Husilərin Qırmızı dənizdə gəmilərə hücumları və ABŞ-nin rəhbərlik etdiyi “Operation Prosperity Guardian” adlı əməliyyatın başladılması, Suriyada İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) aparıcı komandirlərindən olan Rza Musəvinin öldürülməsi və “Həşdi Şabi”yə bağlı milis qüvvəsi olan “Nuceba” hərəkatının liderlərindən biri Əbu Təqva əs-Səidinin İraqda “təhdid” olaraq görüldüyü üçün ABŞ tərəfindən öldürülməsini də regionumuzda artan gərginliyin digər əlamətləri kimi sıralaya bilərik. MİT-in 34 İsrail casusunu həbs etməsini də bu şəkilə əlavə edək.
ABŞ dövlət katibi Blinken isə bölgədəki gərginliyi azaltmaq üçün dördüncü Yaxın Şərq turuna çıxdı. Ötən günlərdə İstanbula gələn Blinken İordaniya, Qətər, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ), Səudiyyə Ərəbistanı, Misir, İsrail, İordan çayının qərb sahili və Yunanıstana da getdi. Noyabrda seçki keçirəcək Bayden administrasiyası İsrail-Fələstin münaqişəsinin regional yanğına çevrilməməsi üçün səy göstərməlidir.
Təəssüf ki, bütün bu münaqişə və gərginlik xəbərləri Yaxın Şərq üçün sürpriz deyil. Bildiyiniz kimi, 7 oktyabrdan sonra İsrailin Qəzzada həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlara ABŞ və digər Qərb dövlətlərinin qeyd-şərtsiz dəstəyinin bölgəmizi hərəkətə gətirəcəyi gözlənilirdi.
Habelə münaqişənin Livana yayılması və hətta bunun ABŞ ilə İran arasında birbaşa qarşıdurmaya gətirib çıxarmalı olduğu barədə şayiələr yayılıb. Beləliklə, bölgəmizdə artan terror hücumları və kəşfiyyat əməliyyatları hazırkı vəkil münaqişəsini aktorlar arasında açıq münaqişəyə aparacaqmı? ABŞ-nin bunu istəmədiyi aydındır. İran Livan, Suriya, İraq və Yəməndə vəkil münaqişəsini davam etdirmək əzmindədir, lakin münaqişənin “nəzarətdən çıxması”na və ABŞ, İsrail və İran arasında birbaşa müharibəyə çevrilməsinə üstünlük vermir.
“Çəkindirici zərbələr” vurulsa belə, İranın son 44 ildə qurduğu “Müqavimət Oxu” potensialı dolayısı ilə vəkil münaqişəsini davam etdirmək üçün hələ də işləkdir. Sui-qəsd və terror hücumları İran milisləri üçün “Qasim Süleymaninin ruhu”nu yaşadacaq hadisələrdir. Bunların İranı və onun vəkillərini çəkindirməsi gözlənilməməlidir.
Regionda münaqişə mühitinin nəzarətdən çıxması ilə bağlı ciddi risk var. Əslində, Türkiyə xarici işlər naziri Fidan bir müddətdir ki, Qərb ölkələrinin İsrailin hərbi əməliyyatını bəyənməsinin həm beynəlxalq sistemdə ciddi qırılmalar, həm də bölgədə münaqişənin yayılması riskini artırdığını vurğulayır: “Düşünürəm ki, israillilər Livanla müharibə etməmək üçün çox çalışırlar. Amma mən həmişə deyirəm. Bu yol dalana dirənib. Əgər belə bir şey olarsa, bu müharibə təbii ki, bitməyəcək. Əksinə, əgər məsələ həll olunacaqsa, əsas diqqəti sülhə və iki dövlətli həllə yönəltmək lazımdır”.
“Nəzarət olunan vəkil münaqişəsi” mühiti İran və İsrailin xeyrinə ola bilər. Ancaq bu vəziyyətin Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Misir və digər regional güclərin qlobal və regional qiymətləndirmələrini yeni bir ölçüyə daşıyacaq təsirləri olacaq. Ukrayna müharibəsindən sonra Qəzza böhranı region ölkələrinin təhlükəsizlik siyasətlərində (Çin və Rusiyanın regionda daha çox iştirak etmək səyləri və yaxud Türkiyə ilə Körfəz ölkələri arasında daha sıx ikitərəfli və ya regional təhlükəsizlik əməkdaşlıq müqavilələri kimi) yeni dəyişikliklərə səbəb ola bilər.
Noyabrda keçiriləcək seçkilərin nəticəsindən asılı olaraq, ABŞ Yaxın Şərq siyasətinə yenidən baxmalı ola bilər.
Dəyanət Ağalarlı
Ordu.az
