İlk müqayisə müstəvisi (İsrail istehsalı “Spike” NLOS sistemi ilə Çin istehsalı “Nizak”/GAM-102LR arasındakı paritet boşluğu) bu iki kompleksin texnoloji nəsil baxımından nominal olaraq eyni 5-ci nəsil TƏİRK kateqoriyasına aid olmasına baxmayaraq, real performans göstəriciləri baxımından fundamental fərqlilik nümayiş etdirdiyini göstərir. “Spike” NLOS sisteminin maksimum atış mənzili versiyadan asılı olaraq 25-32 km arasında dəyişir, bəzi yeni modifikasiyalarda isə bu rəqəm 50 km həddinə çatır. “Nizak” sisteminin maksimum atış mənzili isə cəmi 10-12 km həddindədir. Bu rəqəm fərqi paradlardakı statik müqayisə cədvəlində sadə bir kəmiyyət göstəricisi kimi görünə bilər, lakin döyüş meydanı reallığında bu, fundamental bir asimmetriya yaradır. Müasir hərbi taktika terminologiyasında bu vəziyyət “stand-off advantage” (uzaq atış üstünlüyü) adlanır və o, bir tərəfin digər tərəfin atış zonasının xaricindən atəş açma və hədəf neytrallaşdırma qabiliyyətinə malik olmasını ifadə edir. Konkret döyüş ssenarisində bu asimetriya o demək olur ki, Azərbaycan ordusunun “Spike” NLOS operatorları Ermənistan tərəfin “Nizak” pikap platformalarını 25-32 km məsafədən kəşf edib hədəfə ala və neytrallaşdıra bilir, halbuki həmin “Nizak” pikapları effektiv atəş mövqeyinə çıxmaq üçün Azərbaycan ordusunun hədəf zonasına ən azı 15-20 km daha çox yaxınlaşmalı olur. Bu məsafə fərqi praktikada o deməkdir ki, “Nizak” operatoru Azərbaycan “Spike” NLOS operatoruna qarşı ehtimalla heç vaxt öz raketini atma fürsətinə malik olmayacaq, çünki onun pikap platforması daha öncə neytrallaşdırılmış olacaq.



İdarəetmə kanalı kontekstində fərq daha da kəskindir. “Spike” NLOS sistemi ikiqat təhlükəsizlik prinsipi üzərində qurulub, yəni həm fiber-optik kabel idarəetməsi, həm də radio-link kanalı paralel rejimdə işləyir. Fiber-optik kabel raketin arxasından açılan bir nazik fiber kabeldən ibarətdir və operator hədəfin görüntüsünü, idarəetmə komandalarını və terminal faza korreksiyalarını bu kabel üzərindən fiziki olaraq ötürür. Bu kanalın fundamental fizikası ilə bağlı bir kritik xüsusiyyət ondan ibarətdir ki, fiber-optik kabelin daxili siqnalı elektromaqnit dalğa rejimində yayılmadığı üçün heç bir radioelektron mübarizə vasitəsi onu qarışdıra, blokada edə və ya kəsə bilmir. Bu, “Spike” NLOS sisteminin müasir döyüş mühitində REM təsirlərinə qarşı yüksək dərəcədə davamlılığını təmin edir. “Nizak”/GAM-102LR sistemi isə tam olaraq əksinə, operatorun raket uçarkən hədəfi korreksiya etməsinə imkan verən “Man-in-the-Loop” funksiyasında sırf simsiz “data-link” və radio-kanal idarəetməsindən asılıdır. Bu o deməkdir ki, Azərbaycanın güclü REM arsenalı qarşısında “Nizak” raketinin bu idarəetmə kanalı tez bir zamanda kəsilə, raket operatorun nəzarətindən tamamilə çıxarıla bilər.





Daşıyıcı platforma müqayisəsində də ciddi fərqlilik mövcuddur. “Spike” NLOS sistemi Azərbaycanın arsenalında “SandCat” zirehli maşınları, “Plasan” istehsalı olan ILAV (Israeli Light Armored Vehicle) platformaları, eyni zamanda “Mi-17” və “Mi-35” helikopterlərinə inteqrasiya olunub. Helikopter inteqrasiyası burada xüsusi əhəmiyyət daşıyır, çünki bu, raketə havadan buraxılma imkanı verir və operativ-taktiki manevr radiusunu kəskin şəkildə genişləndirir. Helikopterdən buraxılan “Spike” NLOS raketi sıldırım dağlıq relyefin arxasındakı hədəfləri vurma qabiliyyətinə malikdir və yer əsaslı sistemlərin görmə xəttinə düşmür. “Nizak” kompleksi isə ekskluziv olaraq yüngül pikap tipli yolsuzluq avtomobillərinin üzərində mobil platforma kimi tətbiq edilir. Helikopter, daha böyük zirehli platforma və ya hava-əsaslı inteqrasiya imkanları – bu üfüqlərdə Ermənistan tərəfinin praktiki imkanı mövcud deyil. Bu platforma asimmetriyası məhz operativ çeviklik və taktiki manevr baxımından Azərbaycan üçün möhkəm üstünlük yaradır.

Döyüş təcrübəsi baxımından isə müqayisə qətiyyətli xarakter daşıyır. “Spike” NLOS sistemi 2020-ci il 44 günlük Vətən Müharibəsində Azərbaycan ordusu tərəfindən aktiv şəkildə istifadə edilmiş, anti-terror əməliyyatlarında yüzlərlə hədəfin (tankların, zirehli transportyorların, artilleriya qurğularının, komanda məntəqələrinin və mobil HHM platformalarının) neytrallaşdırılmasında həlledici rol oynayıb. Bu, hərbi terminologiyada döyüşdə təsdiqlənmiş sistem statusunu ifadə edir. “Nizak”/GAM-102LR sisteminin qlobal döyüş tarixçəsi isə artıq qeyd edildiyi kimi vahid bir rüsvayedici nümunədən, yəni 2025-ci ilin dekabrında Kamboca-Tailand sərhəd münaqişəsində Kamboca silahlı qüvvələrinin “Hill 500” istiqamətindəki döyüşlərdə bir dənə də olsun raket atmadan bütöv kompleksi döyüş meydanında tərk etməsindən ibarətdir. Bu, hərbi-strateji baxımdan kritik bir məsələdir, çünki müasir hərbi tarix göstərir ki, silah sistemlərinin real döyüş şəraitində praktiki effektivliyi nominal kataloq göstəricilərindən qat-qat fərqli ola bilir və təcrübəsiz personalın əlində qabaqcıl texnologiyalar belə asanlıqla qənimətə çevrilir.

İndi diqqəti Azərbaycan zirehli texnika parkını “Nizak” sistemi kimi yuxarıdan zərbə endirən raketlərdən qoruyan beş eşelonlu müdafiə kompleksinə yönəltmək lazımdır. Burada “eşelon” anlayışı hərbi-mühəndislik kontekstində fərqli müdafiə qatlarının ardıcıl olaraq raketin yolunu kəsməsi prinsipini ifadə edir, yəni bir eşelon uğursuz olsa belə, ardıcıl olaraq növbəti eşelon raketin neytrallaşdırılmasına çalışır. Bu çoxtəbəqəli arxitektura hər bir ayrı-ayrı müdafiə vasitəsinin individual zəifliklərini ümumi sistemli effektivlik səviyyəsinə qədər kompensasiya etmək məntiqinə əsaslanır.


Birinci eşelon kontekstində “Kope” (Cope Cage) qoruyucu qəfəs sistemi ilə təkmilləşdirilmiş passiv-mexaniki müdafiə vasitələri yer alır. Bu konsepsiyanın tarixi mənşəyi Ukrayna müharibəsinin ilkin mərhələsinə gedib çıxır, lakin Azərbaycan tərəfi Qarabağ müharibəsinin ikinci mərhələsinin təcrübələrini də daxil edərək bu konsepsiyanı öz tank parkı üçün modernləşdirib. “Kope” qəfəsləri tankın qülləsinin üzərinə xüsusi geometrik konfiqurasiyalı metal tor strukturları kimi quraşdırılır və onların əsas məqsədi yuxarıdan zərbə endirən raketin kumulyativ döyüş başlığının ilkin təsir gücünü tankın əsas zirehinə çatmamış zəiflətməkdir. Lakin “Nizak”/GAM-102LR kimi ağır 5-ci nəsil ATGM-lər çox vaxt tandem (ikili) kumulyativ döyüş başlığı istifadə etdiyindən, bu mexaniki eşelon təkbaşına mütləq qoruma təmin etmir. O, növbəti eşelonda yer alan dinamik zirehlərin yükünü azaltmaq və raketin plazma şırnağının enerji sıxlığını zəiflətmək üçün ilkin filtr rolunu oynayır. Tor strukturu raketi qismən vaxtından əvvəl aktivləşdirməklə və ya zədələməklə, altındakı dinamik zireh modulları ilə sinerjidə raketin zərbə gücünü kəskin azaldır və nəticədə əsas zirehə dəyən şırnağın enerji sıxlığı 50-70% azalır. “Nizak”/GAM-102LR sisteminin yuxarıdan zərbə trayektoriya rejimində məhz bu çoxtəbəqəli mexanizm xüsusilə effektivdir.

İkinci eşelon təkmilləşdirilmiş dinamik zireh (ERA – Explosive Reactive Armor) komponentidir. Azərbaycan ordusunun zərbə gücünün əsasını təşkil edən T-90S əsas döyüş tankları “Kontakt-5” və müasirləşdirilmiş T-72 “Aslan” tankları yenilənmiş ERA paketləri ilə təchiz edilib. Dinamik zireh sistemləri özlərinin daxilində partlayıcı element saxlayan modul strukturlardır və yaxınlaşan raketin kumulyativ şırnağı bu modula dəydiyi an dinamik zireh əks-partlayış reaksiyası ilə şırnağı yan tərəfə yönləndirir və ya parçalayır. T-90S tankının üst qülləsində xüsusi olaraq yuxarıdan zərbə endirən raketlərə qarşı yerləşdirilən dinamik zireh blokları nəzərə alındıqda, “Nizak” raketinin terminal faza zirehdəlmə qabiliyyəti təxminən 50-70% azalır. Konstruktiv olaraq yuxarıdan gələn təhlükələrə qarşı gücləndirilmiş bu ikiqat passiv-dinamik sinerji, raketin terminal fazadakı effektivliyini kəskin şəkildə aşağı salır.

Üçüncü eşelon optik-elektron maneə sistemlərindən, yəni Rusiya istehsalı “Ştora-1” və ya müasir analoji sistemlərdən ibarətdir. “Ştora-1” sistemi tankın qülləsinə inteqrasiya olunmuş çoxsensorlu xəbərdarlıq və əks-tədbir kompleksidir. Sistemin əsas komponentləri arasında lazer şüası aşkar edən sensorlar (LWR – Laser Warning Receiver), infraqırmızı şüalandırıcı modulları və avtomatik aerozol qumbara atan kompleks yer alır. Sistemin iş prinsipi belədir: yaxınlaşan raket və ya işıqlandırıcı sistem tankı lazer şüası ilə işıqlandırdığı an, lazer xəbərdarlıq sensoru bu hadisəni nanosaniyə dəqiqliyi ilə aşkar edir, ekipaja audio-vizual təhlükə siqnalı verir və avtomatik olaraq aerozol qumbara kompleksini aktivləşdirir. Aerozol qumbaralar tank ətrafına multispektral tüstü-aerozol pərdəsi yaradır, bu pərdə həm vizual diapazonu (380-700 nm), həm yaxın infraqırmızı diapazonu (700-1400 nm), həm də 1.06 mikrometr lazer dalğa diapazonunu effektiv blokada edir. Müasir aerozol kompozitləri qrafit-metalik hissəcikləri, xüsusi yağ-su emulsiyaları və metalik tozlar daxil edir ki, bunlar lazer enerjisinin 90-95%-ni absorbsiya və ya səpələmə yolu ilə neytrallaşdırır. “Nizak”/GAM-102LR sisteminin optik-termal yönəlmə başlığı bu pərdə qarşısında tankı vizual olaraq görə bilmir, lazer kilidlənməsi pozulur və raket trayektoriyadan çıxır.

Dördüncü eşelonda aktiv müdafiə kompleksləri (APS – Active Protection System) perspektivi yer alır. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin Türkiyənin ASELSAN şirkəti ilə yürütdüyü yaxın hərbi-texniki əməkdaşlıq çərçivəsində, gələcək nəsil zirehli platformalar və müasirləşdirmə layihələri üçün AKKOR və PULAT aktiv mühafizə sistemlərinin tətbiqi strateji prioritet səviyyəsindədir. AKKOR sisteminin texniki konfiqurasiyası belədir: tankın ətrafında 360 dərəcə əhatə radarı (millimetr dalğalı radar – MMW radar) yaxınlaşan idarəolunan raketləri və ya kumulyativ qumbaraları aşkar edir, mərkəzi kompüter sistemi raketin yaxınlaşma trayektoriyasını, sürətini və hədəf koordinatlarını real vaxt rejimində hesablayır, fiziki məhvetmə mərmisi atış zamanı raketə qarşı yönləndirilir və hədəfin ən yaxın olduğu anda önləyici partlamağa keçərək yaxınlaşan raketi neytrallaşdırır. Burada hərbi-texniki kontekstdə kritik bir parametr APS-in reaksiya vaxtıdır, yəni təhlükə aşkarlanmasından önləyici atılmasına qədər keçən vaxt. Müasir APS sistemləri 100-300 millisaniyə həddində reaksiya vaxtı göstərir ki, bu, “Nizak” raketinin terminal faza sürətinin (təxminən 280-320 m/saniyə) önləmə pəncərəsi üçün tamamilə yetərlidir. Üstəlik, bu texnologiyalar tam şəkildə müvafiq platformalara daxil edildikdə, yuxarıdan hücum edən raketlərə qarşı son fiziki sipər formalaşır. PULAT sistemi isə daha kompakt formatda mövcuddur və müvafiq zirehli transportyorlara, BMP sinfindəki maşınlara və yüngül kompakt platformalara tətbiq edilə bilir.




Beşinci eşelon mobil radioelektron mübarizə (REM) çətiri kompleksidir. Bu eşelonun əsas məqsədi “Nizak” raketinin idarəetmə kanalını, peyk naviqasiyasını və terminal faza axtarış başlığını sındırmaqdır. REM müdafiəsi üç paralel mexanizm üzərində qurulur və bunların hər biri ayrı-ayrılıqda raket sistemini neytrallaşdıra biləcək qabiliyyətdədir.

Birinci REM mexanizmi “data-link” rabitə kanalının boğulmasıdır. “Nizak” sistemi TƏİRK kateqoriyasında “Man-in-the-Loop” (insanın raket idarəsində iştirakı) funksiyasına malikdir, yəni raket uçuş zamanı raketin burnundakı kameranın çəkdiyi təsvir simsiz “data-link” vasitəsilə operatorun ekranına ötürülür və operator real vaxt rejimində raketi korreksiya edir. Azərbaycan arsenalında yer alan REM platformaları döyüş meydanında “elektron çətir” yaradır. Bu çətir konkret olaraq belə işləyir: REM kompleksləri 1-18 GHz arası geniş tezlik diapazonunda güclü küy siqnalları yayır və “Nizak” sisteminin operatorla raket arasındakı rabitə tezliyini boğur. Texniki nəticə olaraq raket buraxıldıqdan dərhal sonra video-telemetriya ötürmə kanalı kəsilir, operator ekranda hədəfin görüntüsünü itirir (ekran qaralır və ya statik küylə örtülür), korreksiya komandaları raketə çatmır və raket avtonom rejimə keçməyə məcbur olur. Avtonom rejimdə isə GAM-102LR sisteminin terminal faza kilidlənmə qabiliyyəti son dərəcə məhduddur, çünki ilkin kilidlənmə anının qərarı yenidən yarana bilmir.


İkinci REM mexanizmi peyk naviqasiyasının (GPS/BeiDou/GLONASS) “spoofing” taktikası ilə aldadılmasıdır. “Nizak” raketinin trayektoriya kompüteri uzaq məsafələrə (10 km civarında) etibarlı naviqasiya üçün kosmik peyk sensorlarından istifadə edir. Azərbaycanın REM kompleksləri saxta naviqasiya siqnalları yaymaqla raketin daxili naviqasiya sisteminin koordinat hesablamasını pozur. Bunun nəticəsində raket öz mövqeyini, hədəfin koordinatlarını və ya hər ikisini səhv dərk edir və trayektoriyadan kilometrlərlə kənara yönəlir. “BeiDou” Çin peyk şəbəkəsi Pekinin Ermənistana hərbi peyk idarəetmə kodlarını ötürməməsi səbəbindən artıq məhdud rejimdə işləyir, lakin bu, eyni zamanda raketin “spoofing” hücumlarına qarşı daha həssas olması demək olur, çünki kommersiya peyk siqnalları daha asan aldadıla bilir.


Üçüncü REM mexanizmini isə elektro-optik korlaşdırma təşkil edir. Tanklarımızın üzərinə quraşdırılan fərdi boğucu sistemlər və xüsusi lazer şüalandırıcı kompleksləri yaxınlaşan raketin “gözünə” (optik-termal axtarış başlığına) güclü əks-lazer şüası yönəldir. Bu texnika yönləndirilmiş infraqırmızı əks-tədbir adlanır və müasir hava-müdafiə döyüş arsenalında geniş tətbiq edilir. Lazer şüası raketin yüksək həssas sensor matrisasına dəyərək sensor elementlərini fiziki olaraq “kor edir”, yəni optik elementləri lokal olaraq həddən artıq doyma rejiminə salır və hədəfin termal-vizual imzasını ayırd edə bilməyən vəziyyətə gətirir. Hədəfi itirən “ağıllı” raket avtonom rejimdə öz-özünü havada məhv edir və ya trayektoriyasını idarəsiz şəkildə davam etdirir.

Burada keçici diqqət edilməli vacib bir məsələ də qeyd edilməlidir: bu beş eşelonlu müdafiə kompleksi yalnız “Nizak” raketinin tanka çatdığı anda fəaliyyət göstərmir, eyni zamanda raket buraxılmazdan əvvəl daşıyıcı pikap platformasının özünə qarşı qabaqlayıcı və buraxılış əleyhinə doktrina da paralel mərhələdə tətbiq edilir. Bu qabaqlayıcı doktrinanın əsas tətbiqedicisini Azərbaycan ordusunun hava-uçuş aktivləri, yəni geniş Pilotsuz Uçuş Aparatı (PUA) parkı həyata keçirir.

“Nizak” daşıyıcı pikaplarının ovçuluğu doktrinası bu kontekstdə dörd paralel təbəqədə icra olunur və hər bir təbəqə pikap platformasının fərqli operativ mərhələsində müdaxilə edir. Birinci təbəqədə “Bayraktar Akıncı” və “Bayraktar” TB2 platformaları kompleks kəşfiyyat-zərbə missiyaları həyata keçirir. “Akıncı” platforması yüksək hündürlüklü uzun mənzilli (MALE class) konfiqurasiyada Türkiyə istehsalı ASELFLİR-410 yüksək dəqiqlikli elektro-optik və termal kamera ilə təchiz edilib və 30-40 km uzaqlıqdan hərəkət edən pikap platformalarını real vaxt rejimində aşkar edə bilir. Bu aşkarlama imkanı “Nizak” sisteminin nominal 10 km atış mənzilindən üç-dörd qat daha uzaqdır, yəni Azərbaycan tərəfi düşmən pikaplarını öz mövqeyinə yaxınlaşmamış neytrallaşdıra bilir. Aşkarlama anından sonra Türkiyə istehsalı olan MAM-L və MAM-C ağıllı mikro mərmiləri lazer idarəetmə vasitəsilə pikap platformasına yönəldilir. MAM-L sursatı 8 km, MAM-C sursatı isə 14 km məsafədə hədəfi neytrallaşdıra bilir və hər iki sursat 1 metr CEP dəqiqliyi ilə hərəkət edən pikap kimi kiçik hədəfləri vurma qabiliyyətinə malikdir.


İkinci təbəqədə kamikadze tipli PUA-lar, yəni İsrail istehsalı “Harop” və yerli istehsal olan “İti Qovan” sistemləri yer alır. “Harop” platforması 1000 km radius daxilində 9 saat havada “gəzən sursat” konfiqurasiyasında işləyir və ərazidəki hədəfləri vizual-termal kanal vasitəsilə avtonom və ya operator nəzarətində kilidləyir. “Nizak” pikap qrupları hər hansı dağ silsiləsinin arxasında gizlənərək mövqe tutmağa çalışdıqları an, “Harop” platforması yuxarıdan şaquli enmə profilində pikap üzərinə hücum edir. Şaquli enmə profili xüsusilə kritikdir, çünki pikapın yük yerində açıq qalmış raket borusu və operatorun atış mövqeyi yuxarıdan vurulduqda tam dağıdıcı zərbə alır. “İti Qovan” sistemi isə milli istehsal kontekstində daha qısamənzilli, lakin daha çevik manevr qabiliyyəti ilə tanınır və xüsusilə ön cəbhə xəttinə yaxın taktiki məqsədlər üçün effektivdir.

Üçüncü təbəqədə FPV tipli PUA-lar yer alır və bu kateqoriya Ukrayna müharibəsinin praktiki təcrübələrindən sonra müasir TƏİRK əleyhinə doktrinanın ən effektiv vasitələrindən birinə çevrilib. FPV tipli PUA-lar nisbətən ucuz, kompakt, yüksək sürətli və operator tərəfindən birinci şəxs perspektivi ilə idarə olunan platformalardır. Onların unikal taktiki üstünlüyü ondan ibarətdir ki, operator PUA-nı fiziki olaraq çox dar koridorlardan (ağacların altından, kamuflyaj torunun altından, hətta açıq qaraj qapılarından) idarə edib pikapın yük yerindəki raket borusuna birbaşa nöqtə zərbəsi endirə bilir. Bu, klassik aviasiya bombardmanı və ya artilleriya atışı ilə əldə edilməsi mümkün olmayan dəqiqlik səviyyəsidir. Pikap platformasının üzərində olan “Nizak” raket borusu nisbətən dar bir hədəfdir, lakin FPV operatorunun manevr çevikliyi nəzərə alındıqda, bu hədəfə birbaşa zərbə hətta gizlədilmiş mövqedə belə həyata keçirilə bilir. Üstəlik, “Nizak” raketinin yanacaq və partlayıcı yükü pikap platformasının özündə olduğu üçün FPV zərbəsi pikapı tam dağılmağa məruz qoyur və üzərindəki bütün raketləri partladır.

Dördüncü təbəqədə isə yeni nəsil kəşfiyyat sistemləri, xüsusilə “Bayraktar” TB2 və müasir SAR (Sintetik Aperturalı Radar) sistemləri yer alır. Bu sistemlərin əsas missiyası “Nizak” pikap kompleksini birbaşa hədəf almaqdan əvvəl Ermənistan tərəfinin daha geniş kəşfiyyat-koordinat ötürmə şəbəkəsini neytrallaşdırmaqdır. Nəzərə alınmalı vacib bir məsələ ondan ibarətdir ki, “Nizak”/GAM-102LR sistemi nominal 10 km atış mənzilində effektiv işləmək üçün BLOS (görmə xəttindən kənar) rejimində xarici kəşfiyyat dəstəyinə mütləq ehtiyac duyur. Bu kəşfiyyat dəstəyi tipik olaraq Ermənistanın kəşfiyyat PUA-ları (zərbə tipli CH-4B də daxil olmaqla), radar şəbəkəsi və ya yerüstü kəşfiyyat postları tərəfindən təmin edilir. Azərbaycan tərəfi bu kəşfiyyat şəbəkəsini birinci prioritet kimi neytrallaşdıraraq “Nizak” pikaplarını “kor və müdafiəsiz” vəziyyətdə qoyur. Kəşfiyyat dəstəyi kəsilən “Nizak” pikap operatoru 10 km uzaqlıqdakı hədəfi vizual olaraq görə bilmir, koordinatlarını ala bilmir və nəticədə raketin nominal mənzil üstünlüyü praktiki olaraq 3-4 km vizual atış məsafəsinə qədər azalır.

Bu dörd təbəqəli pikap-ovçuluq doktrinasının praktik nəticələri ssenari modelində belə görünür: “Nizak” pikap kolonu Ermənistan tərəfindən Zəngəzur və ya Dərələyəz regionlarında mobil dislokasiyaya yönəldildiyi anda Azərbaycan tərəfinin SAR radar sistemləri və yüksək hündürlüklü “Akıncı” platforması bu kolonu 30-40 km məsafədən aşkar edir. Bu məlumat real vaxt rejimində mərkəzi komanda-idarəetmə şəbəkəsinə ötürülür və qərar dövrəsi 5-10 dəqiqə ərzində kolona qarşı ən uyğun vasitənin seçilməsi üçün tamamlanır. Əgər kolon nisbətən açıq ərazidə hərəkət edirsə, “Akıncı” platformasından MAM-L sursatı atılır. Əgər kolon dağlıq vadidə pusqu mövqesi tutmaq istəyirsə, “Harop” platforması şaquli enmə profilində hücum edir. Əgər kolon mövqedə oturub kamuflyaj toru ilə örtülürsə, FPV tipli PUA pikapın yük yerinə birbaşa zərbə endirir. Bu çoxvektorlu hücum profilində “Nizak” kompleksinin sağqalma ehtimalı son dərəcə minimaldır və bir dənə də olsun raketi atmadan neytrallaşdırılma ssenarisi (yəni Kamboca uğursuzluğunun təkrarlanması) yüksək ehtimalla aktuallaşacaq.


İndi bütün bu eşelon-eşelon müdafiə kompleksini, REM müdaxilə taktikasını və hava-uçuş aktivlərinin qabaqlayıcı pikap-ovçuluq doktrinasını sintez edib yekun analitik nəticə formalaşdırdıqda, ümumi mənzərə tam aydın olur. Çin Xalq Respublikasının “Poly Technologies” şirkəti tərəfindən istehsal edilən və Ermənistan ordusunda “Nizak”/GAM-102LR yerli kod adı altında qəbul edilən 5-ci nəsil tank əleyhinə idarəolunan raket sisteminin nominal texniki göstəriciləri, yəni “atdım-unutdum” funksionallığı, yuxarıdan zərbə endirmə profili, optik-termal axtarış başlığı və 10 km nominal atış məsafəsi formal nümayiş səviyyəsində İrəvanın hərbi yenilənmə cəhdinin bir hissəsi kimi təqdim edilsə də, real döyüş şəraitində bu sistem Azərbaycanın çoxtəbəqəli müdafiə arxitekturası qarşısında ardıcıl operativ effektivlik göstərmək qabiliyyətinə malik deyil. İsrail istehsalı “Spike” NLOS sistemi ilə müqayisədə “Nizak”ın 3 dəfə daha qısa atış mənzili, simsiz radio-link idarəetmə kanalının REM-həssaslığı, ekskluziv oluraq yüngül pikap platformalarına bağlılığı və qlobal döyüş tarixçəsində Kamboca uğursuzluq nümunəsinin tək təcrübə kimi qalması, bütün bu faktorlar paritet boşluğunun nə dərəcədə dərin olduğunu göstərir. Beş eşelonlu TƏİRK əleyhinə müdafiə arxitekturasının, yəni “Kope” qoruyucu qəfəslər, modernləşdirilmiş ERA paketləri, “Ştora-1” optik-elektron maneə kompleksi, türk istehsalı AKKOR və PULAT aktiv müdafiə sistemləri və mobil REM çətiri effektiv tətbiqi nəticəsində “Nizak” raketinin tank platformasına çatma və zərbə endirmə ehtimalı 10-15% həddinə endirilir. Üçvektorlu REM müdaxilə taktikası (“data-link” boğulması, peyk naviqasiyasının “spoofing”i və elektro-optik kor etmə) sistemin “Man-in-the-Loop” idarəetmə qabiliyyətini praktik olaraq neytrallaşdırır. Dördtəbəqəli hava-uçuş pikap-ovçuluq doktrinası isə (“Bayraktar Akıncı”/TB2 platformaları, “Harop” və “İti Qovan” kamikadze tipli sistemlər, FPV tipli PUA-lar və yeni nəsil SAR radar şəbəkəsi) “Nizak” daşıyıcı pikaplarını mövqe tutub atış açmağa fürsət tapmadan döyüş meydanından silir. Bütün bu komponentlərin birləşdirilmiş effektivliyi Cənubi Qafqaz hərbi-strateji məkanında bir gerçəkliyi təsdiq edir: müasir döyüş şəraitində silah sistemləri yalnız öz nominal kataloq göstəriciləri ilə deyil, eyni zamanda onların qarşılaşdığı çoxtəbəqəli müdafiə arxitekturasının konstruktiv bütövlüyü və operativ uyğunluğu ilə qiymətləndirilir və bu meyarların hər biri üzrə Ermənistanın “Nizak” satınalması bir taktiki güclənmə deyil, sadəcə ardıcıl olmayan və ölçülən operativ nəticələr verə bilməyəcək simvolik bir konfiqurasiya cəhdidir.

Firuz Bağırov
Ordu.az