Parlamentarizm institutunun belə aşınması, təkcə siyasi etika problemi deyil, həm də Ermənistanın dövlətçilik sisteminin nə qədər zəif əsaslar üzərində qurulduğunu göstərir. Çünki parlament – xüsusilə də parlamentar idarəetmə modeli ilə idarə olunan ölkələrdə – ali hakimiyyət orqanıdır. Lakin Ermənistan reallığında bu orqan hakimiyyətin formalaşmasında əsas rol oynaması bir yana, ictimai etimad baxımından da demək olar ki, məhv olmuş vəziyyətdədir.
Məqalədə ironiya ilə vurğulanan əsas məqam budur: Ermənistan cəmiyyətinin vergi ödəyiciləri parlamentdən qanunvericilik fəaliyyəti deyil, emosional səhnələr alır. Yəni büdcədən maaş alan deputatlar qanun hazırlamaq əvəzinə bir-birini təhqir edir, döyür, qışqırır və bu, artıq normaya çevrilib. Bu isə Ermənistan dövlətinin idarəetmə sistemində funksional böhranın göstəricisidir.
Hakimiyyət və müxalifət parlamentdə bir-birini tənqid etməli, fərqli fikirlər ortaya qoymalı, alternativ siyasətlər təklif etməlidir. Amma Ermənistan parlamentində baş verənlər tənqid deyil, təhqirdir; dialoq deyil, fiziki toqquşmadır. Bu isə onu göstərir ki, Ermənistan siyasi sinfi hələ də demokratik mədəniyyətdən uzaqdır və siyasi mübarizəni şouya çevirməkdədir.
Məqalədə çox mühüm bir ifadə var: “Ermənistan parlamentar sistemlə idarə olunur, amma faktiki olaraq parlamentsiz dövlətdir”. Bu fikir heç də şişirtmə deyil. Çünki demokratiya yalnız formadan ibarət deyil, seçkilər, deputat mandatları, komitələr – bunlar simvolik atributlardır. Əsas olan isə bu formanın arxasındakı funksional mahiyyətdir.
Ermənistanın bugünkü parlamenti isə nə qanunverici təşəbbüs, nə də siyasi dialoq baxımından real rol oynayır. Onun funksiyası yalnız hazırkı hakimiyyətin siyasi gündəmini legitimləşdirmək və keçmiş hakimiyyətlə süni münaqişə aparmaqdan ibarətdir. Belə vəziyyətdə isə parlament sadəcə olaraq siyasi simulyakr, yəni demokratiya görüntüsü yaradan, amma onun məzmunundan uzaq bir instituta çevrilir.
Azərbaycan üçün Ermənistan parlamentində baş verən bu proseslər bir neçə mühüm nəticə verir:
1. Sabit Siyasi İradənin Olmaması – Ermənistan daxilində siyasi mərkəzin olmaması, ziddiyyətli və dağınıq parlament mühiti, bu ölkənin davamlı sülh prosesinə real şəkildə qoşula bilməsini şübhə altına alır. Dövlət daxilində effektiv siyasi qərar qəbul edən mərkəz yoxdursa, sülh müqaviləsinin imzalanması da formal xarakter daşıyacaq.
2. Revanşist Qüvvələrin Zəif Təsir Gücü – Müxalifət kimi çıxış edən qüvvələr sadəcə populist ritorika ilə çıxış edirlər və konkret siyasi alternativ proqramları yoxdur. Bu isə Azərbaycanın təhlükəsizliyi baxımından vacibdir.
3. İctimai Etimadsızlıq Dərinləşir – Ermənistan cəmiyyətinin siyasi institutlara etimadı minimuma enib. Bu da onu göstərir ki, hər hansı yeni siyasi kursun qəbul edilməsi – istər sülh, istər müharibə yönümlü – kütləvi dəstəkdən məhrum olacaq. Azərbaycan üçün bu, diplomatik danışıqlarda üstünlük deməkdir.
Nəticə
Ermənistan parlamenti – konstitusiyaya görə ali hakimiyyət orqanı – praktikada sadəcə “siyasi performans səhnəsi” rolunu oynayır. Dövlət institutları etimaddan düşüb, siyasi mədəniyyət sıfır səviyyəsindədir. Bu isə, Ermənistanı yalnız daxili qeyri-sabitliklə üz-üzə qoymur, həm də onu regional proseslərdə ciddi tərəfdaş kimi çıxış etmək imkanından məhrum edir.
Azərbaycan isə bu fonda daha strukturlaşmış, institusional baxımdan yetkin və qərarvermə qabiliyyəti olan dövlət olaraq sülh prosesində real liderliyini qoruyur. Ermənistan parlamentindəki “dramatik səhnələr” isə bu ölkənin öz gələcəyi ilə bağlı nə qədər qeyri-ciddi durumda olduğunu bir daha sübut edir.
Aqil Məmmədov
Ordu.az
