Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “NBC News” hadisənin təfərrüatları ilə tanış olan üç mənbəyə istinadən məlumat yayıb.
Mənbələrin sözlərinə görə, münaqişənin ilk günlərində Çin İranı hava hücumundan müdafiə sistemlərini aşmaq üçün hazırlanmış aşağı görünən təyyarələri aşkar edə bilən uzaqmənzilli radiolokasiya stansiyası ilə də təmin etmiş ola bilər.
Söhbət YLC-8B radar sistemindən gedir. Bununla belə, mənbələr qeyd ediblər ki, həmin radarın döyüş əməliyyatları zamanı istifadə olunub-olunmadığı hələ məlum deyil.
ABŞ hakimiyyəti təyyarənin məhv edilməsinin səbəblərini araşdırmaqda davam edir. “NBC News”un məlumatına görə, bu, son bir neçə onillik ərzində ABŞ qırıcısının düşmən atəşi nəticəsində vurulduğu ilk hadisədir.
Çin istehsalı olduğu iddia edilən silahların İrana nə vaxt çatdırıldığı da məlum deyil.
Mənbələrin sözlərinə görə, təyyarəni vuran raket ya yaxın zamanda təhvil verilə, ya da İranın daha əvvəl əldə etdiyi silah ehtiyatlarının tərkibində ola bilərdi.
İranın Çin istehsalı silahlardan istifadə etməsi Vaşinqton və Pekin arasındakı münasibətləri daha da mürəkkəbləşdirir. Bu, xüsusilə münaqişənin dayandırılması istiqamətində diplomatik səylərin davam etdiyi dövrə təsadüf edir.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın administrasiyası daha əvvəl Çin Prezidenti Si Cinpinlə mühüm görüşdən əvvəl atəşkəs rejiminin əldə olunmasına yardım etmişdi.
İran neftinin əsas alıcısı olan Çin isə dəfələrlə müharibənin dayandırılmasının vacibliyini bəyan edib.
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio bildirib ki, neft qiymətlərinin artmasının nəticələri ilə bir çox ölkə üzləşir və buna görə də onlar münaqişənin həllində maraqlı olmalıdırlar. Bununla yanaşı, o vurğulayıb ki, Vaşinqton bu məqsədə çatmaq üçün Pekinin köməyinə ümid etmir.
Təyyarənin vurulmasından sonra Donald Tramp açıqlamışdı ki, qırıcı daşınan “yer-hava” raketi ilə vurulub. Bu cür sistemlər aşağı hündürlükdə uçan hava hədəflərinin məhv edilməsi üçün nisbətən ucuz və effektiv vasitə hesab olunur.
Ekipajın hər iki üzvü katapult vasitəsilə təyyarəni tərk etməyə nail olub. Pilot yeddi saat ərzində təxliyə edildiyi halda, silah sistemləri zabiti yalnız iki gün sonra tapılaraq xilas edilib. Pentaqonun məlumatına görə, o, həmin müddətdə Zaqros dağ silsiləsinin ətəklərində gizlənib.
Donald Tramp “Fox News” telekanalına müsahibəsində bildirib ki, Si Cinpin ona Çinin İrana silah göndərmədiyini deyib.
ABŞ Prezidenti sonradan jurnalistlərə açıqlamasında bu vədə inandığını və bunu yüksək qiymətləndirdiyini bildirib.
Çinin səfirliyi isə ittihamları rədd edib. Diplomatik nümayəndəliyin sözçüsü qeyd edib ki, Çin hərbi məhsulların ixracı məsələsində məsuliyyətli davranır, milli qanunvericiliyə və beynəlxalq öhdəliklərə riayət edir, əsassız ittihamlara və qərəzli şərhlərə qarşı çıxır.
“NBC News” daha əvvəl ABŞ kəşfiyyatının Çinin İrana yeni hava hücumundan müdafiə vasitələri göndərməyə hazırlaşdığına dair məlumatlara malik olduğunu yazmışdı.
Bundan əlavə, Tramp administrasiyası bu ay Pekini Tehrana ABŞ qüvvələrinə qarşı zərbələrin yönləndirilməsində istifadə olunması üçün Çin peyk sistemlərinə çıxış verməkdə ittiham edib. Bununla əlaqədar ABŞ Dövlət Departamenti üç Çin peyk şirkətinə qarşı sanksiyalar tətbiq edib.
Çin bu ittihamları da rədd edib. ABŞ rəsmilərindən birinin sözlərinə görə, Vaşinqton Pekinin İranla bağlı fəaliyyətini diqqətlə izləyir. Lakin onun fikrincə, Çinin dəstəyi döyüş əməliyyatlarının gedişinə ciddi təsir göstərməyib və döyüş meydanındakı vəziyyəti dəyişdirməyib.
Məlumata görə, Çin 1980-ci və 1990-cı illərdə İrana ballistik raketlər, gəmi əleyhinə raketlər, tanklar, artilleriya sistemləri və döyüş təyyarələri daxil olmaqla geniş çeşiddə silah tədarük edib.
2006-cı ildə BMT-nin silah embarqosundan sonra isə Pekin genişmiqyaslı hərbi-texniki əməkdaşlığı azaldaraq daha çox ikili təyinatlı texnologiya və komponentlərin təchizatına üstünlük verib.
Ekspertlər hesab edirlər ki, Çin uzun illər ərzində ABŞ sanksiyalarına baxmayaraq İran üçün mühüm iqtisadi dayaq olaraq qalıb. Onların fikrincə, texnologiya və ikili təyinatlı məhsulların təchizatı İranın müdafiə sənayesinin və daxili təhlükəsizlik sistemlərinin inkişafına töhfə verib.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
