Burada əvvəlcə CH-4B platformasının özünün operativ tətbiq profilinin Azərbaycan müdafiə arxitekturasının hansı eşelonlarına necə müdaxilə edəcəyini aydınlaşdırmaq lazımdır.
CH-4B platformasının döyüş tətbiqi mərhələləri belə inkişaf edir:
birincisi, Gümrü Hərbi Hava Bazasından və ya alternativ mobil platformadan havaya qaldırılma;
ikincisi, kreyser hündürlüyünə yüksəlmə (təxminən 5000-7000 metr);
üçüncüsü, Azərbaycan hava məkanına yaxınlaşma və hədəf axtarışı;
dördüncüsü, hədəf kilidlənməsi və AR-1/AR-2 raket buraxılışı üçün 5000 metr hündürlüyə qədər enmə;
beşincisi, raket buraxılışı üçün stabilizasiya pəncərəsi (təxminən 30-40 saniyə);
altıncısı, missiyanın tamamlanması və geri dönüş.
Bu 6 mərhələnin hər birində Azərbaycan müdafiə kompleksi müxtəlif aktiv və passiv vasitələrlə müdaxilə imkanına malikdir və bu çoxmərhələli müdaxilə CH-4B platformasının ümumi sağqalma ehtimalını minimuma endirir.
Strateji uzaqmənzilli HHM eşelonu Azərbaycan antidron arxitekturasının ən kənar əhatə təbəqəsidir. Bu eşelon əsasən S-300PMU-2 “Favorit” kompleksinə, müasir İsrail istehsalı “Barak-MX”/“Barak-8” platformasına və 2026-cı ilin iyununda paradda təqdim edilən Çin istehsalı FD-2000B (HQ-9B-nin ixrac variantı) HHM kompleksinə əsaslanır. S-300PMU-2 kompleksinin radar mərkəzi olan 64N6E2 “Big Bird” panoramik kəşfiyyat radarı 0.3-3 GHz tezlik diapazonunda işləyir və bu diapazon CH-4B kimi orta ölçülü MALE sinfinə məxsus PUA platformalarının radar imzasını ən effektiv şəkildə təyin edir. Konkret rəqəmlər kontekstində qeyd etmək lazımdır: CH-4B platformasının frontal RCS dəyəri təxminən 1.5-2.5 m² aralığındadır (böyük qanad açılımı, açıq mühərrik kompozisiyası və kompozit-metal qarışıq konstruksiyası səbəbindən) və bu RCS dəyəri 64N6E2 radarı üçün 200-220 km məsafədən aşkarlama imkanı yaradır. Hədəf aşkarlandıqdan sonra 30N6E2 “Tomb Stone” hədəf-işıqlandırma radarı (X-diapazon, 8-12 GHz) onu kilidləyir və 48N6E2 raketləri ilə zərbə icra edilir. Sistemin maksimum atış məsafəsi 200 km, məhv etmə hündürlüyü 27 km, raket sürəti 7 Mach (təxminən 2400 m/saniyə) həddindədir, yəni CH-4B platforması S-300PMU-2 kompleksinin atış zonasına daxil olduqdan sonra ən qısa müddətdə neytrallaşdırılır.
“Barak-8/MX” kompleksinin əməliyyat profili daha çevikdir, çünki sistem aktiv elektron skanlamalı antena qəfəsi (AESA) sayəsində eyni vaxtda çoxsaylı hədəfi paralel rejimdə izləyə bilir. EL/M-2084 MMR (“Multi-Mission Radar” – Çoxməqsədli Radar) “S-bant” diapazonunda işləyir və 250 km məsafədən kompleks hava şəklini formalaşdırır. “Barak-8” raketi 100-150 km məsafədə hədəfləri vurma qabiliyyətinə malikdir və terminal fazada aktiv RF axtarış başlığı (“fire-and-forget” prinsipi) işləyir, yəni hədəf raketi vizual təqib etmək vasitəsi olmadan da müstəqil şəkildə dəqiq zərbə endirə bilir. Bu, CH-4B platforması üçün xüsusilə təhlükəli bir vasitədir, çünki platforma raket kilidlənməsindən sonra praktiki olaraq heç bir effektiv yayınma manevri icra edə bilmir.
FD-2000B kompleksinin Azərbaycan arsenalına daxil olması 2026-cı ilin iyunundakı paradda rəsmi şəkildə təsdiq edildi. Bu sistem Çin istehsalı HQ-9B platformasının ixrac variantıdır və paradoksal şəkildə İrəvan tərəfdən Çin istehsalı CH-4B platforması qarşısında effektiv bir cavab vasitəsi rolunu oynayır. FD-2000B-nin əsas radarı HT-233 mərhələli sıralı radardır və 300 km məsafədən aşkarlama qabiliyyətinə malikdir, atış məsafəsi 200-250 km, məhv etmə hündürlüyü 27 km həddindədir. Bu sistemin Azərbaycan arsenalına inteqrasiyası onu Çin istehsalı PUA platformalarının “öz silahıyla” neytrallaşdırılması taktiki konsepsiyasını reallaşdırır.
Qısa və orta mənzilli HHM eşelonları Azərbaycanın antidron arxitekturasının ikinci təbəqəsini təşkil edir və əsasən “Tor-M2”, həmçinin modernizasiya olunmuş “Buk-MB” sistemlərinə əsaslanır. “Tor-M2” platforması xüsusi olaraq CH-4B kimi aşağı sürətli, alçaq hündürlüklü və kiçik radar kəsiyi (RCS) dəyərinə malik hava hədəflərini neytrallaşdırmaq üçün dünyada ən effektiv mobil HHM sistemlərindən biri sayılır. Kompleksin faza qəfəsli antenlə təchiz olunmuş aşkarlama radarı hava məkanını 32 km-ə qədər məsafədən izləməyə imkan verir. Sistemə inteqrasiya edilmiş 9M338 raketləri eyni vaxtda 4 paralel hədəfə qarşı atış icra edə bilir və kompleksin reaksiya vaxtı cəmi 5-10 saniyə həddindədir. Bu reaksiya tempi CH-4B platformasının sağ qalma imkanları üçün son dərəcə kritik bir göstəricidir. PUA-nın aşağı çevikliyi və məhdud konstruktiv manevr imkanları fonunda, “Tor-M2” hədəfi yayınma manevrlərinə fürsət tapmağa imkan verməyəcək qədər qısa müddətdə effektiv şəkildə məhv edir.
Yaxın mənzilli və nöqtəvi HHM eşelonu CH-4B platformasının terminal mərhələsində (təxminən 5000 metr hündürlükdən sursat buraxma anında) həm PUA-nın özünə, həm də onun buraxdığı raketlərə qarşı fəaliyyət göstərir. Bu alt təbəqə modernləşdirilmiş ZSU-23-4M “Shilka” zenit-artilleriya komplekslərinə və rəqəmsallaşdırılmış 9K33 “Osa-1T” sistemlərinə əsaslanır. Antidron arxitekturasının bu mərhələdəki əsl funksional gücü təkcə PUA platformasını deyil, onun tərəfindən buraxılan AR-1 və AR-2 tipli kiçik ölçülü idarəolunan raketləri də havada neytrallaşdırmaq qabiliyyəti ilə ölçülür. Azərbaycan HHM sisteminin mərkəzində dayanan çoxfunksiyalı ELM-2084 “multi-mission” (MMR) radarı eyni vaxtda 1200+ paralel hədəfi izləmə imkanına malikdir. Bu radar şəbəkəsi və mərkəzi “Battle Management & Weapon Control” (BMC) atəşi idarəetmə sistemi, yaxın-orta mənzilli “Barak MX” kompleksinin imkanları ilə koordinasiyalı şəkildə işləyərək, CH-4B tərəfindən buraxılan sursatların uğurlu start vəziyyətində belə hədəfə çatma ehtimalını minimuma endirir.
Radioelektron Mübarizə (REM) kompleksi Azərbaycan antidron arxitekturasının üçüncü təbəqəsi və CH-4B platforması üçün ən kritik təhdid mənbəyidir. CH-4B platformasının ən fundamental zəifliyi onun yerüstü idarəetmə stansiyası ilə davamlı simsiz rabitə tələbidir. Bu rabitə üç paralel kanal vasitəsilə həyata keçirilir: birincisi, telemetriya rabitə kanalıdır, yəni operativ məlumatların və hədəf görüntülərinin ötürülməsi; ikincisi, komanda-idarəetmə kanalıdır, yəni operatorun platformaya hücum əmrlərinin yönləndirilməsi; üçüncüsü, peyk naviqasiya kanalıdır, yəni platformanın öz koordinatlarını və hədəf koordinatlarını müəyyənləşdirməsi. Hər üç kanal Azərbaycan REM kompleksi tərəfindən müstəqil olaraq müdaxilə oluna bilir.
Azərbaycan arsenalında olan “Repellent” (qənimət olaraq ələ keçirilib) mobil REM kompleksi (Rusiya istehsalı) 35 km radiusda PUA-ların idarəetmə və naviqasiya siqnallarını effektiv şəkildə bloklaya bilir və xüsusilə MALE sinfinə məxsus platformaların taktiki fəaliyyətini iflic etmək üçün dizayn edilib. Sistem 0.2-6 GHz tezlik diapazonunda işləyir və PUA-ların əsas genişzolaqlı məlumat ötürmə (Data-Link) protokollarını qarışdırmaq qabiliyyətinə malikdir. Türkiyə istehsalı KORAL radioelektron mübarizə kompleksi təhlükə radiusunu daha geniş tezlik diapazonuna (1-18 GHz) genişləndirərək, uzaq məsafədə rəqib radar və radioəlaqə şəbəkələrini neytrallaşdırır. İsrailin “Elbit Systems” istehsalı olan “Skyjam” və “Skyfix” hava-əsaslı REM kompleksləri isə PUA-lara qarşı daha dar profilli, spesifik müdafiə imkanı təmin edir. Bu sistemlər platformaların idarəetmə və koordinat tezliklərini birbaşa havadan kor etməyə yönəlib və CH-4B-nin rabitə kanalını real vaxt rejimində aşkar edərək saniyələr içində blokadaya alır. Azərbaycan-İsrail müştərək texnoloji əməkdaşlığı çərçivəsində isə kamikadze tipli “Orbiter-1K” PUA-ları və onların daxil olduğu taktiki şəbəkə bu REM təbəqəsinin yaratdığı rabitə boşluqlarından istifadə edərək kiçik və orta ölçülü hədəfləri fiziki olaraq məhv etmək üçün optimallaşdırılıb.
Peyk naviqasiya siqnallarının saxtalaşdırılması (koordinat aldadılması) taktikası CH-4B platformasına qarşı istifadə edilə bilən ən effektiv radioelektron mübarizə müdaxilə üsuludur. CH-4B platformasının “BeiDou” peyk naviqasiyası Pekin tərəfindən Ermənistana yalnız kommersiya səviyyəli istifadə çərçivəsində təqdim edilir. Yəni İrəvan hərbi məqsədlər üçün şifrələnmiş “BeiDou” kodlarına çıxış imkanına malik deyil. Bu o deməkdir ki, platforma mülki təyinatlı qlobal mövqeləndirmə (GPS) və “BeiDou” siqnallarına güvənməyə məcburdur və bu siqnallar müasir radioelektron mübarizə kompleksləri tərəfindən asanlıqla manipulyasiya edilə bilir. Koordinat aldadılması hücumu nəticəsində platforma öz koordinatlarını və ya hədəf nöqtələrini səhv qəbul edir, uçuş trayektoriyasını dəyişir və ya tamamilə yanlış istiqamətə yönəlir. Müasir radioelektron mübarizə kompleksləri saxta naviqasiya siqnallarını CH-4B-nin daxili koordinat hesablama sisteminin doğruluq diapazonu daxilində yaratmaqla, platformanı operativ olaraq fəaliyyətsiz və kor hala salır.
Şəbəkə mərkəzli müharibə doktrinası kontekstində Azərbaycan müdafiə kompleksinin dördüncü təbəqəsi HHM aviasiya platformaları seqmentidir. Bu seqment əsasən Türkiyə istehsalı “Bayraktar” TB2, “Bayraktar Akıncı”, İsrail istehsalı IAI “Heron TP”, “Hermes 900” kəşfiyyat platformalarına və kamikadze tipli IAI “Harop”, “SkyStriker”, “Orbiter-1K” platformalarına əsaslanır. “Bayraktar Akıncı” platformasının funksional rolu CH-4B qarşısında xüsusilə kritikdir, çünki “Akıncı” HALE (“High Altitude Long Endurance” – Yüksək Hündürlükdə Uzun Müddət Havada Qalma) sinfindədir və 12000-14000 metr uçuş tavanına malikdir. CH-4B-nin 7600 metr uçuş tavanı üzərində 5000-6000 metr hündürlük üstünlüyü “Akıncı”ya CH-4B platformasını “aşağıdan vurmaq” taktikasını həyata keçirmək imkanı yaradır.
“Akıncı” platforması özünün yerli istehsal AESA radarı (ASELSAN MILDAR) ilə təchiz edilib və 100+ km məsafədə kompleks hava şəklini formalaşdırır. Platforma Türkiyə istehsalı yeni nəsil hava-hava raketləri (BOZDOĞAN qısa mənzilli IIR axtarış başlıqlı və GÖKDOĞAN orta mənzilli aktiv radar axtarış başlıqlı raketləri) daşıyır və CH-4B platformasına qarşı birbaşa hava döyüşü icra edə bilir. Bu, hərbi-strateji terminologiyada “PUA əleyhinə PUA döyüşü” adlanır və müasir hava döyüş doktrinasının yeni formalaşan istiqamətidir. “Akıncı” platformasının yerüstü idarəetmə stansiyasına qarşı qabaqlayıcı hücum doktrinası da bu çərçivədə kritik rol oynayır, yəni “Akıncı” SIGINT/ELINT (Signals/Electronic Intelligence) sensorları vasitəsilə Ermənistanın Gümrü bazasındakı CH-4B GCS-i koordinatlandırır və SOM-A və ya SOM-B1 qanadlı raketləri ilə (atış məsafəsi 250+ km) önləyici zərbə endirir.
Kamikadze tipli platformalar seqmenti CH-4B platforması üçün başqa bir kritik təhdid mənbəyidir. IAI “Harop” platforması 1000 km mənzilə malikdir və 9 saata qədər “loitering” (havada gəzən) profili icra edə bilir. Platforma optik-termal axtarış başlığı ilə təchiz edilib və yerüstü hədəfləri (CH-4B-nin yerüstü idarəetmə stansiyası, yanacaq doldurma kompleksi, ehtiyat hissə anbarları) yüksək dəqiqliklə neytrallaşdırma qabiliyyətinə malikdir. “SkyStriker” platforması 100 km mənzilli, lakin daha çevik və kompakt bir kamikadze sursatdır. “Orbiter-1K” isə daha qısa məsafəli (50 km), lakin xüsusilə yaxın taktiki tətbiqlər üçün effektivdir.
Yerüstü idarəetmə stansiyasına qarşı qabaqlayıcı hücum doktrinası Azərbaycan antidron arxitekturasının beşinci təbəqəsidir və CH-4B platformasının ən kritik struktural zəifliyini hədəfləyir. CH-4B platforması özünün operativ tətbiqi üçün davamlı yerüstü idarəetmə stansiyası rabitəsinə bağlıdır və əgər yerüstü idarəetmə stansiyası məhv edilərsə, platforma idarəetmə əlaqəsini itirir. Açıq mənbələrə görə, CH-4B platformasının avtomatik geri dönüş funksionalı ya tam yox, ya da ibtidai vəziyyətdədir, nəticədə hər yerüstü idarəetmə stansiyası itkisi praktiki olaraq səmadakı bahalı platformanın (vahid dəyər 2-4 milyon ABŞ dolları) da itkisi ilə nəticələnə bilər.
Azərbaycan ordusunun radioelektron və radiotexniki kəşfiyyat kompleksləri tərəfindən rəqibə məxsus yerüstü idarəetmə stansiyasının koordinatlarının müəyyənləşdirilməsi prosesi belə inkişaf edir: yerüstü stansiya havaya güclü şifrələnmiş idarəetmə və telemetriya siqnalları yayır və bu yayım Azərbaycanın kəşfiyyat sistemləri (arsenalda yer alan Türkiyə və İsrail istehsalı olan müasir radiotexniki kəşfiyyat kompleksləri, həmçinin yerli radioelektron kəşfiyyat modulları) tərəfindən çoxbucaqlı istiqamət təyini (triangulasiya) yolu ilə dəqiqliklə qeydə alınır. Müasir radiotexniki kəşfiyyat sistemlərinin ərazidəki aktiv radio şüalanma mənbəyinin koordinatlarını hesablama vaxtı təxminən 2-5 dəqiqə həddindədir. İdarəetmə stansiyasının koordinatları təsbit edildikdən sonra, uzaq mənzilli zərbə vasitələri (“Akıncı” platformasından buraxılan SOM qanadlı raketləri, LORA operativ-taktiki raketləri və ya “Harop” gəzən sursat platformaları) vasitəsilə hədəf dərhal zərərsizləşdirilir.Şəbəkə əsaslı müharibə çərçivəsində bu beş təbəqənin koordinasiyalı tətbiqi Azərbaycanın müdafiə arxitekturasının ən kritik strateji üstünlüyüdür. Bütün eşelonlar vahid avtomatlaşdırılmış qoşunların idarəetmə şəbəkəsi vasitəsilə real vaxt rejimində məlumat mübadiləsi qurur. Yəni S-300PMU-2 radarının aşkar etdiyi hədəf məlumatı eyni anda “Barak-MX”, “Tor-M2”, radioelektron mübarizə kompleksləri, “Akıncı” platforması və radiotexniki kəşfiyyat modullarına paralel şəkildə ötürülür. Bu vahid koordinasiya hədəfi aşkarlama və məhvetmə dövriyyəsinin vaxtını 30-60 saniyə həddində saxlayır. Bu cür çevik operativ sürət isə İrəvan tərəfin fərqli və bir-birinə uyğunlaşdırılmamış sistemlərdən ibarət arsenal strukturundan konseptual olaraq üstündür.
Konkret döyüş ssenarisi modelində bu çoxtəbəqəli müdafiənin tətbiq dinamikası belə inkişaf edə bilir: rəqib tərəfi CH-4B platformasını havaya qaldırır və Azərbaycan istiqamətində kəşfiyyat-zərbə missiyasına yönləndirir. Platforma kreyser hündürlüyünə (təxminən 6000 metr) yüksəldikdən sonra Azərbaycanın uzaqmənzilli radar şəbəkəsi (64N6E2 və ELM-2084 MMR daxil olmaqla) onu 80-120 km məsafədən aşkar edir. Eyni anda “Bayraktar Akıncı” platforması 14000 metr hündürlükdə kompleks kəşfiyyat uçuşu icra edir və CH-4B-nin operativ profilini real vaxt rejimində izləyir. Vahid avtomatlaşdırılmış qoşunların idarəetmə şəbəkəsində qərar dövrəsi 30-60 saniyə ərzində formalaşır və ən uyğun cavab vasitəsi seçilir. Paralel olaraq radioelektron mübarizə kompleksləri CH-4B-nin məlumat ötürmə rabitə kanalını qarışdırmağa başlayır: platforma operatoru ekranda hədəf görüntüsünü itirir və komanda kanalı blokadaya alınır. Peyk naviqasiya siqnallarının saxtalaşdırılması taktikası ilə platformanın naviqasiya sistemi aldadılır və o, yanlış istiqamətə yönəlir. Eyni anda ordumuzun radiotexniki kəşfiyyat şəbəkəsi rəqib PUA-sının cəbhə xəttinə yaxın yerləşən mobil yerüstü idarəetmə stansiyasının koordinatlarını təsbit edir və “Akıncı” platformasından buraxılan SOM qanadlı raketi həmin stansiyanı qabaqlayıcı zərbə ilə dərhal zərərsizləşdirir. Səmadakı CH-4B platforması idarəetmə əlaqəsini tamamilə itirir və avtonom rejimə keçə bilmir. Nəhayət, S-300PMU-2 kompleksinin 48N6E2 raketi platformanı son zərbə ilə havada məhv edir. Bu çoxvektorlu hücum profilində CH-4B platformasının ümumi sağqalma ehtimalı 5-12% həddinə enir. Bu rəqəm konkret olaraq belə hesablanır: hər bir müdafiə təbəqəsi öz daxilində 70-85% neytrallaşdırma ehtimalı təmin edir, lakin təbəqələrin koordinasiyalı tətbiqi müştərək neytrallaşdırma ehtimalını 95%-dən yuxarı qaldırır. Yəni hər 100 ədəd CH-4B platformasından 88-95-i hədəfə çatmadan neytrallaşdırılır, yalnız 5-12-si potensial olaraq müəyyən təsir göstərə bilər ki, bu da olduqca məhdud hərbi dəyərə malikdir. Statistik və kəmiyyət baxımından da İrəvanın CH-4B parkı struktur olaraq Bakının müdafiə kompleksini effektiv şəkildə pozmaq qabiliyyətinə malik deyil. Açıq mənbəli kəşfiyyat məlumatlarına görə, qarşı tərəf cəmi 3-6 ədəd CH-4B platforması əldə edib. Müasir hava döyüş doktrinasında effektiv operativ təsir göstərmək üçün eyni tipli ən azı 15-25 platforma və bunlara dəstək verən geniş yerüstü infrastruktur kompleksinin mövcud olması tələb olunur. Üstəlik, İrəvan-Çin coğrafi məsafəsi, ehtiyat hissələri tədarük marşrutunun mürəkkəbliyi (İran üzərindən və ya digər regional dəhlizlər kənarından), müharibə şəraitində bu marşrutların blokada riski və beynəlxalq sanksiya kontekstində sözügedən parkın davamlı əməliyyat hazırlığını saxlaya bilməyəcəyi aydındır.
Cənubi Qafqazın iqlim və coğrafi şəraitinin də CH-4B platformasının operativ effektivliyinə struktur məhdudiyyətlər gətirdiyini qeyd etmək lazımdır. Platformanın istifadə etdiyi porşenli mühərrik yüksək hündürlüklü dağlıq ərazilərdə (Zəngəzur, Dərələyəz, Göyçə regionları) və soyuq qış mövsümündə mühərrikin sıradan çıxması (alovun sönməsi) hallarına məruz kalır. Müasir Çin istehsalı mühərrik komponentləri (“Rotax 914” mühərrikinin tərs mühəndislik yolu ilə hazırlanmış surəti) etibarlılıq baxımından orijinaldan əhəmiyyətli dərəcədə geri qalır. CH-4B-nin elektro-optik və sintezləşdirilmiş aperturalı radar (SAR) sensor paketləri də Qərb analoqları ilə müqayisədə struktur baxımından zəifdir və xüsusilə Cənubi Qafqaz iqlim şəraitində (sıx duman, qar yağışı, yüksək rütubət) effektiv aşkarlama məsafəsi 5-8 km həddinə düşür. Yekun sintez analitik nəticə kontekstində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Hava Hücumundan Müdafiə və Radioelektron Mübarizə kompleksi qarşısında Çin Xalq Respublikasının CASC korporasiyası tərəfindən istehsal edilən CH-4B “Cai Hong” PUA-sının operativ uğursuzluğu kateqorik və ardıcıl şəkildə müəyyənləşir. Bakının çoxtəbəqəli antidron arxitekturası – strateji uzaqmənzilli HHM eşelonu (S-300PMU-2 və “Barak-MX”), qısa və orta mənzilli HHM eşelonu (“Tor-M2” və “Buk-MB”), yaxın mənzilli həmçinin nöqtəvi HHM təbəqəsi (“Shilka” və “Osa-1T”), radioelektron mübarizə kompleksi (“Repellent”, KORAL və yerli modullar), aviasiya qatının aktiv kəşfiyyat-zərbə seqmenti (“Bayraktar Akıncı”, “Bayraktar TB2” və “Harop” kimi “gəzən sursat”lar) və rəqibin yerüstü idarəetmə stansiyasına qarşı qabaqlayıcı hücum doktrinası vahid şəbəkə əsaslı müharibə çərçivəsində koordinasiyalı şəkildə fəaliyyət göstərir və CH-4B platformasının ümumi sağqalma ehtimalını 5-12% həddinə endirir. Platformanın 1.5-2.5 m² radar kəsiyi (RCS) dəyəri uzaqmənzilli radar şəbəkəsi üçün son dərəcə aydın imzadır. Onun 160-200 km/saat kreyser sürəti müasir HHM raketləri qarşısında praktiki olaraq sabit hədəf rolunu oynayır, 7600 metr uçuş tavanı isə “Barak-MX” və S-300PMU-2 sistemlərinin effektiv atış zonasının daxilindədir. Simsiz məlumat ötürmə kanalları və “BeiDou” peyk naviqasiya sistemi radioelektron mübarizə kompleksi qarşısında həssasdır. Rəqibə məxsus yerüstü idarəetmə infrastrukturu radiotexniki kəşfiyyat şəbəkəsi vasitəsilə asanlıqla koordinatlandırılır və avtomatik geri dönüş funksionallığının ibtidai vəziyyəti hər idarəetmə əlaqəsinin kəsilməsi hadisəsini platformanın tam itkisinə bərabər tutur. İrəvanın əldə etdiyi cəmi 3-6 platformalıq kiçik kəmiyyət, Çin texnologiyaları ilə işləmə təcrübəsinin yoxluğu, mövcud sovet-rus komanda-idarəetmə şəbəkəsinə inteqrasiya problemləri, ehtiyat hissələri tədarük marşrutunun kövrəkliyi, Cənubi Qafqaz iqlim şəraitinin sistemin operativ hazırlığını 25-30% azaldacağı və müasir Azərbaycan-Türkiyə oxunun struktur hərbi-strateji üstünlüyü kontekstində CH-4B satınalması İrəvan üçün simvolik səviyyədə müəyyən prestij dəyəri daşıya bilər, lakin praktiki döyüş şəraitində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin çoxtəbəqəli və koordinasiyalı antidron kompleksi qarşısında ardıcıl operativ uğursuzluğa məhkumdur. Bu strateji nəticə Cənubi Qafqaz hərbi-strateji məkanının analitik xəritələşdirilməsi üçün kritik əhəmiyyət daşıyır və müasir hibrid müharibə nəzəriyyəsinin universal qaydalarını, yəni döyüş uğurlarının silahların nominal kataloq göstəricilərindən deyil, vahid komanda-idarəetmə şəbəkəsinin operativ uzlaşmasından asılı olduğunu növbəti dəfə təsdiq edir.
Firuz Bağırov
Ordu.az
