Maraqlıdır ki, Ermənistan XİN-in sözçüsü xarici işlər naziri ilə görüşdən istifadə edərək, parlament diplomatiyasının vacibliyinə toxunur. İlk baxışdan tamamilə sadə bir şəraitdə yazılan qeydin dipnotunda başqa bir “ünvan sahibi” ola bilər ki, bu da parlament diplomatiyasının əsas “cavabdehi” olan Ermənistan parlamentidir. Çünki parlament diplomatiyası ilə XİN, xarici işlər naziri məşğul olmamalıdır. Parlament diplomatiyası parlamentlər tərəfindən aparılmalıdır.
Erməni nazirin görüşü ilə bağlı XİN sözçüsünün parlament diplomatiyasının vacibliyini qeyd etməsi, ola bilsin ki, xarici siyasət idarəsinin parlament diplomatiyasına cavabdeh olan institutun fəaliyyətindən narazı olmasından xəbər verir. Bu, təəccüblü də deyil. Təbii ki, Ermənistan XİN-in də fəaliyyətinin effektivliyi müzakirə mövzusudur, lakin ən azından fəaliyyətin fiziki təzahürləri baxımından burada mənzərə qismən də olsa fərqlidir.
Ermənistanda parlament diplomatiyası baxımından protokol görüşləri, rəsmi ezamiyyətləri, bu və ya digər fürsətlə səslənən, sadəcə olaraq olmaya bilməyəcək çıxışları çıxarsaq, parlament diplomatiyasının hər hansı bir başqa “treki” praktik olaraq hər hansı bir şəkildə nəzərə çarpmır.
Bu halda, görünür, Ermənistanda icra hakimiyyəti səviyyəsində diplomatik işlərə cavabdeh olan Xarici İşlər Nazirliyi parlamentin bu cür mövqeyi və “özünü hiss etməsi” ilə kifayətlənməli idi. Amma bu baxımdan Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyi özü də, belə demək mümkündürsə, icra hakimiyyəti rəhbərinə tabe olan inzibati strukturdur və parlamentə bu nöqteyi-nəzərdən “rəqib” kimi baxır, “rəqib”in əslində fəaliyyətsizliyə məhkum olduğuna işarə edir.
Halbuki klassik mexanizm kontekstində parlament öz funksional imkanları və səlahiyyətləri daxilində bir tərəfdən icra hakimiyyətinə, nazirliklərə nəzarət edən institut olmaqla, digər tərəfdən siyasi, o cümlədən diplomatik fəaliyyəti ilə dövlətin xarici siyasət sistemini tamamlamalı və ona çoxşaxəli çeviklik bəxş etməlidir. Amma Ermənistanda parlament diplomatiyası ilə seçilən parlamentin olması üçün ümumiyyətlə siyasi parlamentin olması lazımdır. Ermənistanda parlament nəinki 2018-ci ilə qədər olduğu kimi idarəçilik iyerarxiyasında icra hakimiyyətinə tabe olan inzibati orqan olmağa davam edir, hətta ondan sonra həmin mövqedə “dərinləşib”.
Aqil Məmmədov
Ordu.az
