Dövlət katibi Entoni Blinken Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyanla telefon danışığında ABŞ-nin Ermənistan və Azərbaycan arasında sabit və ləyaqətli sülh sazişinin əldə edilməsi səylərinə dəstəyini müzakirə edib.
Bəyanatda deyilir ki, dövlət katibi ABŞ-nin Ermənistanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə davamlı dəstəyini bir daha təsdiqləyib və Ermənistanla ikitərəfli əməkdaşlığı artırmaq səylərini vurğulayıb, çünki Vaşinqton Ermənistanın firavan və demokratik gələcəyə baxışını dəstəkləyir. Öz növbəsində, Dövlət Departamentinin mətbuat katibinin bəyanatına görə, həmin gün dövlət katibi Entoni Blinkenin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə söhbəti olub.
“Dövlət katibi Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan və Ermənistan arasında uzunmüddətli və layiqli sülh sazişi bağlamaq öhdəliyini alqışlayıb. Dövlət katibi bu uzunmüddətli münaqişənin həm azərbaycanlılara, həm də ermənilərə gətirdiyi bütün iztirabları dərk edir və sülhün regionda hər kəsə gətirəcəyi faydaları vurğulayıb. Dövlət katibi bizim [ABŞ-nin] Azərbaycanla möhkəm münasibətlərimizi müzakirə edib, münasibətlərdə mövcud olan son dövrün narahatverici məqamlarını diqqətə çatdırıb, eləcə də xüsusilə sülh prosesi ətrafında əməkdaşlığı gücləndirmək imkanlarından və yüksək səviyyəli əlaqənin əhəmiyyətindən danışıb”, - deyə Dövlət Departamentinin sözçüsü adından yayılan bəyanatda qeyd olunub.
Blinken münasibətlərin normallaşdırılması məqsədilə dekabrda ABŞ Dövlət katibinin köməkçisi Ceyms O-Braynın Azərbaycana səfərinə icazə verilməsini Prezident İlham Əliyevdən xahiş edib.
Dövlət başçısı 2023-cü il noyabrın 15-də ABŞ Dövlət katibinin köməkçisi Ceyms -Braynın Nümayəndələr Palatasının Xarici İşlər Komitəsinin Avropa üzrə alt komitəsinin dinləmələrində ölkəmizlə bağlı səsləndirdiyi fikirlərin qərəzli olduğunu, həqiqəti əks etdirmədiyini və Azərbaycan tərəfindən rədd edildiyini bildirib. Azərbaycan tərəfinin ABŞ-ın Azərbaycana münasibətdə yüksək səviyyəli ikitərəfli görüş və təmasları təxirə salması və “ikitərəfli münasibətlərimizdə “əvvəlki kimi” ola bilməz” bəyanatını nəzərə aldığı, bunu adekvat cavablandırdığı vurğulanıb.
Həmçinin danışıqlar zamanı bildirilib ki, sülh müqaviləsinin mətni ilə bağlı Azərbaycan tərəfinin 2023-cü il sentyabrın 11-də Ermənistana təqdim etdiyi təkliflər Ermənistan tərəfindən noyabrın 21-də cavablandırılıb. Beləliklə, Ermənistan öz cavabını 70 gün gecikdirib. Yetmiş günlük gecikdirmə bir daha nümayiş etdirir ki, Ermənistan sülh müqaviləsinin mətnindən danışıqlar prosesini uzatmaq üçün bəhanə kimi istifadə edir.
Birləşmiş Ştatlar Qəzzada müharibə başlayandan bəri hadisələrdə intensiv iştirak edib və dövlət katibi Blinken bir neçə dəfə İsrailə və bölgəyə səfər edib. Bu vəziyyət təkcə regional qarşılıqlı asılılıq və qarşılıqlı fəaliyyət şəraiti baxımından deyil, həm də birbaşa Ermənistan-Azərbaycan prosesi baxımından Qafqazdan xarakterik baxışın yaranmasına səbəb oldu.
ABŞ Dövlət Departamentinin nümayəndələri bir neçə dəfə bəyan ediblər ki, proses, sülh müqaviləsi istiqamətində işləmək və razılığa gəlmək həm də dövlət katibi Blinkenin şəxsi iştirakı, başqa sözlə, şəxsi məqsədli işidir. Çətin ki, bu bəyanatlar yalnız təbliğat xarakterli olsun, çünki bu həm də dövlət katibinin məsuliyyəti məsələsini gündəmə gətirir və sülh prosesindəki səmərəsizlik, uğursuzluq əslində dövlət katibinin şəxsi uğursuzluğu və ya səmərəsizliyi kimi qiymətləndiriləcək.
Buna görə də Dövlət Departamentinin nümayəndələrinin bu cür bəyanatlarında məqsəd təbliğat deyil, əslində Entoni Blinkenin özünün bu Qafqaz məsələsində “masanın üstünə” çox şey qoyduğu qeydidir. İsraillə HƏMAS arasında toqquşmaların baş verməsindən sonra sual yaranırdı ki, dövlət katibi Blinkenin Yaxın Şərqdəki isti vəziyyətə intensiv şəkildə cəlb olunması Ermənistan-Azərbaycan prosesinə diqqətin və intensivliyin nə dərəcədə azalmasına gətirib çıxaracaq? Nəzərə almaq lazımdır ki, Vaşinqton prosesi bəlkə də son aylarda iki dörd günlük və üç günlük misli görünməmiş danışıqlar raundu ilə bu baxımdan ən əhatəli proses idi.
Təbii ki, dövlət katibi Blinken bu işlə şəxsən məşğul olmayıb və ya olmur, ABŞ Dövlət Departamenti isə bəlkə də eyni vaxtda müxtəlif əsas beynəlxalq məsələlərlə məşğul olmaq üçün resurs qıtlığına malik deyil. Bununla belə, dövlət katibi şəxsi faktorunun vurğulanması halını nəzərə alsaq, Entoni Blinkenin Yaxın Şərqə diqqətinin Ermənistan-Azərbaycan prosesindən nə dərəcədə uzaqlaşacağı sualı aktual olaraq qalırdı.
Belə olan halda məsələ ondan ibarət idi ki, həmin diqqətin əhəmiyyətli dərəcədə azalması prosesdə qüvvələr balansının dəyişməsini nəzərdə tutacaq. Söhbət Ermənistan və Azərbaycandan deyil, sülh prosesinin mötədilliyi uğrunda rəqabət aparan və üz-üzə gələn, həm açıq, həm də gizli şəkildə uzaqdan oynayan qüvvələr arasındakı münasibətdən gedir. Bu, Britaniya-Rusiya rəqabətinin Qafqazda gizli təsirinin üstünlüyünə səbəb ola bilər.
Və budur, dünən məlum oldu ki, region üçün olduqca gərgin olan bu məqamda ABŞ dövlət katibi Ermənistan və Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşdırılması üzrə ABŞ təşəbbüsünün məsuliyyətini və yükünü yenidən öz üzərinə götürməyə cəhd edir.
Asif Cəfərov
Ordu.az
