Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə “Axios” nəşri məlumat yayıb.
Məlumata görə, razılaşma müharibənin genişlənməsinin qarşısını ala və dünya neft bazarındakı təzyiqi azalda bilər. Lakin bunun ABŞ Prezidenti Donald Trampın nüvə tələblərini də əhatə edən uzunmüddətli sülh sazişinə gətirib çıxarıb-çıxarmayacağı hələlik məlum deyil. Həm Tramp, həm də vasitəçilər razılaşmanın bazar günü elan oluna biləcəyini bildirsələr də, sənədin hələ tam yekunlaşmadığı və prosesin pozula biləcəyi qeyd olunur.
ABŞ rəsmilərindən biri hazırkı layihənin detalları barədə məlumat verib və bu məqamların əksəriyyətinin danışıqlara yaxın digər mənbələr tərəfindən də təsdiqləndiyi bildirilib. İran tərəfi bu detalları rəsmi şəkildə təsdiqləməsə də, Tehran da razılaşmanın yekun mərhələyə yaxın olduğunu vurğulayıb. Razılaşmaya əsasən, tərəflər 60 gün müddətinə nəzərdə tutulmuş və qarşılıqlı razılıq əsasında uzadıla bilən anlaşma memorandumu imzalayacaqlar.
Bu müddət ərzində Hörmüz boğazı ödənişsiz şəkildə açıq olacaq və İran boğazda yerləşdirdiyi minaları təmizləməyi öhdəsinə götürəcək ki, gəmilər sərbəst hərəkət edə bilsin. Bunun qarşılığında ABŞ İran limanlarına tətbiq olunan blokadanı aradan qaldıracaq və bəzi sanksiyaları ləğv edəcək. Bu isə İranın neft ixracını sərbəst həyata keçirməsinə imkan verəcək.
ABŞ rəsmisi bunun İran iqtisadiyyatı üçün mühüm üstünlük olduğunu etiraf edib, lakin eyni zamanda dünya neft bazarındakı vəziyyəti də əhəmiyyətli dərəcədə sabitləşdirəcəyini bildirib. Mənbənin sözlərinə görə, İran minaları nə qədər tez zərərsizləşdirib gəmiçiliyi bərpa etsə, blokada da bir o qədər tez aradan qaldırılacaq.
Rəsmi bildirib ki, Trampın razılaşmadakı əsas prinsipi “öhdəliklərin yerinə yetirilməsinin stimullaşdırılması”dır. İran vəsaitlərin dərhal dondurulmuş vəziyyətdən çıxarılmasını və daimi sanksiyaların ləğvini tələb etsə də, ABŞ tərəfi bunun yalnız konkret güzəştlərdən sonra mümkün olacağını bildirib. Nüvə məsələləri ilə bağlı danışıqlar isə hələ davam edir.
ABŞ rəsmisinin sözlərinə görə, memorandum layihəsində İranın heç vaxt nüvə silahı əldə etməyə çalışmayacağı, uranın zənginləşdirilməsi proqramının dayandırılması və yüksək səviyyədə zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının məhv edilməsi ilə bağlı danışıqlar aparacağı qeyd olunub. Məlumata görə, İran vasitəçilər üzərindən ABŞ-yə uranın zənginləşdirilməsinin dayandırılması və nüvə materiallarından imtina ilə bağlı hansı güzəştlərə hazır olduğu barədə şifahi təminat verib.
ABŞ isə 60 günlük müddət ərzində sanksiyaların ləğvi və İran vəsaitlərinin dondurulmuş vəziyyətdən çıxarılması ilə bağlı danışıqlar aparmağa razılaşıb. Bununla belə, həmin addımlar yalnız yekun və yoxlanıla bilən razılaşma çərçivəsində həyata keçiriləcək. Son aylarda bölgəyə yerləşdirilən ABŞ hərbçilərinin 60 günlük müddət ərzində regionda qalacağı və yalnız yekun razılaşma əldə ediləcəyi halda geri çəkiləcəyi bildirilib.
Saziş layihəsində diqqət çəkən məqamlardan biri də İsrail ilə Livandakı “Hizbullah” hərəkatı arasında müharibənin dayandırılması ilə bağlı müddəanın yer almasıdır. İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu şənbə günü Trampla telefon danışığı zamanı bu məsələ ilə bağlı narahatlığını ifadə edib.
ABŞ rəsmisi bildirib ki, Netanyahu razılaşmanın digər məqamları ilə bağlı da narahatlığını hörmət çərçivəsində çatdırıb. Vaşinqton vurğulayıb ki, bu, “birtərəfli atəşkəs” olmayacaq və əgər “Hizbullah” yenidən silahlanmağa və ya hücumlara təhrik etməyə çalışsa, İsrailə qarşısını almaq üçün tədbirlər görməyə icazə veriləcək. Məlumata görə, Tramp şənbə günü ərəb və müsəlman ölkələrinin liderləri ilə telefon konfransı keçirərək razılaşma barədə məlumat verib və bütün tərəflər bu təşəbbüsü dəstəklədiklərini bildiriblər.
Danışıqlarda BƏƏ Prezidenti Məhəmməd bin Zayed, Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Misir, Türkiyə və Pakistan rəhbərlərinin iştirak etdiyi qeyd olunub. Əsas vasitəçi rolunu Pakistanın oynadığı və bu prosesə feldmarşal Asim Munirin rəhbərlik etdiyi bildirilib. O, cümə və şənbə günləri Tehranda olaraq razılaşmanın həyata keçirilməsinə çalışıb. Son günlər Tramp həm razılaşmanın təşviqi, həm də İrana qarşı genişmiqyaslı zərbələrin endirilməsi variantları arasında tərəddüd etsə də, şənbə axşamına olan vəziyyətə görə diplomatik həll yoluna üstünlük verdiyi qeyd olunur.
Ağ Ev yekun fikir ayrılıqlarının yaxın saatlarda həll olunacağına və razılaşmanın bazar günü elan ediləcəyinə ümid edir. ABŞ rəsmisi bildirib ki, Vaşinqton İranın nüvə danışıqlarına ciddi yanaşmadığını düşünərsə, razılaşma tam 60 gün davam etməyə də bilər. ABŞ tərəfi hesab edir ki, İrandakı iqtisadi böhran sanksiyaların ləğvi və vəsaitlərin azad olunması ilə bağlı tammiqyaslı razılaşmanın əldə olunması üçün stimul yaradır.
ABŞ rəsmisi qeyd edib ki, İranın nə dərəcədə irəli getməyə hazır olduğu maraq doğurur, lakin əgər Tehran öz kursunu dəyişmək istəyirsə, qarşıdakı mərhələ ölkənin necə bir dövlət olmaq istədiyi ilə bağlı mühüm qərarlar verməsini tələb edəcək.
Trampın müşavirləri bildiriblər ki, İranın nüvə proqramı ilə bağlı ABŞ-nin tələbləri yerinə yetirilərsə, ABŞ Prezidenti Tehranla münasibətləri yenidən qurmağa və İranın “böyük” hesab etdiyi iqtisadi potensialını tam şəkildə reallaşdırmasına imkan yaratmağa hazırdır.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
