ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri bu il rəsmi olaraq qanunu pozub, halbuki bunun nəticəsində hansısa generalın həbs olunacağı ehtimal edilmir. Söhbət Konqres tərəfindən müəyyən edilmiş minimum hədd olan 1145 qırıcı təyyarə sayının aşağı düşməsindən gedir.
Hərbi Hava Qüvvələrinin tələb olunan sayda təyyarəni qoruyub saxlamaqda çətinlik çəkməsi Konqres üzvlərini hava qüvvələrinə, xüsusilə də qırıcı təyyarələrə yenidən investisiya yatırılmasına çağırmağa vadar edib.
Hərbi Hava Qüvvələrinə daha çox qırıcı təyyarə lazımdır
2026-cı ilin əvvəlində Hərbi Hava Qüvvələrinin əsas qırıcı təyyarə parkı qanunla tələb olunan minimum həddən aşağı düşüb və bu, Konqresdə müzakirələrə səbəb olub.
Terrorçuluğa və üsyançılara qarşı əməliyyatlardan ənənəvi böyük dövlətlərarası münaqişələrə keçid strategiyasının bir hissəsi olaraq Konqres 2017-ci ildə Hərbi Hava Qüvvələrinin “Əsas Missiya Təyyarələri İnventarı”nda (PMAI) daimi olaraq ən azı 1145 qırıcı təyyarə saxlamasını tələb edən qanun qəbul edib. Bu kateqoriyaya müharibə tapşırıqlarını yerinə yetirmək üçün hərbi hissələrə təhkim edilmiş təyyarələr daxildir. Başqa sözlə, qanun Hərbi Hava Qüvvələrinin ən azı 1145 qırıcı təyyarəni döyüşə hazır vəziyyətdə və ya qısa müddətdə döyüşə hazır vəziyyətə gətirilə biləcək səviyyədə saxlamasını tələb edir.
Keçmiş F-22 “Raptor” pilotu və Texas ştatından Respublikaçı konqresmen Auqust Pfluqer “Mitchell Institute for Aerospace Studies”ə verdiyi müsahibədə bildirib: “Düşünürəm ki, artıq Konqres hərəkətə keçməlidir. Təkcə bu statistika hamını ayıltmağa kifayət etməlidir. Bu, qəti şəkildə fəaliyyətə çağırış siqnalıdır”.
ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin istismar etdiyi qırıcı təyyarələr arasında aşağıdakılar yer alır:
F-16 “Fighting Falcon” - 1978-ci ildən xidmətdədir,
F-15E “Strike Eagle” - 1988-ci ildən xidmətdədir,
F-22 “Raptor” - 2005-ci ildən xidmətdədir,
F-35 “Lightning II” - 2016-cı ildən xidmətdədir,
F-15EX “Eagle II” - 2024-cü ildən xidmətdədir.
Təyyarələr yaşlandıqca onların uçuşa yararlı vəziyyətdə saxlanılması üçün daha çox texniki xidmət tələb olunur. Bu problem xüsusilə F-22 “Raptor” üçün aktualdır, çünki onun istehsal xətti Prezident Barak Obama administrasiyası dövründə, 2012-ci ildə bağlanıb.
Hərbi Hava Qüvvələri müharibədə qələbə qazanmaq üçün lazım olan qırıcı təyyarə sayını necə təmin etməyin yollarını axtarır.
Pfluqer bildirib: “Konqresdə elə bir məqamdəyik ki, hava qüvvələrinin maliyyələşdirilməsinə, burada birgə hava qüvvələrini nəzərdə tuturam, yenidən təchiz edilməsinə və düzgün qərarların qəbul edilməsinə imkanımız var. Bununla da ölkəmizin təhlükəsizliyini qoruya bilərik”.
Müharibədə qalib gəlmək üçün yalnız texnoloji üstünlük kifayət deyil. Hərbi Hava Qüvvələrinin davamlı əməliyyatlar aparmaq üçün kifayət qədər sayda təyyarəsi də olmalıdır. Məsələn, İrana qarşı həyata keçirilən “Epic Fury” əməliyyatı zamanı İran qüvvələri təxminən 42 hava vasitəsini vurub, məhv edib və ya zədələyib. Bunların əksəriyyəti MQ-9 “Reaper” pilotsuz uçuş aparatları olsa da, onların arasında bir F-35A və bir F-15E təyyarəsinin də olması diqqət çəkib.
Minimum say qanunu aviadaşıyıcılara da şamil edilir
Qanun yalnız Hərbi Hava Qüvvələrini müəyyən sayda təyyarə saxlamağa məcbur etmir. Konqres aviadaşıyıcılarla bağlı da oxşar qanunvericilik qəbul edib.
Qanuna əsasən, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri aktiv xidmətdə ən azı 11 aviadaşıyıcı saxlamalıdır. Say daha çox ola bilər, lakin Konqresin xüsusi və qısamüddətli icazəsi olmadan bu həddən aşağı düşə bilməz. Belə icazələr adətən köhnə aviadaşıyıcının istismardan çıxarılması ilə yenisinin xidmətə qəbul edilməsi arasındakı dövrdə verilir.
Lakin Konqres həmişə belə icazələr vermir. Məsələn, Hərbi Dəniz Qüvvələri “Nimitz” sinfinə məxsus superaviadaşıyıcıların ilk gəmisi və xidmətdə olan ən yaşlı aviadaşıyıcı olan USS “Nimitz”in istismardan çıxarılmasını planlaşdırırdı. Ancaq yeni “Ford” sinfinə məxsus USS “John F. Kennedy” aviadaşıyıcısının xidmətə qəbulunda yaranan gecikmələr səbəbindən Konqres USS “Nimitz”in ən azı bir il daha istismardan çıxarılmasını bloklayıb. Bu isə o deməkdir ki, gəmi formal olaraq xidmətdə qalır, halbuki yanacaq ehtiyatları demək olar ki, tükənib və onun Virciniya ştatındakı limanı tərk etməsi ehtimalı çox azdır.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
