ABŞ boğazı minalardan təmizləməyə çalışır. Bu, ABŞ və İsrailin fevralın sonunda İrana zərbələr endirməsindən sonra İranın gəmiçiliyi pozmasına son qoymaq səylərinin bir hissəsidir. Həmin pozuntular qlobal enerji təchizatını ciddi şəkildə məhdudlaşdırıb.
Lakin keçmiş dəniz zabitləri və sənaye mütəxəssislərinin sözlərinə görə, ABŞ uzaqdan minaları aşkar etmək və aradan qaldırmaq üçün müasirləşdirilmiş texnologiyadan istifadə edə bilsə də, Hörmüz boğazı kimi strateji su yolunun təmizlənməsi yenə də yavaş, çoxmərhələli proses olacaq.
ABŞ ordusu həftəsonu bəyan edib ki, minatəmizləmə əməliyyatına başlayıb və iki hərbi gəmini boğazdan keçirib, lakin istifadə olunan avadanlıq barədə az məlumat verib. Bildirilib ki, yaxın günlərdə əlavə qüvvələr, o cümlədən sualtı insansız sistemlər əməliyyata qoşulacaq. “Reuters” ötən ay məsələ ilə tanış mənbələrə istinadən xəbər vermişdi ki, İran bu yaxınlarda Hörmüz boğazında təxminən onlarla mina yerləşdirib. Minaların harada yerləşdirildiyi ictimaiyyətə məlum deyil.
ABŞ-nin prezidenti Donald Tramp həftəsonu bildirib ki, İranın mina yerləşdirən bütün gəmiləri batırılıb. Lakin bəzi mütəxəssislərin fikrincə, Tehran əlavə qurğular yerləşdirə bilər. Təqaüddə olan Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin kontr-admiralı, hazırda məsləhətçi kimi çalışan Con Pentrit bildirib ki, mina müharibəsi effektivdir, çünki bu qurğular ucuzdur, təmizlənməsi baha başa gəlir və “hətta mina sahəsi təhlükəsinin özü belə gəmiləri, xüsusilə kommersiya gəmilərini dayandırmağa kifayətdir”.
Minaların təmizlənməsinin müasirləşdirilməsi
Ənənəvi olaraq ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri ekipajlı minaaxtaran gəmilərdən istifadə edirdi. Bu gəmilər birbaşa mina sahələrinə daxil olur, sonarlarla minaları müəyyən edir və gəminin arxasında çəkilən mexaniki avadanlıqla partlayıcıları zərərsizləşdirirdi, bəzən buna insan dalğıclar da dəstək verirdi. Bu köhnəlmiş donanmanın böyük hissəsi artıq istismardan çıxarılıb.
Onların yerini sahil döyüş gəmiləri kimi tanınan daha yüngül gəmilər tutur. Bu gəmilər yarımavtonom suüstü və sualtı insansız sistemlər, eləcə də ekipajların mina sahəsindən uzaqda qalmasına imkan verən uzaqdan idarə olunan robotlar kimi müasir mina axtarış avadanlığı daşıyır. ABŞ donanmasının hazırda xidmətdə belə üç gəmisi var.
“Reuters”ə 2026-cı il martın sonunda danışan yüksək vəzifəli ABŞ rəsmisi bildirib ki, həmin gəmilərdən ikisi Sinqapurda texniki xidmətdə idi. O zaman ABŞ-nin Yaxın Şərqdəki minatəmizləmə imkanlarına pilotsuz sualtı vasitələr, ənənəvi “Avenger” sinfinə məxsus dörd gəmi, helikopterlər və dalğıclar daxil idi.
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri hazırda Yaxın Şərqdə malik olduğu minatəmizləmə imkanları barədə şərh sorğusuna cavab verməyib. ABŞ Mərkəzi Komandanlığı da əlavə təfərrüat verməkdən imtina edib.
Keçmiş dəniz rəsmiləri və digər mütəxəssislərin sözlərinə görə, Tehranın bir neçə növ dəniz minasına malik olduğu güman edilir. Bunlara dəniz dibində yerləşən və gəmilər üzərindən keçərkən partlayan dib minaları, lövbərlənmiş, lakin su səthinə yaxın üzən bağlı minalar, suda sərbəst hərəkət edən sürüklənən minalar və birbaşa gəmi gövdəsinə yapışdırılan yapışqan minalar daxildir.
ABŞ əməliyyatı böyük ehtimalla sensorlarla təchiz olunmuş insansız suüstü və sualtı platformalarla minaların axtarılmasını əhatə edəcək. Mina bənzəri obyekt aşkar edildikdən sonra məlumat adətən mina sahəsindən kənarda fəaliyyət göstərən heyətlərə ötürülür və onlar qurğunu müəyyənləşdirirlər. Daha sonra onun necə zərərsizləşdirilməsinə qərar verilir.
Keçmiş dəniz rəsmilərinin sözlərinə görə, donanmanın axtarış imkanlarına sonar quraşdırılmış insansız suüstü və sualtı platformalar, eləcə də səthə yaxın minaları aşkar etmək üçün istifadə olunan helikopterlər daxildir.
Minaları məhv etmək üçün donanma “Archerfish” kimi sistemlərdən istifadə edə bilər. İstehsalçısı “BAE Systems” şirkətinin məlumatına görə, bu, təxminən 2 metr uzunluğunda, partlayıcı yük daşıyan və kabel vasitəsilə operatorlara video ötürən uzaqdan idarə olunan torpedo formalı qurğudur. Birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulub və qiyməti on minlərlə dollardır.
Təqaüddə olan ABŞ dəniz zabiti və hazırda “Hudson Institute”da baş elmi işçi olan Bryan Klark bildirib ki, ABŞ həmçinin partlayışları işə salan və ya minaları toplayan minatəmizləmə qurğuları çəkən pilotsuz qayıqlardan istifadə edə bilər. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bəzən insan dalğıclardan da, o cümlədən kəşfiyyat məlumatı toplamaq üçün istifadə olunur.
Yavaş proses
Klark bildirib ki, boğazın təmizlənməsi iki və ya üç həftə çəkə bilər, İranın minatəmizləmə heyətlərinə hücumları isə prosesi ləngidə və riskləri artıra bilər. Buna görə də onun sözlərinə görə, ABŞ ordusu heyət və avadanlığı qorumaq üçün gəmilər və hava insansız sistemləri kimi müdafiə tədbirləri yerləşdirə bilər.
ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin əməliyyat rəhbəri admiral Deril Kodl mart ayında bildirib: “Minaları tapmaq və məhv etmək çox vaxt aparır”. O əlavə edib ki, bu, minatəmizləmə imkanlarını “həssas” vəziyyətdə qoyur.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, minatəmizləməni sürətləndirmək üçün yeni texnologiyalar hazırlanır, xüsusilə aşkar etmədə istifadə olunan sensorların inkişafı sahəsində. Fransanın texnologiya və müdafiə qrupu “Thales” bildirir ki, onların ən son sonar sistemi şübhəli minanı bir keçiddə üç fərqli bucaqdan skan edə bilir. Halbuki bu proses adətən bir neçə keçid tələb edir.
Süni zəka sahəsində irəliləyişlər həmçinin daha çox məlumat analizinin pilotsuz gəmilərin göyərtəsində aparılmasına imkan verir.
Uzunmüddətli məqsəd axtarış aparan, müəyyənləşdirən və minaları məhv edən insansız sistemlər qruplarını yerləşdirməkdir ki, bu da prosesi çoxmərhələli olmaqdan çıxarsın.
Hazırda “Thales” şirkətinin ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri bölməsində biznesin inkişafı üzrə vitse-prezidenti olan, təqaüddəki ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri kapitanı Mark Bok bildirib: “Bu, bu gün mövcud deyil. Amma hazırda bütün dövlətlərin nail olmağa çalışdığı budur”.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
