Dünyada az sayda ordular artıq “alovsaçan” silahlardan istifadə edir. Ənənəvi düşüncə budur ki, bu cür silahlar yalnız hədəfləri üçün “qeyri-insani” deyil, həm də operator üçün olduqca təhlükəlidir.
Rusiya ordusu öz silahlarının çatışmazlıqlarını, xüsusilə də qısa mənzilini və məhdud yanacaq tutumunu anlayıb və bunu nəqliyyat vasitələrinə quraşdırılmış iri, ağır alovsaçan sistemlər hazırlamaqla həll edib. Bunlara T-72 tank şassisinə quraşdırılmış, termobarik raketlər buraxan çoxsaylı raket buraxılış platforması olan TOS-1A “Solntsepyok” (“Yandırıcı Günəş”) və daha da məkrli TOS-2 “Tosoçka” daxildir.
Sonuncunun sınaqları 2020-ci ildə başlayıb. Altı il sonra isə bu ilin sonuna doğru geniş şəkildə qəbul edilməsinə yaxın ola bilər.
“Rusiyanın Moskva Hərbi Dairəsindəki Nüvə, Kimyəvi və Bioloji Müdafiə Qoşunlarının bölmələri 2026-cı ilin sonunadək TOS-1A “Solntsepyok” və TOS-2 “Tosoçka” ağır alovsaçan sistemləri, RKhM-6 kimyəvi, bioloji, radioloji və nüvə (KBRN) kəşfiyyat maşınları, TDA-3 tüstüyaradan maşınlar, zirehli kəşfiyyat nəqliyyat vasitələri və ARS-16 mobil çiləmə stansiyaları daxil olmaqla bir neçə onlarla hərbi və xüsusi təyinatlı texnika alacaq”, - deyə hərbi dairə yaydığı bəyanatda bildirib. Bunu dövlət xəbər agentliyi TASS yayıb.
Rusiyanın TOS-2 ağır alovsaçan sistemi hədəfdədir
Tank şassisində quraşdırılmış sələflərindən fərqli olaraq, TOS-2 “Ural-63706” yük maşınının 6×6 təkərli şassisində yerləşdirilib. Bu isə daha yüksək sürət və yaxşılaşdırılmış yanacaq səmərəliliyi təqdim edir, eyni zamanda çətin ərazi imkanlarını qoruyur.
O, İkinci Dünya müharibəsi zamanı hazırlanmış məşhur BM-13 raket buraxılış sisteminə bənzəyir. Bu sistem məşhur müharibə dövrü Qırmızı Ordu mahnısının adı ilə sevgi ilə “Katyuşa” (Kiçik Katya) adlandırılmışdı. Almanlar tərəfindən “Stalinin Orqanı” (Stalinorgel) kimi tanınan BM-13 döyüş meydanında çox təsirli istifadə olunmuşdu.
TOS-2 həmin məşhur silahın XXI əsr versiyası ola bilər. Artırılmış mənzilindən əlavə, “Tosoçka” tam avtomatlaşdırılmış nişanalma, atəş açma və atəşə nəzarət sistemlərinə malikdir. Ağır alovsaçan sistem kranla təchiz olunub ki, bu da sursatın yenidən doldurulması üçün ayrıca daşıyıcı-yükləyici maşına ehtiyacı aradan qaldırır. TOS-2 həmçinin dəqiq silahlara qarşı radioelektron mübarizə sistemi ilə təchiz edilib.
Sələflərindən daha az zirehli müdafiəyə malik olsa da, ekipajı yalnız atıcı silahlardan qoruyan zirehli kabinə ilə təmin edilsə də, uzaq məsafədən düşmən üzərinə od yağdırmaq potensialına malikdir.
Açıqlanmayan sayda “Tosoçka” ağır alovsaçan sistemi Ukraynada davam edən müharibədə istifadə olunub və bir qədər artıq bir il əvvəl Pokrovsk yaxınlığında bir TOS-2-nin məhv edildiyi təsdiqlənmişdi.
Termobarik silahlar son dərəcə mübahisəlidir. Rusiya onları sevir.
İstifadə edildikdə termobarik sursat dağıdıcı silahdır, çünki partlayış yaratmaq üçün ətraf havadakı oksigendən istifadə edir. “Vakuum bombaları” kimi də tanınan bu silahlar yaxın ərazidə 2500-3000 dərəcə Selsi (4500-5450 Farenheyt) temperaturuna çatan nəhəng zərbə dalğası və ardınca alov buludu yaradır. Partlayış radiusunda olan hər kəsi demək olar ki, öldürməklə yanaşı, silahın istiliyi tikililərə və nəqliyyat vasitələrinə ciddi zərər vura bilər.
Bu silahlar Cenevrə Konvensiyası ilə birbaşa qadağan edilməyib, lakin mülki hədəflərə qarşı istifadəsi silahlı münaqişə hüququnu (LOAC) pozur. Silahlara Nəzarət və Yayılmamanın Qarşısının Alınması Mərkəzi xəbərdarlıq edib ki, termobarik silahlar “ayrı-seçkilik etməyən və nəzarətsiz xarakterinə görə mülki itkilərə səbəb ola bilər”.
Ukraynada termobarik silahların ilk qeydə alınmış istifadəsi davam edən münaqişənin ilkin mərhələlərində baş verib. Həmin vaxt şimal-şərqdə yerləşən Oxtırka şəhərində təxminən 70 ukraynalı döyüşçü həlak olmuşdu. Rusiya doktrinası belə görünürdü ki, şəhər döyüşlərində binalardakı insanlara hücum etməyin ən yaxşı yolu onların içəridən heç vaxt çıxa bilməməsini təmin etmək və ya onları döyüşü davam etdirə bilməyəcək qədər ağır yaralamaqdır.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
