Sözügedən konfransda prezident Emmanuel Makronun səfirlər qarşısında çıxışının məntiqini əslində davam etdirən Ketrin Kolonnadan bu sözləri eşitmək təəccüblü deyil. Sual yaranır: Fransanın səfərbər olması dedikdə nə başa düşürük? Parisin siyasəti keçmişdə aparılan siyasətdən nə ilə fərqlənəcək ki, onun nəticəsi də fərqli olsun?
Ona görə də Paris səfərbər etməklə nəyi dəyişəcək, Ermənistanla Azərbaycan arasında baş verənlərə hansı yeni məzmun və məntiq daxil olacaq? Əslində rəsmi Paris üçün Fransanın öz maraqları baxımından mövcud olması çox önəmlidir və bu mənada, İrəvanın Fransanın bölgədəki varlığı üçün əlindən gələni etməsi çox vacibdir. Parisin, əlbəttə ki, beynəlxalq münasibətlərdə böyük oyunçu olmasına baxmayaraq, Qafqazdakı vəziyyətə həlledici təsiri minimumdur.
Təbii ki, Fransa hər şeyi hamı kimi öz geosiyasi problemlərinə əsaslanaraq edir, Ermənistan isə maraqların bu müəyyən müqayisəliliyindən istifadə etməyə və hiss qabiliyyəti minimal olsa belə, ondan maksimum yararlanmağa çalışır. Buna baxmayaraq, beynəlxalq və regional vəziyyətin ağırlığını nəzərə alaraq, bu minimum həcm tədricən qeyri-kafi olmağa başlayır. Ona görə də Fransanın səfərbərliyinin praktik xarakter daşıması və təkcə bəyanatlar səviyyəsində deyil, eyni zamanda erməni ictimaiyyəti üçün illüziya və irrasional həvəs mənbəyinə çevrilməsi faktdır.
Makron və İlham Əliyev arasında baş tutan telefon danışığı yuxarıda qeyd olunanları bir daha təsdiqlədi. İlham Əliyev Fransa prezidentinə bildirib ki, Ağdam-Xankəndi yolu açıldıqdan sonra Azərbaycanın gömrük və sərhəd rejimi qaydalarına riayət etməklə Laçın-Xankəndi yolundan istifadə edilə bilər. Ən azı iyulun 15-də Brüsseldə keçirilən üçtərəfli görüşdən sonra uzun müddətdir ki, Ağdam yolu ilə bağlı beynəlxalq aktorlarla danışılır. Təsadüfi deyil ki, Ağdam vasitəsilə yolun açılması barədə təklifi Avropa Şurasının prezidenti Şarl Mişel də öz bəyanatında alqışlayıb.
Beləliklə, Azərbaycan Ağdam yolu məsələsini gündəmə gətirə və bütün beynəlxalq aktorların loyallığını qazana bildi. Bu baxımdan, həmin şəraitdə İlham Əliyev Makronla telefon danışığında Azərbaycanın müstəqil iradəsini ortaya qoydu. Fransa prezidenti Ermənistanın baş naziri ilə də danışıb. Və paralel olaraq Parisin meri Ann İdalqo Fransanın digər bölgələrindən toplanmış "humanitar yük" karvanı ilə Ermənistana gələrək, Kornidzor istiqamətində yola düşmüşdü.
Fransa üçün bu təxribatçı təşəbbüsün uğur qazanması çox vacib idi, çünki uğursuzluq təkcə İdalqonun yox, Fransanın özünün də uğursuzluğu olacaqdı və elə də oldu.
Təbii ki, Fransa siyasətində ambisiyalı fiqurlardan biri olan Paris merinin uzun müddət davam edən işlərdən yaxşı xəbərdar olduğu üçün sadəcə olaraq "kor-koranə" humanitar yardım toplamaq və Laçın yolunu keçmək qərarına gəldiyini güman etmək sadəlövhlükdür. Buna görə də hesablanmış növbəti addımın olduğunu güman etmək lazımdır.
Üstəlik, bunu Fransa "humanitar karvanı"ndan əvvəl Fransa prezidenti Makronun Nikol Paşinyan və İlham Əliyevlə telefon danışıqları aparması da sübut edir. Bu vəziyyət müşahidə etməyə imkan verir ki, Paris meri nəinki Makronun rəhbərlik etdiyi gücü təmsil etmir, həm də onun 2022-ci il prezident seçkilərində ona rəqib namizədlərdən biri, Sosialist Partiyasının nümayəndəsi olsa da bu addımı atıb. Beləliklə, sözügedən karvanın Fransa xarici işlər naziri Kolonnanın bu ölkənin səfirləri qarşısında danışdığı "səfərbərlik" çərçivəsində Fransa siyasətinin əksi olduğunu deyə bilərik.
Bəs Fransanın növbəti addımı nə olacaq? Azərbaycanın Ağdam yolu ilə bağlı humanitar karvanı buraxmaqda və öz şərtlərini müəyyən etməkdə davam etməsi BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsidir? Yoxsa Fransa Ağdam-Laçın birgə kombinasiyası əldə etməyə çalışacaq və ya bununla barışacaq? Prezidentin köməkçisi Hikmət Hacıyev bildirib ki, Ağdam yolu açılandan sonra 24 saat ərzində Laçın da açılacaq. Ancaq aydındır ki, problem təkcə qrafikin koordinasiyası sahəsində deyil, bir çox başqa detallardadır. Rusiya və ABŞ-dan müəyyən dəstək almadan Fransanın bu məsələdə effektiv vasitəçi ola biləcəyini təsəvvür etmək mümkün deyil. Hələlik isə, görünür, ABŞ ilə Rusiya əsasən hadisələrin inkişafını izləyir və Fransanın dalandan çıxması üçün ilk olaraq kimə müraciət edəcəyini gözləyirlər: Moskvaya, yoxsa Vaşinqtona?..
Aqil Məmmədov
Ordu.az
