S-400 “Triumf” Rusiyanın əsas uzaqmənzilli “yer-hava” raket sistemidir. Təyyarələrə, qanadlı raketlərə və ballistik raketlərə qarşı mübarizə aparmaq üçün hazırlanmış S-400 tək bir raketdən çox, geniş ərazilərdə rəqibin hava üstünlüyünü inkar etməyə yönəlmiş inteqrasiya olunmuş hava hücumundan müdafiə arxitekturasıdır.
Rusiya S-400 sistemini niyə yaratdı?
Köhnəlmiş S-300 ailəsinin varisi kimi “Almaz-Antey” tərəfindən hazırlanmış S-400 2007-ci ildə Rusiya Silahlı Qüvvələrinin istifadəsinə verilib. Sovetlərin çoxtəbəqəli hava hücumundan müdafiə doktrinasını müasirləşdirmək məqsədilə yaradılan S-400 daha uzun mənzil, çoxsaylı hədəflərlə eyni vaxtda döyüş və təkmilləşdirilmiş radar seçiciliyi üzərində qurulmuşdu.
Funksional baxımdan S-400 Rusiyanın A2/AD strategiyasının əsas dayağı kimi nəzərdə tutulub. S-400-ün əsas komponentlərinə 91N6E “Big Bird” aşkarlama radarı, 92N6E “Grave Stone” tuşlama radarı, komanda-idarəetmə maşını və bir neçə buraxılış qurğusu daxildir. Sistem həmçinin “Pantsir” yaxınmənzilli müdafiə kompleksləri, S-300 batareyaları və erkən xəbərdarlıq radarları ilə inteqrasiya imkanı təqdim edir. S-400 daha geniş inteqrasiya olunmuş hava hücumundan müdafiə sistemi çərçivəsində fəaliyyət göstərir və bölmələr arasında hədəf məlumatlarını paylaşır, müxtəlif hündürlük diapazonlarında eyni vaxtda döyüş əməliyyatlarını əlaqələndirə bilir.
S-400 müxtəlif mənzillərdə fərqli raket növlərini istifadə edə bilir. 40N6 raketinin nəzəri dəqiqliyi 400 kilometrədəkdir, 48N6 ailəsi isə təxminən 250 kilometr əlavə mənzil təmin edir. 9M96E2 raketi 120 kilometr məsafəyə çatır, lakin manevr edən hədəflərə qarşı optimallaşdırılıb və qısa mənzilli nöqtə müdafiəsi üçün seçim təqdim edir.
Sistem eyni vaxtda onlarla hədəfi izləyə və bir neçə hədəfi paralel şəkildə vurmağa qadirdir. S-400 yüksək hündürlükdə uçan bombardmançı təyyarələrə, alçaqdan uçan qanadlı raketlərə və ballistik raket təhdidlərinə qarşı mübarizə aparmaq üçün hazırlanıb.
S-400 işləyirmi?
S-400 Rusiyaya “girişin məhdudlaşdırılması və ərazinin inkarı” zonaları yaratmağa imkan verir. Bu, paytaxtları, hərbi bazaları və strateji infrastrukturu qoruyur, eyni zamanda rəqibləri daha alçaqdan uçmağa, daha uzaq məsafədən fəaliyyət göstərməyə və uzaqmənzilli dəqiq silahlar sərf etməyə məcbur edir. S-400-ün mövcudluğu NATO təyyarələrinin uçuş planlaşdırmasına təsir göstərir, stels texnologiyalı platformaların, uzaqmənzilli silahların və radioelektron mübarizə vasitələrinin istifadəsini təşviq edir.
S-400-ün üstünlüklərinə uzun aşkarlama məsafəsi, çoxtəbəqəli raket variantları, yüksək hərəkətlilik və psixoloji çəkindirici təsir daxildir. Lakin sistem qüsursuz deyil və real döyüş şəraitində nəticələr operatorların hazırlıq səviyyəsindən asılıdır, S-400 SEAD/DEAD əməliyyatlarına (hava hücumundan müdafiə vasitələrinin məhv edilməsi), radioelektron mübarizəyə və kütləvi hücumlara qarşı həssasdır. Bundan əlavə, stels texnologiyalı təyyarələr S-400-ün fəaliyyətini çətinləşdirir.
Sistemin Çin, Hindistan və Türkiyəyə ixracı mühüm geosiyasi nəticələr doğurub. Çində S-400 sahil hava hücumundan müdafiəsini gücləndirib və Şərqi Çin dənizi ilə Cənubi Çin dənizində A2/AD imkanlarını dəstəkləyir. Hindistanda S-400 Çin və Pakistan sərhədləri yaxınlığında yerləşdirilib, çoxtəbəqəli müdafiəni gücləndirir, lakin ABŞ-Hindistan münasibətlərini mürəkkəbləşdirir. Türkiyənin S-400-ləri hələ aktivləşdirilməyib, lakin buna baxmayaraq CAATSA sanksiyalarına səbəb olub və NATO daxilində qarşılıqlı fəaliyyət qabiliyyəti ilə bağlı narahatlıq yaradıb.
Davam edən Ukrayna müharibəsində S-400 hava hücumundan müdafiəsinin döyüş məkanını necə formalaşdıra bildiyini göstərib, eyni zamanda açıq vəziyyətdə qaldıqda bu sistemlərin həssas olduğunu nümayiş etdirib. Ukraynanın Qərb istehsalı uzaqmənzilli silahlardan istifadəsi çoxtəbəqəli sistemlərin zəiflədilə biləcəyini sübut edir.
Strateji baxımdan S-400 Rusiyanın müdafiə ixracı vasitəsilə təsir imkanlarını simvolizə edir və texniki asılılıq yolu ilə Moskvanın nüfuzunu genişləndirir. Sistem həmçinin Qərbin hava gücü planlaşdırmasını mürəkkəbləşdirir və rəqibləri daha baha başa gələn basdırma kampaniyalarına məcbur edir.
Nəticə etibarilə, S-400 müdafiə dərinliyini artıran mürəkkəb uzaqmənzilli hava hücumundan müdafiə sistemidir. O, hava məkanını keçilməz etmir, lakin ora daxil olmağın qiymətini yüksəldir. Sistemin strateji dəyəri toxunulmazlıqda deyil, çəkindirmə, inkar və ixrac təsirindədir.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
