Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə Ermənistanın “168.am” nəşri “Sentyabr müharibələrindən əvvəl və sonra: Bu gün nə dəyişib, nə dəyişməyib və ictimaiyyətin yaddaşı ilə “oynamaq” hüquqi baxımdan necə adlanır?” başlıqlı məqaləsində yazıb.
“Niyə yenə sentyabr, strateji sövdələşmə, təhdid, görünməyən hansısa amillərə əsaslanan kəşfiyyat məlumatlarının mövcudluğu və hərbi əməliyyatların ehtimalının qiymətləndirilməsi, yoxsa seçkilər ərəfəsində erməni cəmiyyətinə psixoloji təzyiq?
Əslində, hər üç versiyanın mövcudluq hüququ var. Lakin əvvəlcə sonuncudan danışaq: sentyabr ayı ilə bağlı cəmiyyətin ağır xatirələri var: 44 günlük müharibə Qarabağda 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayıb, sentyabr döyüşləri 2022-ci ilin sentyabrın 13-14-də baş verib, 2023-cü ildə isə Qarabağ tamamilə itirilib, yenə sentyabrın 19-20-də olub.
Yəni bir tərəfdən Ermənistanın hazırkı hakimiyyəti sentyabrın 27-də və ya sentyabrın 19-da “Yerablur”a gedib ölənlərin xatirəsini yad etmir və “Qarabağ uğrunda mübarizə”ni unutdurmağa çalışır, digər tərəfdən isə cəmiyyətin yaddaşı və emosional həssas nöqtələri ilə oynayır. Bu, əgər psixoloji terror deyilsə, nədir?
İndi isə hakimiyyətin müharibəni proqnozlaşdırmaq imkanlarına və təkcə buna deyil, eləcə də digər məsələlərə qayıdaq. 44 günlük müharibə kontekstində cəmi bir neçə epizoda toxunmaq lazımdır, çünki müxtəlif hallarda buna ətraflı toxunmuşuq”, - deyə nəşr bildirib.
KİV vurğulayıb ki, beləliklə, müharibənin konkret vaxtı onun başlamasından 2 gün əvvəl, 2020-ci ilin sentyabrın 25-də məlum olub və burada yalnız 2020-ci ilin sentyabrın 26-da Paşinyanın ailə qəzetində dərc edilən məqaləni xatırlatmaq kifayətdir.
“Həmin məqalədə o, müxaliflərini ona inanmamaqda və İlham Əliyevə inanmaqda ittiham edir, yaxınlaşan müharibəni və Türkiyənin birbaşa iştirakını istisna edirdi.
“…Guya həmin iki il ərzində Azərbaycan ön xətti möhkəmləndirmək və müharibəyə hazırlaşmaq üçün istifadə edib, bizim hakimiyyət isə daxili siyasi rəqiblərlə mübarizə aparıb, indi də onlar Türkiyəni yeni müharibəyə birbaşa cəlb etmək üçün təbliğat zəmini hazırlayırlar, biz isə ardıcıl şəkildə Rusiya ilə münasibətlərimizi pisləşdiririk, nəticədə ciddi təhlükəsizlik problemlərimiz yaranır və bu hakimiyyətdən tezliklə qurtulmalıyıq.
Nə vaxtdan Ermənistanda öz hakimiyyətinə deyil, Azərbaycan Prezidentinə daha çox inanmağa başlayıblar və rəqibin təbliğatını öz ölkəsində yaymaq və onun doğruluğunu əsaslandırmaq hüquqi baxımdan necə adlanır?”, - deyə məqalədə qeyd olunurdu.
Və heç nə dəyişmədi, baxmayaraq ki, iyul döyüşlərindən sonra Türkiyənin müdafiə qurumunun rəhbəri Hulusi Akar Ermənistana cavab tədbirləri ilə hədələmişdi və “azərbaycanlı əsgərlərin ölümü cəzasız qalmayacaq” demişdi”, - deyə “168.am” yazıb.
Nəşrə görə, həmin dövrdə İlham Əliyev BMT tribunasında açıq tələb irəli sürürdü ki, Ermənistan işğal olunmuş ərazilərdən qoşunlarını çıxarmalıdır.
“Nikol Paşinyan isə öz növbəsində Petros Qazaryana müsahibə vermişdi, lakin bu müsahibə tam şəkildə efirə getmədi və vəd edildiyi kimi 44 günlük müharibəni araşdıran komissiyaya da təqdim olunmadı.
Müharibədən sonra isə Nikol Paşinyan onun proqnozlaşdırılması və hətta özünün mövqeyini dəyişməsi ilə bağlı məsuliyyəti “müvafiq institutların” üzərinə qoymuşdu.
Halbuki hələ 2019-cu ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargahında xəbərdarlıq edilmişdi ki, növbəti müharibə 2016-cı ilin Aprel müharibəsindən daha genişmiqyaslı olacaq.
Buradan Paşinyana sual yaranır: öz ölkəsinin cəmiyyətindən yaxınlaşan müharibə faktını gizlətmək və ona hazırlaşmamaq hüquqi baxımdan necə adlanır və bunun hansı nəticələri olur?”, - deyə müəllif bildirib.
KİV qeyd edib ki, martın 20-də parlamentin müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri üzrə daimi komissiyasının sədri Andranik Köçəryan “Xəbər radiosu”nun efirində guya keçmiş hakimiyyət nümayəndələrini tənqid etməyə çalışaraq 44 günlük müharibədə məğlubiyyətin səbəbi kimi dəbilqələrdən tutmuş David Qalstyanın (Patron David) tədarük etdiyi sursatlara, xüsusilə “yararsız raketlər”ə qədər anbarların məzmununu göstərib.
“Yəni Andranik Köçəryan Nikol Paşinyanı təkrarlayıb. Paşinyan illər əvvəl parlamentdə bildirmişdi: “İlk dəfə müharibədən bir neçə gün sonra bildim ki, orduda dəbilqə və zirehli gödəkçə problemi var”. Buna həbsxanadan Ermənistanın keçmiş müdafiə naziri David Tonoyan cavab verərək demişdi ki, “silahlanma və hərbi texnika, o cümlədən dəbilqə və zirehli gödəkçələrə olan tələbat “Silahlanma və hərbi texnikanın inkişaf proqramı”nda ətraflı təqdim edilmişdi və bu proqram sonuncu dəfə Nikol Paşinyanın vəzifədə olduğu dövrdə Ermənistan hökuməti tərəfindən təsdiqlənmişdi”.
“168.am” yazmışdı ki, Paşinyan Silahlı Qüvvələrin inkişaf planını oxumadan və anlamadan təsdiqləyib.
Yəni, hətta anbarlarda problem olmuşdusa belə, bu, ölkə rəhbərinin və ali baş komandanın məsuliyyət zonasına daxildir, həmçinin Ermənistanın “Müdafiə haqqında” qanununa görə belədir.
Bu kontekstdə qeyd etmək lazımdır ki, hərbi-texniki cinayət işləri ilə bağlı Paşinyan hələ öz siyasi haqlılığını sübut etməyib, hətta demək olar ki, bəzi ittihamlar puça çıxıb.
Məsələn, 2022-ci il oktyabrın 24-də Nikol Paşinyan Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Komitəsinə səfəri zamanı bildirmişdi: “Dəhşətli adları olan raketlərin içərisindən platalar çıxarıblar, onların içərisində qızıl var”, - deyə məqalədə bildirilib.
Nəşr yazıb ki, bundan əvvəl də Paşinyan oxşar açıqlamanı 2021-ci ilin may ayının sonunda Acapnyak inzibati rayonunda “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasının seçki qərargahında keçirilən görüşdə vermişdi: “Ermənistanda elə insanlar, zabitlər var, S-300-ün üzərindən plata çıxarır ki, içərisindəki qızılı aparıb 30-40 min drama satsın”.
“Hələ onu bir kənara qoyaq ki, Paşinyan bunu müharibədən əvvəl bilib və texniki baxımdan bəlkə də heç nə etməyib, üstəlik, araşdırmalarımız göstərdi ki, ittiham olunan vəzifəli şəxs olub, lakin onun kimliyi prokurorluq tərəfindən gizli saxlanılıb, oğrunun şəxsiyyəti müəyyən edilmədiyi üçün bu maddə üzrə iş dayandırılıb.
Məqalənin əsas mövzusuna qayıdaq və 2022-ci ilin sentyabr döyüşlərinə keçək. Həmin dövrdə Ermənistanın müdafiə naziri Suren Papikyan idi. Bu əməliyyatlar zamanı erməni tərəfi 220-dən çox itki verib, müxtəlif məlumatlara görə 50 mövqe itirilib. Rəsmi məlumatlara əsasən, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Cermuk istiqamətində “Ermənistanın suveren ərazisi”nə 8,5 km enində cəbhə ilə və 7,5 km-ə qədər dərinlikdə irəliləmişdi, həmin gün Azərbaycan ordusu Cermuk şəhərinin girişindən 4,5 km məsafədə idi.
Bu gün Suren Papikyan müxaliflərin bəyanatlarını müharibə təhriki kimi qiymətləndirərkən, görəsən, sentyabr döyüşlərindən əvvəl Bakının addımlarını və bəyanatlarını da belə qiymətləndirirdimi? Halbuki belə addımlar olub. Üstəlik, Paşinyan sentyabr döyüşləri günü etiraf etmişdi:
“Bəlkə də çoxlarına qəribə görünəcək ki, Azərbaycan bununla 44 günlük müharibənin nəticələrindən narazılığını ifadə edir. Başa düşürəm ki, indi çox qəribə söz deyirəm. İndi çox detalları deyə bilmərəm...”.
Bundan qısa müddət sonra Nikol Paşinyan Praqada Qarabağı Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi tanıdı, daha sonra isə 2023-cü ilin sentyabrında Qarabağ tam şəkildə itirildi”, - deyə “168.am” yazıb.
KİV-ə görə, Ermənistan hakimiyyəti isə bildirirdi ki, Ermənistan Silahlı Qüvvələri yeni müharibə olmasın deyə Qarabağdakı qüvvələrə kömək edə bilməz və başqa müharibəyə cəlb olunmamaq lazımdır.
“Halbuki sual yaranır ki, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin tətbiqi planında nə yazılmışdı? Bu halda da diqqət çəkən odur ki, əvvəlcə Azərbaycana vəd verilir, sonra isə müharibənin qarşısını almaq barədə bəyanat verilir. Aydındır ki, əgər nəsə vəd etmisənsə və yerinə yetirməsən, onu güc yolu ilə alacaqlar. 44 günlük müharibədə də bu cür detallar tapmaq olar, baxmayaraq ki, o müharibə hər halda bir gün başlayacaqdı.
Bu gün Bakı Ermənistanın qüvvədə olan konstitusiyasından Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları ehtiva edən Müstəqillik Bəyannaməsinin çıxarılmasını tələb edir, Nikol Paşinyan isə bunu münaqişə yaradan amil hesab edir. Lakin eyni zamanda Azərbaycan konstitusiyası qüvvədə qalacaq. Paşinyanın öz iddiasına görə, Azərbaycan konstitusiyası Ermənistanın ərazisinə qarşı ərazi tələbləri irəli sürür və de-yure Bakı Ermənistan ərazisinin təxminən 60 faizinə iddia edir. Yəni həm ərazi tələbi, həm də münaqişənin aktivləşməsi üçün səbəb var. Bu halda İlham Əliyev öz ölkəsinin konstitusiyasını tətbiq etmək qərarına gəlsə, Paşinyan nə edəcək, sakit şəkildə verəcək, yoxsa müharibə ilə? Bu, məntiqli sualdır və Ermənistan vətəndaşı bu sualın konkret cavabını bilmək istəyə bilər.
Niyə Paşinyan bunu müharibə təhriki hesab etmir, amma müxaliflərin sözlərində müharibə təhriki axtarır? Halbuki müxalif dairələr 44 günlük müharibə kontekstində Paşinyanın müharibədən əvvəlki addımlarını və bəyanatlarını, o cümlədən iyul döyüşləri kontekstində, müharibəyə gətirən amillər kimi qiymətləndirəndə, “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasının üzvləri bunu ədalətsiz sayır və hətta Ermənistan əleyhinə “məlumat ötürülməsi” kimi təqdim edirdilər. Halbuki özləri müxtəlif hallarda bildirirdilər ki, 2020-ci ilin sentyabrında Bakı BMT qətnamələrinə əsaslanıb”, - deyə müəllif bildirib.
Nəşrə görə, Paşinyan 2021-ci ilin mayında Azərbaycan tərəfinin irəliləyişləri ilə bağlı etiraf etmişdi ki, orduya döyüşməmək barədə siyasi əmr verilib, çünki bir ay sonra parlament seçkiləri idi və hakimiyyət sülh vəd edirdi.
“Lakin bu sülh bir neçə ay sonra, 2021-ci ilin noyabr döyüşləri ilə dağıldı.
Mövzunu davam etdirərək qeyd edək ki, cari ilin fevralında “168.am” Bakı tərəfinin Ermənistan parlament seçkilərinin nəticələri ilə bağlı narahatlıqlarından yazmışdı. Xüsusilə, İlham Əliyevin yaxın çevrəsində hesab edirlər ki, Paşinyan hakimiyyəti ilə sülh gündəliyi mövcuddur, lakin geri dönməz deyil.
“Çünki hakimiyyətə elə siyasi qüvvələr gələ bilər ki, bu prosesləri dayandırsın, çünki onları başqa cür görürlər. Əgər mövcud proses illərlə uzansa, sülh gündəliyi transformasiyaya uğrayacaq, yaxşı və ya pis istiqamətdə, bu, başqa məsələdir. Amma aydındır ki, xüsusilə referendum uğursuz olarsa, yeni mexanizmlər hazırlanmalı olacaq”, - deyə Ermənistanda azərbaycanlı politoloq Fərhad Məmmədov da bildirmişdi.
Martın 20-də Paşinyan sosial şəbəkədə canlı yayım zamanı ilk dəfə razılaşdırılmış sənədin dəyişdirilməsi ideyasını irəli sürüb və bunu müharibə yaradan amil kimi qiymətləndirib.
“Əgər ən optimist ssenari ilə təsdiqlənmiş sülhü yenidən açsaq, bu, danışıqlar prosesində müəyyən etdiyimiz bütün məzmunun dəyişdirilməsi imkanı deməkdir. Teorik olaraq bu məzmun daha yaxşı ola bilər, amma eyni teorik səviyyədə daha pis də ola bilər. Daha çox ehtimal isə odur ki, bu məzmun tamamilə dağılacaq. Sadə statistikaya görə iki ehtimal birinə qarşıdır. Bir ehtimal yaxşılaşma, iki ehtimal pisləşmədir. Hər iki halda inkişaf məntiqi müharibəyə aparır. Bunu açıq şəkildə qeyd etməliyik”, - deyə Paşinyan bildirib.
Bu, həm də onu göstərir ki, Paşinyan üçün əsas olan sülh deyil, sülhün məhz onun vasitəsilə əldə olunmasıdır”, - deyə nəşr qeyd edib.
Müəllifin sözlərinə görə, müxalifətin zəmanətçilərin zəruriliyi tezisinə toxunan Paşinyan bildirib ki, bu, regiona və ölkəyə sülhməramlıların daxil olması üçün qapı açır.
“Bu isə, yumşaq desək, gülüncdür. Çünki TRIPP (Zəngəzur dəhlizi-red.) çərçivəsində Ermənistan ərazisində və regionda ABŞ-nin müəyyən səviyyədə iştirakı nəzərdə tutulur, həmçinin regiona və Ermənistanın özünə sülhməramlıları, rus sərhədçilərini vaxtilə məhz Paşinyan dəvət etmiş, sonra yerləşdirmiş, daha sonra isə onların xidmətindən imtina etmişdi. Üstəlik, Avropa İttifaqı müşahidəçilərini də qeyd etməmişik.
Faktlar güclü şeydir. Ona görə də Paşinyan sülh gündəliyini şantaj və müharibə hədəsi olmadan təqdim etməlidir, çünki bu gündəlik bir dəfə artıq uğursuz olub. Dövlət isə hər zaman öz ehtiyatında müharibə ssenarilərinə hazırlıq və alternativ planlar saxlamalıdır”, - deyə nəşr bildirib.
Alpər Mövludoğlu
Ordu.az
