Özüyeriyən Haubitsa Qurğusu (ÖAQ) ənənəvi topun atəş gücünü zirehli vasitənin mobilliyi ilə birləşdirən artilleriya sistemidir. Məqsədi düşmən mövqeyinə dəqiq və böyük partlayıcı güc ilə dağıdıcı atəş yağdırmaqdır.

Vəziyyətin vacib tərəfi odur ki, bu sistem çəkilməli topçulardan fərqli olaraq öz gücü ilə hərəkət edir, yəni “at və qaç” əməliyyatını yerinə yetirə bilir, ölümcül atəş açır, sonra isə qarşı tərəfdəki artilleriyaçılar yeri müəyyən etməzdən əvvəl sürətlə mövqe dəyişdirir. Radarlar və pilotsuz uçuş aparatlarından saniyələr ərzində yerinizi dəqiq müəyyən edə bildiyi müasir döyüşdə bu qabiliyyət həyati əhəmiyyətlidir.

ABŞ ordusu 1960-cı illərdən etibarən yeni özüyeriyən haubitsalar istehsal etməyib

Hazırda ABŞ ordusunun artilleriyasının bel sütunu M109 “Paladin”dir, bu sistem 1960-cı illərin Soyuq Müharibə dövründən qalma sistemdir və o vaxtdan etibarən yenilənib. Problemin mahiyyəti odur ki, bu sistemə edilən yeniləmələrə baxmayaraq, o hələ də 1960-cı illərin silahıdır. “Paladin”in atəş mənzili cəmi 18-24 mildir. Bu arada Çin və Rusiya 43 milə və ya daha artıq atəş mənzilli haubitsalar tətbiq edib. Beləliklə, birbaşa qarşılaşmada ABŞ ordusunun artilleriyası Çin və ya Rusiya artilleriyasından əvvəl məhv edilə bilər.

Daha da əhəmiyyətlisi odur ki, bəzi yeni NATO sistemləri, məsələn, Almaniya istehsalı “PzH 2000” və ya Cənubi Koreya “K9 Thunder” ilə müqayisədə “Paladin”in atəş sürəti çox zəifdir. Bu, atəş miqdarının əksər döyüşləri qazandığı bir müharibədə vacib məsələdir. Üstəlik, M109-un zirehi və mobilliyi dövrümüzün pilotsuz uçuş aparatları və dəqiq idarə olunan döyüş sursatları şəraitində yetərsizdir.

Bir çox hərbi rəhbər “Paladin”in şəbəkələşmə çatışmazlığını da tənqid edir. Bu günün hiper əlaqəli dövründə döyüş meydanı sensorların yarışına çevrilib. Təyyarələrdən, əsgərlərdən, pilotsuz uçuş aparatlarından artilleriyaya qədər hər şey bir-biri ilə bağlanır və digər mənbələrdən məlumat götürərək döyüşçülərə hər yerdə daha geniş situasiya şəraiti verir. Lakin “Paladin” keçmiş dövrdən qalma sistem olduğu üçün belə bağlantılara malik deyil. Bu, ABŞ qüvvələrinin bu hiper əlaqəli döyüş meydanında effektiv hücum aparma qabiliyyətini çətinləşdirir.

Ordu uzun müddətdir ki, bu sahədə geri qaldığını bilir. Bu məqsədlə Uzadılmış Mənzilli Artilleriya (ERCA) Proqramını formalaşdırıb və yeni, Çin və Rusiya mənzillərinə uyğun gələcək ÖAQ inkişaf etdirməyə çalışıb. 2018-2024-cü illər ərzində Ordu bu proqram üçün resurs və vaxt ayırdı. Lakin proqram uğursuzluqla nəticələndi və nəticədə Ordu yaxın gələcək üçün yaşlanan M109 “Paladin” ilə ilişib qaldı.

ABŞ ordusuna təcili yeni özüyeriyən haubitsa lazımdır

Pilotsuz uçuş aparatları döyüş meydanını dəyişdirirsə də, bir çoxları ÖAQ-ların həqiqətən lazım olub-olmadığını soruşur. Bu sualın cavabı üçün xatırlatmaq vacibdir ki, pilotsuz uçuş aparatları müasir döyüş meydanında mütləq zəruridir, lakin onlar gözlər və iynələr kimidir. Artilleriya isə yumruqdur.

Pilotsuz uçuş aparatları düşməni aşkarlayır və zərbə üçün sınaq keçirir, lazım olduqda sancır. Amma genişmiqyaslı yorğunluq müharibəsində işi bitirən şey atəş həcmi olur. Pilotsuz uçuş aparatları ilə sürü taktikaları böyük ziyan vura bilsə də, ÖAQ-ların çatdırdığı növ atəş gücünü pilotsuz uçuş aparatları ilə təkrarlamaq mümkün deyil. Mübahisəli mühitdə pilotsuz uçuş aparatları tıxana və ya vurula bilər. Lakin heç kim top mərmilərini etibarlı şəkildə havada vurmaqda hələ uğur qazanmayıb.

Logistika da önəmlidir. Artilleriya mərmiləri xüsusilə 100.000 dollar və ya daha baha raketlərlə müqayisədə xüsusilə ucuzdur. Tayvan Çinə qarşı uzun müddətli mübarizə aparmaq istəsə, yaxud Ukrayna özünü rus ayısından qorumaq istəyirsə, həftələrlə davam edə biləcək atəş gücünə ehtiyacları olacaq, təkcə bir pilotsuz uçuş aparatı zərbəsi ilə deyil.

Rusiya artıq özünü ÖAQ-ları döyüşdə tətbiq etmək bacarığı ilə sübut edib, Çin isə hazırda elektromaqnit relsli topçularını sınaqdan keçirir və Cənub Çin dənizində süni adalarda uzun mənzilli raket artilleriyası yerləşdirir. ABŞ isə, əksinə, nənələrinin də tanıyacağı sistemlərə əsaslanaraq böyük güclər konflikti ilə üzləşmək riski ilə üz-üzədir. ABŞ ordusunun hazırkı ÖAQ qüvvəsi silahlı münaqişələr üçün kifayət qədərdir. Lakin belə döyüş növü düşmənin qarşı tərəfdən güclü cavab verə bildiyi hallarda dramatik şəkildə çətinləşir. Növbəti döyüş eyni zamanda bir neçə rəqiblə aparılacaq, onların istifadəsində pilotsuz uçuş aparatları, siqnal qarışdırıcılar, hipersəs raketləri və bəli, daha güclü artilleriya olacaq.

ABŞ ordusu artilleriya istehsalında çətinliklərlə üzləşə bilərmi?

Əgər ABŞ ordusu tez bir zamanda müasir, şəbəkələşmiş, uzun mənzilli və sağ qala bilən özüyeriyən haubitsa hazırlayıb tətbiq etməsə, növbəti böyük güclər müharibəsində rəqibləri tərəfindən tamamilə üstələnmə riski var. Pilotsuz uçuş aparatları döyüş meydanını dəyişdirir, bu, doğrudur, lakin onlar əsasən kəşfiyyat və diversiya məqsədi daşıyan vasitələrdir. Artilleriya hələ də döyüşün kralıdır.

Hər zaman olduğu kimi, müharibə silahların son sınağıdır. Və bu sınaq həmişə “ya inkişaf et, ya da yox ol” prinsipinə əsaslanır. Amerikalılar uzun müddət özləri üçün yeni ÖAQ inşa etməsə, onların qüvvələrinin Çin və ya Rusiya ilə qarşıdurmada həyatda qalmaq ehtimalı azalacaq.

Sevinc Əliyeva
Ordu.az