Putin və Ərdoğan müxtəlif səviyyələrdə təmasları davam etdirmək barədə razılığa gəliblər. Bu ifadə bəlkə də sübut edir ki, onların söhbətində konkret gündəm məsələsi olub və onlar bu məsələləri artıq departament səviyyəsində müzakirə etməyə razılaşıblar. Söhbətin nədən, iqtisadi, yoxsa siyasi məsələ və ya məsələlərdən getdiyini söyləmək çətindir, çünki Moskva və Ankaranın gündəmində bu və ya digər ölçülərlə bağlı mühüm məsələlər və bütövlükdə onlarla bağlı gündəm var.

Bizi həyəcanlandıran, təbii ki, konkret təmas anı halında Qafqazın bu vəziyyətdə hansı yeri tutmasıdır. Çox güman ki, Putinlə Ərdoğan arasında telefon danışığı zamanı Qafqaz diqqətəlayiq əsas mövzulardan biri ola bilər. Hələ məhdud format olan bir telefon danışığı zamanı onların nəyi müzakirə edə biləcəyini söyləmək çətindir. Burada onların Qafqazda baş verən proseslərlə bağlı əhval-ruhiyyəsinin necə olması, hisslərin hazırda nə dərəcədə uyğun olması və fərqlərin nə qədər ola biləcəyi vacibdir.

Bir tərəfdən Rusiya və Türkiyə Qərbin fəallığından narahat ola bilər, digər tərəfdən də bu aktivliyə hər iki tərəfdə şübhələr yarana bilər. Xüsusilə Vaşinqtonun Yaxın Şərqdə hiss olunan passivliyi və “ilişməsi” şəraitində, xüsusən də İrana qarşı hərəkətlər baxımından Türkiyənin Britaniya ilə müəyyən razılaşmalarının olması ilə bağlı Rusiyanın şübhələri ola bilər.

Burada İran faktoru olduğunu, Fransa ilə ən azı Ermənistandakı səfirlər səviyyəsində ünsiyyət və Gürcüstan halı olduğunu da nəzərə alsaq, Türkiyə Fransanın Ermənistanla münasibətlərinin dərinləşməsi ilə bağlı Rusiyanın ən azından hələlik səssiz razılığına malik olduğuna şübhə edə bilər. Qarşılıqlı şübhələr Rusiya ilə Türkiyə arasındakı münasibətlərin ekzistensial komponentidir, lakin bu əlaqələr dövri razılaşmalar zənciri ilə qurulur.

Həmçinin Putin hazırkı gərginlikdə Qərbin fəaliyyətinə və mövqelərinin möhkəmlənməsinə qarşı qabaqlayıcı gərginlik ssenarisini nəzərdən keçirə bilər ki, bu da təbii olaraq Türkiyə ilə razılaşdırılmalıdır?

Asif Cəfərov
Ordu.az