"Ukrayna" sözünə uyğun 1511 nəticə tapıldı!

Regional təhlükəsizliyin təmin olunmasında qlobal təhdid - "Metsamor" AES (EKSPERT)

2019/07/img74-15638599650.jpg
Oxunub: 1223     10:27     23 İyul 2019    
Nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən dünyanın ən təhlükəli nüvə stansiyası elan edilən “Metsamor” atom elektrik stansiyasının (AES) ömrünü başa vurmasına bir neçə il qalanda, hər dəfə Ermənistan hökuməti stansiyanın ömrünü uzatmağı qərara alır. Hazırda Ağrı Dağ ətrafında yerləşən AES qonşu dövlətlərin ən azı 7 il daha qorxulu yuxusu olmaqda davam edəcək.

“Metsamor” AES Ermənistanın elektrik ehtiyacının 40 faizindən çoxunu təşkil edir. AES İrəvandan təxminən 30 km cənubda, “Metsamor” şəhəri yaxınlığında yerləşir. Stansiya Türkiyə sərhəddindən 17.5 km, İran sərhəddindən 60 km, Azərbaycan sərhəddindən isə 75 km məsafədə yerləşir.


Məlumat üçün qeyd edək ki, “Metsamor” Atom Elektrik Stansiyasının tikintisi barədə qərar SSRİ rəhbərliyi tərəfindən 1967-ci ildə qəbul olunub. AES-in tikintisinə 1973-cü ildə İrəvandan 40 km aralıda yerləşən “Metsamor” şəhərində başlanılıb. AES-in birinci enerji bloku 1976-cı ildə, ikincisi isə 1980-ci ildə istifadəyə verilib. 1983-cü ildə AES-in 3-cü və 4-cü enerji bloklarının tikintisinə başlanılsa da, 1986-cı ildə Çernobıl AES-də baş verən qəzadan sonra bu proses dayandırılıb. 1988-ci ildə “Metsamor”dan 75 km aralıda yerləşən Spitakda baş verən zəlzələdən sonra 1989-cu il yanvarın 15-də AES-in fəaliyyəti dondurulub. Ermənistan üzləşdiyi ciddi böhranla əlaqədar 1993-cü ildə AES-in fəaliyyətini bərpa etmək barədə qərar qəbul edib və 1995-ci ildə 2-ci enerji bloku işə salınıb. Ermənistan AES Qafqazda unikal layihədir, digər analoqu yoxdur. Bu AES Rusiyanın köhnə VVER-440 reaktoru ilə təchiz edilən iki enerji blokundan ibarətdir. Hər blokun istilik gücü 1375 MVt, elektrik enerji gücü isə 440 MVt-dır. Hazırda AES-in yalnız ikinci enerji bloku fəaliyyətdədir.

“Metsamor” AES-i saat bombasına çevirən ən böyük səbəb onun Şərqi Anadolu sınma xətti üzərindəki aktiv seysmik zonada yerləşməsidir. Təhlükəsizlik baxımından, mənfi cəhətlərdən biri kimi qəza zamanı yüksək dağlıq ərazidə yerləşən və qorunma qalxanına malik olmayan stansiyanın 2-ci reaktorunun soyudulması ilə bağlı problem də qeyd edilir. Ətraf mühitə vürduğu ən böyük ziyanlardan biri də reaktorların soyudulmasında istifadə edilən suların Azərbaycanın transsərhəd çaylarına axıdılmasından ibarətdir.


Qonşu ölkələrin hamısına qarşı ərazi iddiaları irəli sürən Ermənistanın Türkiyə və Azərbaycanla sərhədləri bağlıdır, Gürcüstan isə sonuncuların maraqlarının qorunmasını prioritet hesab edir. Buna görə də Ermənistan enerji ehtiyaclarını qarşılamaq üçün yerli istehsalı reallaşdırmaq məcburuiyyətindədir. İlk dəfə Ermənistan 1988-ci ildə 25 min adamın həyatını itirdiyi və 500 min adamın evsiz qaldığı Spitak zəlzələsi zamanı elektrisiz həyatla yaxından tanış oldu. Səlahiyyətlilər “Metsamor” atom stansiyasının zərər görmədiyini iddia etsələr də, zəlzələnin verdiyi narahatlıq səbəbindən AES 1995-ci ilə qədər, yəni 7 il ərzində bağlı qaldı. Elektriksiz qalan əhali enerji mənbəyi kimi işğal altında olan Azərbaycan ərazilərinin meşə örtüyünə ciddi ziyan vurdu.

2004-ci ildə Avropa İttifaqı “Metsamor” nüvə stansiyasının “bütün bölgə üçün təhlükə” törətdiyini ifadə edərək Ermənistana AES-in bağlanılması üçün 200 milyon avro kredit verməyi təklif etsə də, Ermənistan bu təklifi qəbul etmədi.

Beynəlxalq Atom Enerji Agentliyi (IAEA və ya MAQATE) və Aİ rəsmən “Metsamor” AES-in dünyadakı ən təhlükəli nüvə stansiyası olduğunu qəbul edib. Beynəlxalq təzyiqlərin artması ilə Ermənistan onun bağlanması ilə əlaqədar bir neçə dəfə vəd versə də, hələ real heç bir fəaliyyət həyata keçirilməyib. 1999-cu ilin sentyabrında Brüsseldə Ermənistan hökuməti ilə Avropa İttifaqı arasında 2004-cü ildə elektrik stansiyasının bağlanması ilə bağlı saziş də imzalanıb. Lakin müqavilə şərtlərinin tam əksinə olaraq Ermənistan ömrü bitməkdə olan və istehsala başlamasından bəri 150-dən çox qəzaya məruz qalan “Metsamor” AES-in ömrünü uzatmaq üçün daim yollar axtarıb.


Ermənistanla Avropa İttifaqı arasında əməkdaşlıq haqqında yeni sazişə əsasən, energetika sahəsində əməkdaşlıq çərçivəsində Ermənistan “Metsamor” atom elektrik stansiyasını bağlamalı və təhlükəsiz şəkildə istismardan çıxarmalıdır.

İmzalanması 2017-ci il noyabrda nəzərdə tutulan Ermənistanla Avropa İttifaqı arasında geniş və hərtərəfli tərəfdaşlıq haqqında sazişin mətni Avropa ittifaqının rəsmi internet saytında dərc olunub, qeyri-rəsmi tərcüməsini isə Ermənistan XİN-in saytından oxumaq mümkündür.

357 səhifədən ibarət sənədin “Nüvə təhlükəsizliyi də daxil, energetika sahəsində əməkdaşlıq” sərlövhəli bəndində deyilir ki, əməkdaşlıq tərəfdaşlıq, qarşılıqlı fayda və şəffaflıq prinsiplərinə əsaslanmalıdır.

Əməkdaşlıq, həmçinin: “Metsamor” atom elektrik stansiyasının bağlanması, təhlükəsiz yolla istismardan çıxarılması və Ermənistan Respublikasının enerji təhlükəsizliyi və sabit inkişafının təmin edilməsi üçün onun yeni istehsal imkanları ilə əvəz edilməsi zəruriyyətini nəzərə alaraq, tez bir vaxtda yol xəritəsi və ya tədbirlər planının qəbul edilməsini ehtiva etməlidir.


Ermənistanın avropalı tərəfdaşlarının atom elektrik stansiyasını bağlamaq təklif və tələbləri yenilik deyil. Lakin Ermənistanın digər sahələrdə yol verdiyi cinayətlər kimi, atom sahəsində törətdiyi təhlükələr də nədənsə daim həm BMT, həm Aİ, həm NATO, həm də MAQATE tərəfindən görməzdən gəlinir. İrəvan “Metsamor” atom stansiyasını bağlamaq və 2020-ci ilədək yeni stansiya tikməyi də öhdəsinə götürmüşdü.

Ermənistanda Aİ nümayəndəliyinin rəhbəri Traian Hristea hələ 2005-ci ildə demişdi ki, “Metsamor” atom elektrik stansiyasının bağlanması və istismardan çıxarılması Avropa İttifaqının əsas məqsədi olaraq qalır.

Lakin Ermənistanın ölkənin elektrik enerji tələbatının təxminən 40 faizini ödəyən atom stansiyasını bağlamaq niyyətində olduğu heç müşahidə də edilmir. Əksinə bəzi liderlər seçki kompaniyalarında yeni AES tikintisi barədə vədlər verirlər. Bu vəddlər təbii ki, elə həmin mitinqlərdə də unudulur. Ermənistan iqtisadiyyatının AES-in bir bloku üçün 5-6 milyard dollar sərmayə yatırması yaxın 10-12 ildə mümkün deyil. Bəlkə Silahlı Qüvvələri ləğv etsələr, bu mümkün ola bilər. Onsuz da “Metsamor” AES-in adı Ermənistanın, dadı Rusiyanındır. İrəvanın Moskvaya uran yanacağına görə yaranan 53 milyon dollarlıq borcu müqabilində AES-in idarə edilməsi Rusiyaya həvalə edilib.


Ermənistan hökuməti ilk növbədə maliyyə çatışmazlığı səbəbindən AES-in ikinci blokunun istismar müddətinin uzadılması qərarını qəbul etdiyini etiraf edir. 2014-cü ildə Ermənistan hökuməti “Rosatom” dövlət korporasiyasına daxil olan “Rusatom Service” səhmdar cəmiyyətinin himayəsi altında “Metsamor” atom elektrik stansiyasının ikinci enerji blokunun istismar müddətini 10 il artırmaqla bağlı layihəni müzakirə etdi.

Layihə Rusiya hökumətinin Ermənistana ayırdığı 270 milyon dollar məbləğində kredit və 30 milyon dollar qrant hesabına Rusiya şirkətləri tərəfindən həyata keçirilib. Hazırda birinci blok dayandırılıb, ikinci blokun istismar müddətinin isə 2026-cı ilədək uzadılması barədə artıq qərar qəbul edilib.

Qeyd etdiyimiz kimi, “Metsamor” AES köhnə, istifadə müddəti bitmiş avadanlıqla təchiz edilib. Reaktorlarda qəzanın baş verməsi və ciddi dağıntılara səbəb olması ehtimalı çox böyükdür. Digər tərəfdən “Metsamor” AES 11 ballıq zəlzələ riski olan zonada yerləşir. AES-in ətrafında 5 tektonik qırılma xətti mövcuddur ki, onlardan da biri stansiyadan cəmi 500 metr aralıda yerləşir. 1988-ci ildə Spitakda baş vermiş zəlzələ bu stansiyanın fəaliyyətinin region üçün böyük təhlükə yaratdığını əyani şəkildə təsdiq etdi.


Ekspertlər hesab edirlər ki, AES-də təhlükəsizlik tədbirləri çox aşağı səviyyədədir. 1982-ci il oktyabrın 15-də AES-də baş vermiş yanğın yalnız 7 saatdan sonra ciddi səylər göstərildikdən sonra söndürülə bildi. Bundan sonrakı dövrdə təhlükəsizlik tədbirlərinin gücləndirilməsi, AES-in müasir təhlükəsizlik avadanlıqları ilə təchiz edilməsi istiqamətində heç bir ciddi addım atılmayıb.

Qəza nəticəsində radioaktiv tullantıların və digər fəsadların Rusiya, Orta Asiya, Xəzər və Qara dəniz hövzəsi ölkələrinin əhalisi üçün böyük təhlükə yaradacağı şübhəsizdir.

“Metsamor” AES-in Ermənistanda yerləşməsi nüvə materialları qaçaqmalçılığı ilə məşğul olan transmilli cinayətkar dəstələrin regiona diqqətini də artırır. Ermənistan vətəndaşlarının iştirakı ilə radioaktiv materialların qaçaqmalçılığı ilə məşğul olan qrup 1999-ci il mayın 22-də Ukraynanın Bereqovo şəhərində 20 kq U-235 az zənginləşdirilmiş uran filizi satmağa cəhd göstərərkən bu ölkənin hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları tərəfindən saxlanılıblar. Ermənilər 1 kq uran üçün 35000 dollar tələb ediblər. Bundan başqa, 2001-ci il dekabrın 19-da Gürcüstanın Samsxe-Cavaxetiya bölgəsində kəşfiyyat əməliyyatı zamanı 300 qram az zənginləşdirilmiş uranın Ermənistandan gətirildiyi müəyyən olunub. 2003-cü il iyunun 26-da isə Ermənistan vətəndaşı Qarik Dadadyan yüksək zənginləşdirilmiş uranı Ermənistan-Gürcüstan sərhədindən keçirməyə çalışarkən saxlanıldı. Gürcüstan Dadadyanı Ermənistana təhvil versə də, onu cəmi 2.5 il müddətinə azadlıqdan məhrum etdilər. Bu fakt radioaktiv qaçaqmalçılıqla məşğul olan ermənilərin hakimiyyət dairələri tərəfindən müdafiə olunduğuna işarə edir.


2010-cu ilin mart ayında Tbilisidə erməni əsilli iş adamı Smbat Tonoyan və İrəvan Fizika İnstitutunun əməkdaşı Hrant Ohanyan radioaktiv maddələrlə alver ilə bağlı tutuldular. Onların üzərində 18 qram 89% zənginləşdirilmiş uran tapıldı. Tbilisidə keçirilən məhkəmədə, Tonoyan 120 qram zənginləşdirilmiş uran üçün potensial alıcıdan əvvəlcə 8 milyon dollar tələb etdiyini, sonra isə qiyməti 1.5 milyon dollara endirdiyini etiraf etdi. Bu 18 qram nümunə olaraq alıcıya göstərmək üçün nəzərdə tutulurdu. Müsadirə edilən uranı Tonoyana 2003-cü ildə Gürcüstanda həbs edilən Ermənistan vətəndaşı Qarik Dadadyanın verdiyi məlum oldu. Deməli Dadadyan qısa müddətli həbsdən sonra təkrar radioaktiv maddələrin qaçaqmalçılığı ilə məşğul olub.

2016-cı ilin yanvarında Ermənistan-Gürcüstan sərhədindəki Sadaxlı-Baqrataşen nəzarət-buraxılış məntəqəsində Gürcüstan gömrükçüləri tərəfindən “Sezyum-137”ni sərhəddən keçirməyə cəhd göstərən üç erməni həbs edilib. 2017-ci ilin aprelində isə Gürcüstan Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti tərəfindən üç Ermənistan vətəndaşı və üç Gürcüstan vətəndaşı 200 qram Uran-238-i satmaq cəhdinə görə həbs edilib. Müəyyən olunub ki, Ermənistandan olan üç nəfər əvvəllər “Metsamor” AES-də işləyiblər.

Cari ilin iyulun 11-də Gürcüstan Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin əməkdaşları gürcü-erməni sərhədində Ermənistan vətəndaşını saxlayıblar. Onun üzərindən dörd paketə yerləşdirilmiş radioaktiv maddə - tori götürülüb. Saxlanılan şəxs bu maddəni Rusiyaya apardığını bildirib. Ekspertiza müəyyən edib ki, göstərilən paketlərin ümumi çəkisi 71,63 kiloqram olub. Onların tərkibində nüvə materialları kateqoriyasına aid edilən “Torium-232” radioaktiv izotopu olub.


Gürcüstan Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin məlumatında bildirilir ki, paketlərin ətrafa verdiyi şüalanma saatda 0,5 Zv-yə qarşı 18 Zv-yə bərabər olub. İnsan səhhəti üçün çox təhlükəli olan bu maddə Ermənistan vətəndaşının avtomobilindən götürülüb.

Bu, “Torium” radoaktiv maddənin qanunsuz dövriyyəsinin aşkarlanması üzrə ilk hadisə idi. Məsələ burasındadır ki, “Torium-232” kifayət qədər passiv parçalanır və bunu radioaktiv maddələrin aşkarlanması üzrə avadanlıqlarla görmək daha rahatdır. Buna görə də sərhəddə əsasən “Sezium-137”ni aşkarlamaq mümkün olur. Demək bu maddə daha tez radiasiyaya uğrayır və asan aşkarlanır. Müqayisə üçün qeyd edək ki, “Uran-238” və ya “Torium-232”in yarım parçalanması milyard illərlə davam edir. Dövlətlərarası tədbirlər zamanı əsasən “Uran-238” maddəsinin qanunsuz dövriyyəsi halları aşkarlanır. Son 15 ildə 7 hal qeydə alınıb.

Analoji hadisələr törədən qruplar kifayət qədərdir. Bu qrupların oxşar cəhəti, adətən radioaktiv materialı Yaxın Şərq ölkələrinə satmağı planlaşdırmaqdan ibarət olur.

Ermənistan respublikasının bu istiqamətdəki fəaliyyəti, daha doğrusu fəaliyyətsizliyi Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsi ilə bağlı təminatların tətbiq edilməsi barədə Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentlik (AEBA) ilə Ermənistan arasında imzalanan Sazişə, Nüvə Materiallarının Fiziki Mühafizəsi haqqında Konvensiyaya, Nüvə Təhlükəsizliyi haqqında Konvensiyaya, Nüvə Terrorizmi fəaliyyətinə qarşı Beynəlxalq Konvensiyaya, habelə BMT Təhlükəsizlik Şurasının nüvə, kimyəvi və bioloji silahlar, habelə onların çatdırılma vasitələrinın yayılmasının qarşısının alınması barədə 1373 və 1540 saylı qətnamələri çərçivəsində Ermənistanın öhdəlikləri ilə ziddiyyət təşkil edir.


Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Azərbaycanın yaşayış məntəqələrinə və mülki əhalisinə qarşı törədilən təxribatlar zamanı beynəlxalq konvensiyalarla istifadəsi qadağan edilən hərbi sursatlardan istifadə faktları da mövcuddur. Azərbaycan Respublikası Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi üzrə Milli Agentlik (ANAMA) tərəfindən 2016-cı ilin mayın 10-da Tərtər rayonunun cəbhəyanı Əskipara kəndi ərazisində aşkar olunan partlamamış mərmi, beynəlxalq konvensiyalarla istifadəsi qadağan edilən hərbi sursat növünə aid olan, daxilində 3.6 kiloqram P-4 (ağ fosforun kimyəvi kodu) olan kimyəvi tərkibli D-4 (tüstülü mərmi) tipli 122 millimetrlik top mərmisi idi. Bu tip mərmilər partlayan zaman 15-20 metr radiusda ətrafa səpələnir və zəhərli ağ tüstü buludu yaradır. Həmin tüstü buludu bütün canlı orqanizmlər üçün ciddi təhlükə mənbəyidir. Küləyin sürəti və istiqamətindən asılı olaraq bu radius daha da arta bilir.

AES-in texnogen təhlükəsinin miqyasının təsviri məqsədilə Yaponiyadakı Fukusima AES-in və Çernobıl AES-də 4-cü blokun partlaması nəticəsində yaranmış çox güclü radioaktiv sızmanı göstərmək olar. Çernobıl qəzası XX əsrin ən böyük texnogen qəzası sayılır. 1986-cı il aprel ayında 4 nömrəli reaktorunda baş vermiş qəza nəticəsində on minlərlə insan həyatını itirdi, milyonlarla insan isə şüalanmaya məruz qalaraq ağır xəstəliklərə tutuldu. Regiondakı ölkələrin iqtisadiyyatına və ətraf mühitin fauna və florasına çox böyük zərbə dəydi.

Bu gün regionumuz üçün təhlükə mənbəyi rolunu oynayan “Metsamor” AES-də baş verə biləcək hər hansı bir fəlakət heç də Çernobıldan geri qalmayacaq. Digər tərəfdən, təxminən 40 illik təcrübə nəticəsində bu tipli reaktorların çox etibarsız olduğu müəyyənləşib. Stansiyaının ilk modulu VVER–440/230 modelidir və onun təhlükəsizlik sistemi müasir tələblərə cavab vermir, eyni zamanda nüvə fəlakətlərinin qarşısını ala biləcək texniki təchizatdan da məhrumdur. Bu reaktorlarda təhlükəsizlik və mühafizə strukturu yoxdur. O, Çernobıl AES-in reaktoru kimi bir qat divara malikdir. Baş verə biləcək hadisə zamanı təkdivarlı reaktorda sızmanın qarşısını almaq olduqca müşkül məsələdir. Bununla yanaşı, stansiyanın müasir təhlükəsizlik və texniki təchizatının olmaması, reaktorun soyudulması üçün istifadə edilən suyun azlığı və soyutma sisteminin köhnə layihə ilə inşa edilməsi region üçün ciddi təhlükələr yaradır.


Ermənistan ərazisində 8-10 bal gücündə zəlzələ təhlükəsi gözləniləndir və AES-in yerləşdiyi rayonda 5 sınma xəttinin mövcudluğu zəlzələnin başvermə ehtimalını yüksəldir. Onlardan üçü stansiyaya daha yaxındır: birincisi 34 km, ikincisi 16 km, sonuncusu isə 500 metr məsafədədir. Həmçinin 13 il istismar olunaraq 25 il əvvəl dayandırılan, sonralar bəzi hissələri sökülüb satılan birinci blokun indiki vəziyyəti, onun radiasiya-nüvə təhlükəsizliyi haqqında da heç bir dəqiq məlumat yoxdur.

Gündəlik hasilatı təxminən 9 mln. kVt/saat olan nüvə obyektinin radioaktiv tullantılarının saxlanılması və daşınması da ciddi suallar doğurur. Bu AES-in soyutma sistemində olan tullantılar havadan başqa Araz və Arpaçay vasitəsilə də respublikamıza daxil olur.

Nəticə

Yaponiyada baş verən zəlzələ nəticəsində iki reaktorun partlaması göstərdi ki, ən müasir və hazırlıqlı ölkədə belə sınma xətti üzərindəki atom elektrik stansiyasını 100% təhlükəsizlik zəmanəti ilə qurmaq mümkün deyil.

“Metsamor” AES-in zəlzələ riskli ərazidə yerləşməsi, stansiyanın təhlükəsizlik standartlarının köhnə və etibarsız olması, qoruma qalxanı (“containment vessel” - 2 metr qalınlığında polad) olmayan, qatı bazalt üzərinə inşa edilən köhnə bir stansiya olması, istismar müddətinin 2001-ci ildə bitməsinə baxmayaraq, onun hələ də işlədilməsi və Ermənistan dövləti tərəfindən AES-in təhlükəsizliyinin tənzimlənməsi mexanizminin zəif olması region üçün təhdidləri artıran əsas amillərdir.

İkincisi, Ermənistan regional nüvə təhlükəsizliyini və etibarlılığını müəyyənləşdirən rejimlərin tətbiq edilməsini nəzərə almaqla öz qonşularından razılığın alınması, həmin sahələrin etibarlılığı və təhlükəsizliyi barədə məlumatların şəffaf şəkildə mübadiləsi, region dövlətlərinin mütəxəssislərinin “Metsamor” AES-ə buraxılması və risklərə görə kompensasiyanın ödənilməsi kimi prosedurları həyata keçirməlidir. Dünyadakı 146 AES arasında “Metsamor”un sondan 2-ci yeri tutması, son on ildə 150 dəfə qəza keçirməsi nə qədər böyük təhlükə ilə qarşı-qarşıya olduğumuzu göstərir. Qonşu dövlətlərin aidiyyatı qurumları bu istiqamətdə fəaliyyətlərini gücləndirməlidir. Ermənistan hər dəfə yenilənmə və modernləşdirmə adı altında 40 yaşlı atom stansiyasını aktiv şəkildə istismar edir. Bir detalı unutmaq olmaz: heç bir yenilənmə sapandı topa çevirə bilməz. Ətraf xalqların belə bir təhlükə və qorxu altında yaşaması qəbuledilməzdir. İnsan haqları üzrə beynəlxalq qurumların Avropa sərhədlərində belə bir stansiyanın fəaliyyətinə reaksiyası da maraqlı olardı.

Ermənistandakı köhnə və zəruri təhlükəsizlik tələblərinə cavab verməyən “Metsamor” atom elektrik stansiyasının ciddi regional fəlakət mənbəyi olması şübhəsizdir. Ermənistan isə bütün alternativ imkanlardan imtina edərək təhlükəli “Metsamor” stansiyasının istismarını uzun illər davam etdirmək niyyətindədir. Bu stansiyada hər hansı ciddi qəzanın baş verəcəyi təqdirdə region dövlətlərinin əhalisinin, təbiətinin və iqtisadi həyatının ciddi zərər görməsi qaçılmaz olacaq. Bu səbəbdən həm region dövlətləri, həm qlobal güc mərkəzləri, həm də beynəlxalq təşkilatlar “Metsamor” AES-in bağlanması ilə bağlı Ermənistandan öhdəliyinə əməl etməsini tələb etməli, bu məqsədlə siyasi təzyiq göstərməli, lazımi hüquqi addımlar atmalıdır.

Hərbi ekspert Ədalət Verdiyev
Ordu.az

© Materiallardan istifadə edərkən hiperlinklə istinad olunmalıdır


Teqlər: Metsamor   AES   Regional-təhdid