane olan mühit yaradır. Buna görə də təminat sistemlərimizi reallığa uyğunlaşdıracaq şəkildə təlim metodlarımızı dəyişməliyik. Müharibə zamanı tapşırığın uğursuzluğuna səbəb olacaq əsas amil manevr deyil, məhz təminat planındakı boşluqlar olacaq. Bu istiqamət əlavə avadanlıq və hazırlıq vasitəsilə də gücləndirilə bilər. Aşağı xərc tələb edən suyun təmizlənməsi dəstləri, təbiətdə qida əldə etmə və heyvanların hazırlanması üzrə təlimlər bölmələrin təchizat olmadan daha uzun müddət fəaliyyət göstərməsinə imkan verə bilər. Bütün ekipajlar üçün komanda tibb işçisi səviyyəsindən daha yüksək tibbi hazırlıq və ön xətdə qan ehtiyatının saxlanılması tibbi yardım müddətlərini yaxşılaşdırar. Platformaların təmiri üzrə genişləndirilmiş hazırlıq (siyasətlə məhdudlaşdırılmayan) isə təminat zəncirindən asılılığı daha da azaldar.

Atəş vasitələri. Dərin döyüş məkanında fəaliyyət göstərən Birləşmə Kəşfiyyatı zərbələr üçün Təsirlərə Rəhbərlik Matrisində göstərilən hədəflərin müəyyən edilməsində və onların dəqiqləşdirilməsində həlledici rol oynayır. Hava şəraiti və radioelektron mübarizə tədbirləri texniki kəşfiyyat, müşahidə və ISR imkanlarının istifadəsini mümkünsüz etdikdə Birləşmə Kəşfiyyatının əhəmiyyəti xüsusilə artır. Simulyasiya zamanı bu amilin təsirini nəzərə almamaq asandır. Bu əlaqənin vacibliyinə baxmayaraq, Birləşmə Kəşfiyyatı ilə aviasiya və ya atəş vasitələri arasında “sensor-atıcı” əlaqəsinin sürətini və dəqiqliyini artırmaq üçün çox az praktiki taktiki təlim keçirilir. Simulyasiya edilmiş təlimlər qərargahların inteqrasiyası üçün imkan yaratsa da, bu hazırlıq ekipaj səviyyəsinə qədər genişləndirilməlidir. Düşmən qüvvələrinin tanınması üzrə hazırlıq proqramları təkmilləşdirilməli və ekipajlara intensiv şəkildə öyrədilməlidir. Düşmənin düzgün tanınması qərar qəbulunun dəstəklənməsi baxımından həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Nəticə

Şəxsi heyətin əksəriyyəti üçün İnteqrasiya edilmiş İcmalın struktur dəyişikliklərinin tam miqyası ciddi sürpriz olacaq. Gələcəkdə bunun hansı nəticələrə gətirib çıxaracağı ilə bağlı narahatlıqlar tamamilə əsaslıdır. İndi diqqət Birləşmə Kəşfiyyatının həm müharibə aparmaq, həm də gündəlik fəaliyyət göstərmək baxımından faydalılığının sübut edilməsinə yönəldilməlidir. Bu, gələcək müdafiə icmallarında həmin qabiliyyətin qorunub saxlanmasına kömək edəcək. Platformadan asılı olmayan yanaşmanı qəbul etməklə, vahid və məntiqli ad altında birləşməklə, əməliyyat tapşırıqları, təlimlər və yeni imkanların tətbiqi vasitəsilə davamlı olaraq yüksək səviyyəli kəşfiyyat hazırlığına nail olmaqla bu məqsədə çatmaq mümkündür.

Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az