Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “The National Interest” nəşri “Azərbaycan-İsrail tərəfdaşlığı Donald Trampın sülh təşəbbüsünü necə gücləndirir?” başlıqlı məqaləsində yazıb.
KİV qeyd edib ki, xüsusilə İran daxildən getdikcə daha kövrək göründüyü bir vaxtda Yaxın Şərqdə və Mərkəzi Asiyada regional xaos təhlükəsi tarixi maksimum səviyyəyə çatıb.
“Əgər İran çöksə, bunun nəticələri onun sərhədləri ilə məhdudlaşmayacaq, bu proses İraq, Suriya və Livanı silkələyəcək, nəhəng bir güc boşluğu yaradacaq.
Birləşmiş Ştatlar bu mühitdə sabitləşdirici rol oynaya biləcək möhkəm və etibarlı tərəfdaşlara malik olmalıdır. Azərbaycan və İsrailin tərəfdaşlığı bu cür strateji dayağın ideal nümunəsidir. Lakin tənqidçilər çox vaxt öz siyasi gündəmlərinə fokuslandıqları üçün bu faktı ya görməzdən gəlir, ya da kiçildirlər. Halbuki işlək olan ittifaqları dəyərdən salmağı dayandırmaq son dərəcə vacibdir”, - deyə nəşr bildirib.
Müəllif qeyd edib ki, bir neçə ay əvvəl ABŞ Prezidenti Donald Tramp Yaxın Şərqdən, Avropadan və Qafqazdan olan dövlət başçılarını Yaxın Şərqdə sülhü irəli aparmaq məqsədi daşıyan tarixi təşəbbüs çərçivəsində bir araya gətirib.
“Həmin gün iştirak edən dövlət başçılarından ikisi, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan cəmi iki ay əvvəl Prezident Tramp ilə Oval kabinetdə görüşmüş və “Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu”nun (Zəngəzur dəhlizi-red.) elanını da ehtiva edən başqa bir tarixi sülh sazişi imzalamışdılar. Bu yeni ticarət marşrutu ABŞ şirkətləri üçün biznes və ticarət imkanları açmaqla yanaşı, qlobal miqyasda mühüm ticarət əlaqələrini təşviq edəcək.
ABŞ administrasiyası müharibə və qeyri-sabitliyin həddən artıq çox olduğu bir dünyada ABŞ və onun müttəfiqləri, tərəfdaşları üçün sülhü və rifahı təşviq etmək üçün bu qədər səylə çalışarkən, sabitlik əsas şərtdir. Məhz buna görə Azərbaycan və İsrail arasında uzun illərə dayanan strateji tərəfdaşlıq təkcə bu iki ölkə üçün deyil, həm də ABŞ maraqları baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır. Bu ittifaq ortaq təhlükəsizlik və terrorla mübarizə prioritetlərinə, qarşılıqlı mədəni hörmətə, İrandan qaynaqlanan ortaq rəqib ekstremist təhlükə anlayışına, eləcə də enerji və müdafiə sahələrində praqmatik yanaşmaya əsaslanır. Terrorizm, radikalizm və siyasi qeyri-müəyyənliklə hələ də təhdid olunan bir regionda bu tərəfdaşlıq möhkəm dayaq rolunu oynayır”, - deyə müəllif yazıb.
KİV vurğulayıb ki, Azərbaycan-İsrail ittifaqının konteksti tez-tez təhrif olunur. 1995-ci ildən etibarən Azərbaycanın təhlükəsizlik tərəfdaşı olan İsrail 2016-2020-ci illərdə Azərbaycanın silah idxalının əhəmiyyətli hissəsini təmin edib.
“Hər bir suveren dövlətin öz ordusunu müasirləşdirmək və özünü müdafiə etmək hüququ var. Üstəlik, Azərbaycan təkcə təxminən üç onillik ərzində beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin 20 faizindən çoxunun işğal altında qalması ilə üzləşmirdi, eyni zamanda qonşu dövləti İran tərəfindən də təhdid edilirdi.
Bakı ilə Qüds arasında müdafiə əməkdaşlığı nə bir eksperimentdir, nə də lazımsız “qəddarlıq məşqi”. Bu, təhlükəli dünyada texnoloji üstünlüklərini qorumaqda qərarlı olan iki dövlət arasında innovativ və məntiqli tərəfdaşlıqdır. Üstəlik, ABŞ-nin dəstəyi ilə həm Azərbaycan, həm də Ermənistan sülhə doğru irəliləyir, Qəzzada isə HƏMAS terrorçularının tərksilah edilməsi prosesi hələ davam edir. Bu, mənalı imkanların gözdən salınması deyil, tanınması və təşviq edilməsi zamanıdır. Hər iki tərəfdə insanların həyatı risk altındadır.
Təhlükəsizlikdən kənarda, Azərbaycan-İsrail enerji əlaqələri təkcə İsrail üçün deyil, qlobal enerji bazarı üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır. İsrailin neft idxalının təxminən 40 faizi Azərbaycandan gəlir”, - deyə məqalədə qeyd edilib.
Nəşr bildirib ki, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Şirkəti (SOCAR) həmçinin Aralıq dənizində dənizdə qaz kəşfiyyatı bazarına daxil olur, İsrail, Suriya və Türkiyə arasında balans yaradır və qeyri-sabit regionda sabitliyi təşviq edir.
“Təchizat zəncirlərinin pozulduğu bir vaxtda Azərbaycan həm İsrail, həm də Avropa üçün mühüm təhlükəsizlik yastığına çevrilib. Azərbaycan dünyəvi, proqnozlaşdırılan və biznes üçün etibarlı bir ölkədir. Neft ixracı Yaxın Şərqin ənənəvi gərginlik nöqtələrindən yan keçdiyi üçün Qərbə rəqib tədarükçülərdən asılı qalmadan enerji təhlükəsizliyini təmin etmək imkanı verir.
Tənqidçilər görmürlər ki, bu münasibətlər sadəcə soyuq, tranzaksion neft sövdələşməsi deyil. Azərbaycan şiə əhalinin çoxluq təşkil etdiyi, lakin yəhudi icmalarının əsrlər boyu yaşayıb inkişaf etdiyi nadir ölkələrdən biridir. Dünyanın əksər yerlərində belə real dini harmoniya mövcud deyil. Bu, təkcə müasir siyasi hesablamanın nəticəsi deyil, dini ahəngdarlığı çoxdan dəyər kimi qəbul etmiş bir mədəniyyətin məhsuludur.
İran mollalarının Tehranın küçələrində mütəmadi olaraq nümayiş etdirdiyi “İsrailə və Amerikaya ölüm” nifrət şüarları ilə kəskin ziddiyyət təşkil edərək, Azərbaycan müasir, müsəlman əhalinin çoxluq təşkil etdiyi bir ölkənin etibarlı və dünyəvi müttəfiq ola biləcəyini göstərir. Bu əlaqə tərəfdaşlığın təməlini təşkil edir. İttifaqlar təkcə enerji və ya silah üzərində qurulan sırf tranzaksion münasibətlərdən daha davamlı olur”, - deyə KİV yazıb.
Müəllif qeyd edib ki, Qarabağ münaqişəsini Qəzza münaqişəsi ilə əlaqələndirmək beynəlxalq simpatiya qazanmaq məqsədi daşıyan kinayəli siyasi fənddir.
“Azərbaycanın 2020-ci ildəki məqsədi 1991-ci ildə Sovet İttifaqından müstəqillik qazandıqdan sonra müəyyən edilmiş beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlər daxilində öz suveren ərazilərini bərpa etmək idi. Qərb siyasətçiləri bu cür müqayisənin mahiyyətini qəbul etməlidirlər: bu, mühüm strateji ittifaqa partiyapərəst gərginlik qatmaq üçün qəsdən atılmış siyasi addımdır.
Birləşmiş Ştatlar təkcə İsrail-Azərbaycan əməkdaşlığını dəstəkləməməli, həm də hər iki tərəflə əlaqələrin qurulmasına mane olan əngəlləri aradan qaldırmalıdır ki, ABŞ güclü xarici siyasət yürüdə bilsin. Məsələn, 1992-ci il tarixli Azadlığa Dəstək Aktının 907-ci bölməsi ABŞ-nin Azərbaycana yardımını ciddi şəkildə məhdudlaşdırır. Bu, əsasən Bakıya təzyiqi saxlamaq üçün düşünülməmiş səylər nəticəsində bu günə qədər qalmaqda olan keçmişin qalığıdır. Son 20 ildən artıq müddətdə bir ABŞ administrasiyasından digərinə mütəmadi olaraq dayandırılsa da, bu cür qanunvericilik maneələri ABŞ gücünü zəiflədən çoxsaylı nümunələrdən biridir.
Zəruri enerji təhlükəsizliyini təmin etməklə yanaşı, Azərbaycan-İsrail tərəfdaşlığı regional sabitliyi gücləndirir və dini fərqlər üzərindən praqmatik əməkdaşlığın mümkünlüyünü nümayiş etdirir. Birləşmiş Ştatlar və Brüssel bu ittifaqı inkişaf, rifah və iqtisadi dayanıqlılıq üçün həyati sütun kimi tanımalıdır”, - deyə nəşr bildirib.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
