ABŞ-nin ən qərbdə yerləşən ərazisi olan Quam adası Qərbi Sakit okeanda hər hansı iri miqyaslı hərbi yığılmanın logistika ürəyidir. Burada uzun uçuş-enmə zolaqları, dərin su limanı, nəhəng yanacaq anbarları və silah depoları var. Ada həmçinin Çinə Havaydan təxminən 2 min mil daha yaxındır. Ada ABŞ torpağıdır, buna görə də ordu burada fəaliyyət göstərmək üçün xarici hökumətin icazəsinə ehtiyac duymur.
Bu amillər Quamı ABŞ ilə Çin arasında münaqişə baş verərsə, Çin Xalq Azadlıq Ordusu üçün əsas hədəfə çevirir. Çin ordusunun yüzlərlə raketi var və müharibə zamanı onları demək olar ki, mütləq Quama atacaq. Bu isə ordunun logistika sistemini pozacaq, üstəlik burada yaşayan 170 min ABŞ vətəndaşını təhlükə altına qoyacaq.
Ordu Quamı qorumaq üçün yeni raketdən müdafiə sistemi qurur, lakin bu sistemin nə vaxt tam işlək olacağı aydın deyil. İranla müharibənin göstərdiyi kimi, hətta güclü raketdən müdafiə sistemi də hər şeyi dayandıra bilmir. Bəs ordu tammiqyaslı müharibədə həm hərbçiləri, həm də mülki əhalini ən vacib adasında necə qoruya bilər?
Yeni nəsil müdafiə
Adanın əhəmiyyətinə baxmayaraq, 2025-ci ilin mayına olan məlumata görə, Quamda hər birində səkkiz ədəd önləyici raket olan cəmi altı THAAD buraxılış qurğusu var idi. Ümumilikdə bu, 48 önləyici raket deməkdir. Bundan əlavə, sahildə və limanda olan Hərbi Dəniz Qüvvələri gəmilərində “Aegis” raketdən müdafiə sisteminin komponentləri mövcuddur.
Yaxın bir neçə ildə vəziyyət dəyişməlidir. Ordu adanın 16 nöqtəsində yeni sensorlar, buraxılış qurğuları və komanda-idarəetmə sistemlərini əhatə edən Gücləndirilmiş İnteqrasiya Edilmiş Hava və Raketdən Müdafiə Sistemi qurur. Buraya THAAD, “Aegis” və “Patriot” kimi köhnə sistemlər də daxildir. Bu sistemlər birlikdə ballistik raketləri və digər hava təhdidlərini müxtəlif məsafə və uçuş mərhələlərində məhv edə bilir.
Daha yeni vasitələrə orta mənzilli tutma rolunu yerinə yetirməli olan Dolayı Atəşdən Müdafiə Qabiliyyəti Sistemi, təhdidləri aşkarlayıb izləyən yeni radarlar və sensorlar, eləcə də məlumat paylaşımını və operativ uyğunlaşmanı asanlaşdıran yeni komanda-idarəetmə sistemləri daxil ola bilər.
Raket sirrləri
Yeni sistemin nə dərəcədə effektiv işləyəcəyi aydın deyil, çünki yeni sensorların, buraxılış qurğularının və radarların bir çoxu hələ prototip və inkişaf mərhələsindədir. Daha narahatedici məqam isə budur ki, ABŞ Hökumət Hesabat Ofisinin 2025-ci il hesabatına görə, ordu bu sistemləri işlətmək üçün neçə nəfərə ehtiyac olduğunu və onların Quama nə vaxt yerləşdirilməli olduğunu bilmir.
Hesabatda göstərilir ki, ehtimallar 913 əsgərdən 4 mindən çox şəxsə qədər dəyişir. Bu rəqəmlər vacibdir, çünki əsgərlərə yaşayış yeri, səhiyyə, içməli su, uşaqları üçün məktəblər və digər infrastruktur lazımdır. Uzunluğu cəmi 30 mil olan Quam isə artıq indiki sakinləri üçün belə çətinliklə kifayət edir.
Əsgər sayına dair düzgün hesablamalar olmadan ordu nə qədər yeni kazarma, məktəb və klinika tikəcəyini, yaxud neçə müəllim və tibb işçisinə ehtiyac olduğunu planlaşdıra bilmir.
Vəziyyəti daha mürəkkəb edən başqa məqam da Quamın ABŞ ərazisi olmasıdır. Burada doğulan insanlar ABŞ vətəndaşlarıdır və Amerika vergiləri ödəyirlər, lakin ada birləşdirilməmiş ərazi statusunda olduğuna görə onların heç biri prezident seçkilərində səs verə bilmir və Konqresdə səsvermə hüquqlu təmsilçiliyi yoxdur. Bu da bəzi sakinlərdə ABŞ ordusunun adanı necə müdafiə etməsi məsələsində ikinci dərəcəli vətəndaş kimi hiss yaratıb.
Passiv müdafiə
Yeni müdafiə sistemi qüsursuz işləsə və yeni qoşunlar yerləşdirilsə belə, bu yenə də Quamı qorumağa kifayət etməyə bilər. İranla müharibənin göstərdiyi kimi, müasir orduların o qədər çox ballistik raketi, qanadlı raketi, uzaqmənzilli planerləşən bombası və kamikadze pilotsuz uçuş aparatı var ki, nəyinsə müdafiəni yaracağı ehtimalı böyükdür.
ABŞ müdafiə analitikləri uzun müddətdir betonla möhkəmləndirilmiş təyyarə sığınacaqları, zədələnmiş uçuş zolaqları və limanların sürətlə bərpası, mobil idarəetmə mərkəzləri kimi passiv müdafiəyə daha çox sərmayə yatırılmasını tələb edirlər. Lakin onların sözlərinə görə, betonun Pentaqonda raket önləyicilər qədər güclü tərəfdar bazası yoxdur. 2023-cü ilə olan məlumata görə, Quamda möhkəmləndirilmiş hava sığınacaqları yox idi.
Həm hərbçilərin, həm də mülki əhalinin istifadə etdiyi Quamın elektrik şəbəkəsi də eyni dərəcədə həssasdır. Bunu Quam Milli Qvardiyasının keçmiş rəhbəri, istefada olan briqada generalı Maykl Kruz “War on the Rocks” üçün yazdığı məqalədə bildirib.
Kruz daha dayanıqlı mülki və hərbi infrastrukturun yaradılmasına, mülki əhali üçün sığınacaq sisteminə və başqa yerlərdən qoşun gətirmək əvəzinə Quam Milli Qvardiyasının raketdən müdafiə sistemini idarə etməsi üçün yenidən hazırlanmasına çağırıb.
“Quamda hasarın kənarında baş verənlər birbaşa içəridə baş verənlərə təsir edə bilər və əksinə”, - deyə o yazıb.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
