Bu iddia, əslində, belə səslənə bilərdi: “Nikol Paşinyan Ermənistanı cazibə qüvvəsinin təsir dairəsinə salır”. Çünki Yer kürəsində elə bir bölgə yoxdur ki, orada güc mərkəzləri arasında rəqabət mövcud olmasın.
İndi isə bu arqumenti bir qədər dərindən analiz edək. Opponentlər deyirlər ki, Rusiya və İran belə bir sülh sazişinə “müqavimət göstərəcək”.
Əvvəlcə İran məsələsinə baxaq: bu fikir hipotetikdir. İranın Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Bəqai keçən həftə açıq şəkildə bildirdi ki, İran, əgər Zəngəzurda açılacaq yollar Ermənistanın suverenliyi çərçivəsində idarə olunacaqsa, bu cür kommunikasiyaların açılmasına qarşı deyil. Bu isə o deməkdir ki, İran əslində bu məsələdə Ermənistanla müttəfiq mövqe tutur, heç bir qarşıdurma yoxdur.
Rusiyanın mövqeyi isə daha mürəkkəbdir. Lakin Vladimir Putinin əsas geosiyasi hədəfi ABŞ-la “Yalta-2” formatında qlobal razılaşma əldə etməkdir. Cənubi Qafqaz məsələsini o, Ukrayna müharibəsinin nəticələrinin hüquqi təminatı ilə bir paket halında Donald Trampla danışıqlara çıxarmağa çalışa bilər. Bu baxımdan, Cənubi Qafqazda yeni bir müharibəyə başlamaq üçün praktik zərurət yoxdur. Moskva yaxşı bilir ki, belə bir ssenaridə Türkiyə ilə toqquşma qaçılmaz olar.
Təbii ki, bu kimi analizlər müzakirəyə açıqdır. Bu baxımdan, təhlükəni yalnız Ermənistan baxımından görmək də birtərəfli yanaşmadır. Əgər ABŞ prezidenti Azərbaycan və Ermənistan liderlərini Vaşinqtona dəvət edirsə, deməli, bu məsələnin ABŞ üçün strateji önəmi var. Niyə? Bu artıq başqa bir sualdır.
Əgər qəbul etsək ki, dünyada geosiyasi qütblər arasında rəqabət qaçılmazdır, onda belə bir sual ortaya çıxır: Nikol Paşinyan Vaşinqtonun dəvətini rədd etsəydi, Donald Tramp Ermənistanı təzyiq altında saxlaya bilərdimi? Tramp idealist, pasifist və humanist obrazındadır, yoxsa sadəcə bu imkanlara malik deyil?
Əgər Türkiyə, Azərbaycan və İsrail ABŞ-nin birbaşa və ya dolayı yolla müttəfiqləridirlərsə, onların regionda sabitliyə töhfə verməsi daha real görünür. Hazırkı reallıqda, mümkün gərginliyi önləmək üçün daha çox vasitəyə kim sahibdir: Vladimir Putin, yoxsa Donald Tramp? Arzu və niyyətləri bir kənara qoysaq, bu sualın cavabı açıqdır: bu gün beynəlxalq səviyyədə əsas söz sahibi Donald Trampdır.
Əgər bölgəyə kənar qüvvələrin müdaxiləsi qəbuledilməzdirsə və region ölkələri öz aralarında qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlıq prinsipləri əsasında münasibətlər qurmağa çalışırlarsa, bu yanaşma ilk növbədə Azərbaycanın maraqlarına cavab verir. Çünki Azərbaycan regional sabitliyin və əməkdaşlığın möhkəmləndirilməsində təşəbbüskar və aparıcı rola malikdir. İlham Əliyevin dəfələrlə vurğuladığı kimi, bölgədəki proseslərə xarici diktə ilə deyil, məhz regional güclərin iradəsi ilə yön vermək prinsipinə sadiqlik Azərbaycanın regional liderlik mövqeyini daha da gücləndirir. Bu baxımdan, əgər hansısa razılaşma sabitlik və əməkdaşlıq ruhuna uyğun deyilsə, onun fəsadları yalnız bir tərəfə deyil, ümumi regional düzənə təsir edə bilər. Azərbaycanın isə bu düzənin formalaşmasında əsas söz sahiblərindən biri olması artıq beynəlxalq səviyyədə qəbul edilmiş faktdır.
Asif Cəfərov
Ordu.az
