Köhnə Sovet istehsalı S-200 (NATO kodu SA-5 “Gammon”) gözlənilməz şəkildə yenidən gündəmə gəlib. Məşhur hərb müxbiri David Aks öz yeni “Substack” platformasında, “Trench Art”da, Soyuq Müharibə dövründə SSRİ tərəfindən hazırlanmış bu uzun mənzilli, yüksək hündürlüklü zenit-raket (SAM) sisteminin Ukrayna tərəfindən Rusiyaya qarşı necə uğurla istifadə olunması barədə heyrətamiz faktlar bölüşüb.
Qədim silahlar hələ də işləyir!
Aksa görə, təsdiqlənmiş ilk S-200 zərbəsi, təxminən 9 iyul 2023-cü ildə, Bryansk vilayətindəki bir sənaye obyektini partlatmış ola bilər. İkinci təsdiqlənmiş zərbə isə 17 gün sonra, 5V28 raketinin Ukrayna sərhədindən 20 mil aralıda, cəbhədən isə 100 mil uzaqda, Rusiyanın Qara dəniz sahilində yerləşən Taqanroq şəhərinə düşməsi ilə nəticələnib.
Burada yenidən müşahidəçilərə Ukrayna müharibəsinin silahlarla bağlı gözləntiləri necə dəyişdirdiyinin əla nümunəsi verilir. S-200 müasir standartlara görə “fosil”dir. O həm də nəhəngdir, 5V28 raketi 5P72V sabit qurğusundan atılır, səkkiz ton ağırlığındadır və 500 funtluq partlayıcı döyüş başlığı daşıya bilir. Amma bu sistemin qızıl dövrü 1960-cı illər idi.
Buna baxmayaraq, bu sistem ukraynalılara yaxşı tanışdır və onun təchizat zənciri əsasən yerli olduğuna görə, çox güman ki, NATO-nun verdiyi bir çox yeni silahdan onlar üçün daha faydalı olub.
Ukraynanın qədim S-200 raket qurğuları zərbə gücünə malikdir
1950-60-cı illərdə Sovetlərin “Alma-Antey” layihə bürosu (o zaman adı KB-1 idi – red.) NATO-nun Sovet ərazilərinə təhlükə yaradan getdikcə uzaq mənzilli olan bombardmançılarını məhv etmək üçün yaradılmışdı. Əslində, S-200 B-52 “Stratofortress” kimi təyyarələri vurmaq üçün nəzərdə tutulmuşdu. S-200 belə nəhəng hədəfləri daha uzun məsafədə və daha yüksək hündürlükdə, Sovetlərin əvvəlki S-75 SAM sistemindən fərqli olaraq, vurmaq üçün hazırlanmışdı.
S-200 mobil və ya tez bir zamanda yerləşdirilə bilən sistem olaraq nəzərdə tutulmamışdı. Sovetlər onu sabit və ya yarı-sabit, dəyərli obyektlərin müdafiəsi üçün hazırlamışdılar. Bu böyük və mürəkkəb sistem bir neçə əsas komponentdən ibarətdir: raket batareyası, çoxsaylı buraxılış qurğuları, hədəfi aşkarlayan və izləyən radar sistemləri, eləcə də komanda-idarəetmə infrastrukturu.
Sistemin əsas raketi V-880 (və ya sonradan 5V21) iki mərhələli raketdir: bərk yanacaqlı start mərhələsi və maye yanacaqlı əsas mərhələdən ibarətdir. Variantdan asılı olaraq, 150-300 km (93-186 mil) mənzildə hədəfləri vura bilir ki, bu da onu dövrünün ən uzaqmənzilli SAM-larından biri edirdi. Bundan əlavə, sistem 40.000 metrə (131.000 fut) qədər yüksəklikdə hədəfləri vura bilir, bu da o zaman və indi havadakı istənilən təyyarəyə çatmağa imkan verir. S-200-ün raketi saatda 4 Mach sürətinə çata bilir və bu da sürətli hədəfləri tez vurmağa imkan verir. 500 funtluq yüksək partlayıcı və qəlpəli-fuqas döyüş başlığı yaxınlıqda partlayan fitil ilə hava hədəflərinə maksimum zərər vurur.
Əvvəlcə S-200 yarı-aktiv radar axtarıcısından istifadə edirdi və hədəf işıqlandırılması üçün yerüstü 5N62 (“Square Pair”) radarlara arxalanırdı. Sistemin atəş idarəetmə radarı dəqiq izləniş təmin edir, erkən xəbərdarlıq radarları isə, məsələn, P-14 (“Tall King”) hədəflərin aşkarlanmasına kömək edir.
Ukraynanın S-200-ü Parlaq Yenidən Tətbiq Etməsi
Axe ehtimal edir ki, “Ukraynanın yenidən canlandırdığı S-200-lərin yer-yer (surface-to-surface) rolunda kifayət qədər dəqiq olması böyük ehtimalla Kiyev mühəndislərinin daha yaxşı axtarıcı qurğu quraşdırması ilə bağlıdır.”
S-200 batareyalar şəklində yerləşdirilirdi – adətən altı buraxılış qurğusu, bir komanda məntəqəsi və əlaqəli radarlar. Onun sabit təbiəti və böyük radar imzası onu düşmən hava hücumundan müdafiə sistemlərinin basdırılması (SEAD) əməliyyatları üçün həssas edirdi. Amma uzun mənzili sayəsində təhdidlər müdafiə olunan əraziyə yaxınlaşmadan onları vurmaq mümkün olurdu.
Ukraynanın bu sistemləri etibarlı şəkildə istifadə etməsi və onlarla Rusiyaya ciddi ziyan vurması innovativliyin və müharibədə yerli imkanların nə qədər vacib olduğunun göstəricisidir. Bu, həm də Ukraynanın sadə, ticarətdə satılan komponentlərdən yığılmış ucuz dronlardan effektiv istifadə etməsində də görünür və Rusiyanın artilleriyada böyük üstünlüyünü balanslaşdırmağa kömək edir.
Əslində, əgər Ukrayna əvvəldən öz sistemlərini saxlamağa həvəsləndirilsəydi və xarici silahlara bu qədər bağlı olmasaydı, indiki vəziyyətləri bəlkə də bu qədər çətin olmazdı. Axı, Feysalın ordusu Akabanı necə aldı? Çünki onlar köhnə bədəvi üsullarına əməl edərək qələbə qazanmışdılar.
NATO Ukraynanı Avropa tərzi, texnologiyaya həddindən artıq bağlı və kiçik ölçülü bir ordu modelinə yönəltməklə, əslində ona zərər verib. Ukrayna öz imkanlarına buraxılsaydı, həm öz ölkələri, həm də silahlı qüvvələrinin quruluşu üçün ən yaxşı yolu özü tapardı.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
