Əgər belə hazırlıq varsa, deməli, ən azı qeyri-formal vasitəçilik səviyyəsində təşəbbüskar bir tərəf də mövcuddur. Bu halda sual yaranır: bu vasitəçi kim ola bilər? Azərbaycan-Ermənistan görüşünün ideyası çox güman ki, iyunun 19-da Azərbaycanın Prezidenti İlham Əliyevin, iyunun 20-də isə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Türkiyədə olarkən Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanla ayrı-ayrılıqda keçirdikləri görüşlərdə gündəmə gəlib. İstisna edilə bilməz ki, bu görüşlər təkcə ümumi mövzuları deyil, həm də bir-birini tamamlayan məzmunu əhatə edib.
Əgər Azərbaycan-Ermənistan görüşü ilə bağlı ilkin müzakirələr Türkiyədə aparılıbsa və Ankara bu prosesin qeyri-formal moderatorudur, o zaman ehtimal ki, bu görüşün baş tutması üçün dördüncü tərəfin, yəni bir üçüncü ölkənin ev sahibliyinə də ehtiyac olacaq. Çünki bu cür görüşlər adətən neytral və qəbulolunan bir məkanda baş tutur. Azərbaycan-Ermənistan görüşünün Türkiyədə keçirilməsi ehtimalı, geosiyasi səbəblərdən real görünmür. Buna görə də, görüş üçün uyğun bir ölkənin texniki və diplomatik baxımdan əlaqələndirilməsi də vacibdir. Bu mənada görüşün məkanı ayrı-ayrı dövlətlərlə koordinasiya tələb edir, amma əsas məsələ məkan deyil, məzmundur.
Əgər doğrudan da yeni görüş müzakirə olunursa, bu, o deməkdir ki, Türkiyədə keçirilən danışıqların rəsmi bəyanatlarla açıqlanmayan hissəsində ciddi və məzmunlu mövzular müzakirə olunub. Ermənistanın XİN rəhbərinin müavini tərəfindən ifadə edilən ümid də məhz bu prosesin davamı olaraq formalaşıb.
Digər tərəfdən, prosesə Çin tərəfinin də müəyyən mənada maraq göstərə biləcəyi istisna deyil. Belə ki, bu günlərdə Ermənistanın xarici işlər naziri Çində rəsmi səfərdədir. Pekinin həm də Azərbaycanla strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinə malik olması Çinin müəyyən texniki və ya diplomatik dəstək imkanlarını gündəmə gətirə bilər. Lakin bu ehtimal yalnız tamamlayıcı element ola bilər. Əsas moderator və təşəbbüskar aktor isə həm regional güc, həm NATO üzvü, həm də Azərbaycanla strateji müttəfiq olan bir dövlət olaraq açıq şəkildə Türkiyədir.
Beləliklə, istər məkan baxımından, istərsə də məzmun baxımından yeni Azərbaycan-Ermənistan danışıqlarının koordinasiyasında Türkiyənin rolu danılmazdır. Ermənistan tərəfi isə prosesin əsas mahiyyətindən yayınaraq ümid bəyanatları ilə məsələni uzatmağa çalışır.
Aqil Məmmədov
Ordu.az
