Çin faktiki olaraq Azərbaycana prioritet tərəfdaş statusu verərək, onu Cənubi Qafqazda öz iqtisadi və logistik təşəbbüslərinin əsas mərkəzlərindən birinə çevirmək niyyətini ortaya qoyur. Pekinin Cənubi Qafqazda mövcud balanslı siyasət xəttinə baxmayaraq, bu səfərin konteksti göstərir ki, Çin Azərbaycana Ermənistanla müqayisədə daha yüksək strateji çəkidə baxır.
Çin və Ermənistan: Paralel, lakin fərqli trayektoriyalar
Pekinin Ermənistana da bəlli dərəcədə maraq göstərməsi inkar olunmur. Çindəki səfirlik fəaliyyəti, diplomatik yazışmalar, eləcə də Pekinin Ermənistana nəqliyyat sahəsində saziş imzalamaq niyyəti bu marağı sübut edir. Lakin burada iki vacib geosiyasi nüans var:
1. Ermənistanın təhlükəsizlik prioritetləri Çinlə uyğunlaşmır. İrəvan 2023-cü ildən başlayaraq Çinin əsas rəqiblərindən biri olan Hindistandan silah alır. Məsələn, 2024-cü ildə Ermənistan Hindistandan “Pinaka” reaktiv yaylım atəşi sistemləri və “Akash” zenit-raket kompleksləri əldə edib.
2. Ermənistan ABŞ ilə təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı genişləndirir. 2024-cü ilin sonunda Vaşinqton və İrəvan arasında hərbi-texniki əməkdaşlığa dair razılaşma əldə olundu. Bu, Pekinin diqqətindən yayınmır və Çinin “tərəfdaş seçimi”ndə açıq balansı pozur.
Nəticə etibarilə, Çin Azərbaycanla daha dərin əməkdaşlıq yolunu seçir, çünki Bakı nə Pekinin rəqibləri ilə hərbi ittifaqlarda iştirak edir, nə də onun əleyhinə geosiyasi arqumentlər qurur.
Transxəzər Dəhlizi və geoiqtisadi yarış
Çin-Azərbaycan əməkdaşlığının əsas sütunlarından biri məhz nəqliyyat və logistika sahələridir. Səfər zamanı tərəflər Çin-Avropa-Çin marşrutu üzrə multimodal daşımalarda əməkdaşlığın genişləndirilməsi barədə razılığa gəldilər. Bu kontekstdə Transxəzər Orta Dəhlizi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bu dəhliz vasitəsilə Çin Qazaxıstan-Xəzər dənizi-Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Avropa xətti üzrə öz məhsullarını daha qısa zamanda Avropaya çıxarmağı planlaşdırır. Eyni zamanda bu, Pekinin “Bir Kəmər – Bir Yol” təşəbbüsünün Qafqaz seqmentində daha aktiv tətbiqini mümkün edir.
Avropa İttifaqının reaksiyası: İttifaq, yoxsa alternativlik?
Eyni zamanda diqqətçəkən haldır ki, Avropa İttifaqının xarici siyasət rəhbəri Kaya Kallas da 25 aprel tarixində Bakıya səfər etməyə hazırlaşır. Avropa İttifaqı da eyni marşrut – Transxəzər dəhlizi – üzrə ciddi maraq göstərir və bu dəhlizə 10 milyard avro dəyərində investisiya vədi verib. Bu, Aİ-nin Çinlə rəqabətə girməyə çalışdığı təəssüratını yaradır.
Maraqlıdır ki, Avropa liderləri çıxışlarında Çinin adını çəkməkdən çəkinirlər, yalnız “Cənubi Qafqaz-Mərkəzi Asiya-Avropa” xətti üzrə “azad sərhədlər və açıq ticarət” modelindən bəhs edirlər. Bu isə, ehtimal ki, Çinə qarşı dolayısı bir siyasi mövqedir.
Azərbaycanın mövqeyi və manevr imkanı
Bu proseslər fonunda Azərbaycan üçün nadir geosiyasi fürsət yaranır. Bakı həm Çin, həm də Aİ ilə paralel əməkdaşlıq imkanına malikdir. Əgər düzgün diplomatik balans qorunarsa, Bakı bu iki qlobal gücün maraqlarının kəsişməsində yerləşərək:
- həm Çinin Orta Dəhliz siyasətindən qazanc əldə edə bilər,
- həm də Aİ-nin infrastruktur layihələrindən dəstək ala bilər.
Bu zaman əsas məsələ Azərbaycan diplomatiyasının çevikliyi və neytrallıq mövqeyini saxlamaq bacarığı olacaq.
Nəticə
Çinin Azərbaycanla strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə keçməsi, regionun gələcəyi üçün yeni geosiyasi nizamın formalaşdığını göstərir. Ermənistanın Hindistan və ABŞ ilə hərbi yaxınlaşması, Pekin üçün Bakı ilə əməkdaşlığı daha etibarlı və uzunmüddətli görməyə əsas verir.
Yaxın gələcəkdə bu əməkdaşlıq təkcə nəqliyyat deyil, energetika, texnologiya və təhlükəsizlik sahələrinə də keçə bilər. Azərbaycan üçün əsas məsələ bu geosiyasi rəqabətdə əlaqələri çevik, lakin balanslı şəkildə idarə etmək olacaq.
Firuz Bağırov
Ordu.az
