Təlimlərin artıq müxtəlif formada bir neçə ildir davam etməsi göstərir ki, bu artıq epizodik hadisə deyil, bu, regionda təhlükəsizlik əməkdaşlığının institusional mexanizminə çevrilən davamlı platformadır. Təlimin uzunmüddətli xarakteri iştirakçı dövlətlərin komandirlər səviyyəsində taktiki dil birliyi, əməliyyat koordinasiyası və qarşılıqlı fəaliyyət standartları üzərində ortaq baza formalaşdırmaq məqsədini güdür.

Bu təlimlərin strukturunda aşağıdakı əsas komponentlər var:

terrorçu və qeyri-dövlət aktorlarına qarşı əməliyyatlar,
strateji obyektlərin azad edilməsi,
şəhər mühitində yaxın məsafəli döyüş taktikası,
hava və yerüstü qüvvələrinin koordinasiyası,
xüsusi təyinatlı bölmələrin yüksək çevikliklə yerləşdirilməsi və çıxarılması.


Bu ssenarilər klassik ordular üçün ən çətin əməliyyat sahələrindən sayılır və burada şəxsi heyətin hazırlıq səviyyəsi, qərarvermə sürəti, komanda-idarəetmə qabiliyyəti ön plana çıxır.

Azərbaycan Ordusunun xüsusi təyinatlı bölmələrinin bu təlimlərdə iştirakı təsadüfi deyil. 2020-ci il Vətən müharibəsi və sonrakı dövrdə keçirilən əməliyyatlar onların ciddi döyüş təcrübəsi qazandığını göstərdi. “Sülh Qalxanı” kimi ssenarilərdə Azərbaycan kontingenti artıq yalnız iştirakçı deyil, aktiv taktiki element kimi çıxış edir, hücum qruplarının idarə olunması, şəhər mühitində koordinasiyalı əməliyyatlar və digər bölmələr üçün nümunəvi davranış praktikasını nümayiş etdirir. Bu mühüm təcrübə bölmələrin yalnız milli müdafiə çərçivəsində deyil, artan regional və beynəlxalq təhlükəsizlik missiyalarında effektiv iştirak potentialını da artırır.

Təlimlərin strateji funksiyası isə bu formatı genişləndirir və yalnız antiterrorla məhdudlaşmır, bu, çoxölçülü əməkdaşlıq, qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi və təhlükəsizlik şəbəkəsinin regional səviyyədə konsolidasiya olunmasına xidmət edir.


BƏƏ kontekstində “Falcon Shield” və “Shield of the Nation” tipli təlimlər

“Sülh Qalxanı”nın keçirildiyi BƏƏ eyni zamanda başqa mühüm hərbi əməkdaşlıq formatlarını da inkişaf etdirir. Bunlardan ən diqqətçəkəni “Falcon Shield” adlı Çin-BƏƏ birgə hava qüvvələri təlimləridir. Bu, yalnız ad baxımından əlaqəli deyil, bu təlimlər BƏƏ-nin müdafiə strategiyası ilə daha geniş geosiyasi əməkdaşlığın bir elementidir.

“Falcon Shield” 2023-cü ildən bəri keçirilir və 2025-ci ildə keçirilmiş 3-cü mərhələ bu əməkdaşlığın ən yüksək əməliyyat səviyyəsini nümayiş etdirib. Təlim çərçivəsində Çin Xalq Azadlıq Ordusunun hava qüvvələri BƏƏ-də yerləşdirilən J‑10 və daha sonra J‑10C tipli döyüş təyyarələri, KJ‑500 AWACS kəşfiyyat‑idarəetmə platforması və YY‑20A tanker təyyarələri ilə uçuş əməliyyatları icra ediblər. Bu təlimlərdə BƏƏ və Çin qüvvələri birlikdə əməliyyatlar aparır, hərəkət planlaşdırılması, komanda‑idarəetmə simulyasiyaları, hava üstünlüyü uçuşları, gecə əməliyyatları və pilotsuz sistemlərin inteqrasiyası üzrə birgə fəaliyyət göstərirdilər. 2024-cü ildə keçirilmiş “Falcon Shield‑2024” daha ilkin səviyyədə olmasına baxmayaraq, iki ölkə arasında əməliyyat koordinasiyasının dərinləşdirilməsinə xidmət edir.

“Falcon Shield” təlimlərinin analitik baxımdan əhəmiyyəti ondadır ki, BƏƏ artıq yalnız Qərb bloku ilə deyil, Asiya dövlətləri ilə də ciddi hərbi əməkdaşlıq platformaları formalaşdırır. Bu təlimlər yalnız hava gücü nümayişi deyil, əlaqələndirilmiş hava əməliyyatlarının real ssenarilərdə sınaqdan keçirilməsi funksiyasını da icra edir.


Bir başqa təlim, “Shield of the Nation 2/2025” BƏƏ daxilində fövqəladə hallar, milli koordinasiya və müxtəlif qüvvələr arasında birlikdə fəaliyyət standartlarının gücləndirilməsinə xidmət edən təlimdir. Bu, daha çox millət daxilində resursların və qarşılıqlı reaksiyanın sınağı məqsədi daşıyır və ölkənin müdafiə sisteminin çevikliyini ölçür.

Bu iki format (“Falcon Shield” və “Shield of the Nation”) “Sülh Qalxanı”nın yerləşdiyi geniş kontekstdə BƏƏ‑nin çoxölçülü əməkdaşlıq siyasətini konkretləşdirir, yəni ölkə yalnız antiterror və çoxmillətli əməliyyatlarda iştirak etmir, eyni zamanda hava gücü üçün texniki və taktiki birgə standartlar da formalaşdırır.

“Sülh Qalxanı – 2026”: taktiki mürəkkəblik, hava-yer koordinasiyası və Azərbaycanın regional rolu

“Sülh Qalxanı – 2026” mərhələsi əvvəlki illərin təcrübəsini üzərində daşıyır, lakin təlimlərin mürəkkəbliyi xeyli artır. Əvvəlki illərdə ssenarilər əsasən antiterror əməliyyatları və strateji obyektlərin azad edilməsi üzərində qurulurdusa, 2026-ci il mərhələsində çoxölçülü mühitlər (şəhər infrastrukturu, mülki əhali faktoru, informasiya mühiti və hava-yer inteqrasiyası) eyni vaxtda təlim planına daxil edilib. Bu isə xüsusi təyinatlı qüvvələrdən yalnız fiziki döyüş bacarığı deyil, ani vəziyyət analizi, real vaxt qərarvermə və digər bölmələrlə fasiləsiz koordinasiya tələb edir.


Azərbaycan xüsusi təyinatlılarının bu formatda iştirakı ordunun taktiki düşüncə tərzini və əməliyyat mədəniyyətini əks etdirir. Vətən müharibəsi təcrübəsi nəticəsində formalaşmış çevik taktiki yanaşma, aşağı səviyyədə səlahiyyətlərin verilməsi və sürətli qərarvermə qabiliyyəti bu təlim çərçivəsində beynəlxalq mühitdə sınanır. Kiçik qrupların müstəqil fəaliyyəti, ani hədəf dəyişikliklərinə reaksiya və liderlik bacarıqları təlimin əsas yoxlama mövzularındandır.

Hava və yerüstü qüvvələrinin sinxronizasiyası

“Sülh Qalxanı – 2026” təlimində xüsusi önəm hava və yerüstü elementlərinin birgə fəaliyyəti ilə bağlıdır. Bu çərçivədə:

Pilotsuz Uçuş Aparatları (PUA) vasitəsilə kəşfiyyat və real vaxtda məlumat ötürülməsi,
helikopter dəstəyi ilə sürətli təyinat nöqtəsinə çıxış,
atəş dəstəyi və koordinasiyalı artilleriya istifadəsi,
komandir qərarlarının avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri ilə sinxronizasiyası

praktiki olaraq test edilir. Bu yanaşma Azərbaycan Ordusunun artıq tam spektrli birgə əməliyyatlar konsepsiyasına uyğun hərəkət edə biləcəyini göstərir.


“Falcon Shield” və “Shield of the Nation” təlimləri ilə müqayisə

“Falcon Shield” (2023-2025) təlimləri, xüsusilə BƏƏ və Çin Hərbi Hava Qüvvələrinin birgə çalışması, “Sülh Qalxanı” ilə müqayisədə daha çox hava əməliyyatlarına fokuslanmışdı. Bu təlimlərdə:

çoxməqsədli qırıcılardan (J‑10, J‑10C) istifadə,
kəşfiyyat və radar platformaları (KJ‑500 AWACS),
yanacaq və logistika təminatı (YY‑20A tanker)

kimi elementlərin sinxronizasiyası sınaqdan keçirilir. “Falcon Shield” əməliyyat-taktik baxımdan hərbi hava qüvvələrinin çoxölçülü inteqrasiyasını, hava üstünlüyünün təmin edilməsini və komanda idarəetmə sistemlərinin praktiki tətbiqini nümayiş etdirir.


Əksinə, “Shield of the Nation” (2025) daha çox millət daxilində resurs koordinasiyası, fövqəladə hallar və milli müdafiə mexanizmlərinin sınağı üzərində qurulub. Bu təlimlərdə şəhər, hava və yer mühitində reaksiyanın sınaqdan keçirilməsi, eləcə də ölkə daxilində milli təhlükəsizlik və fövqəladə hal idarəetməsinin optimallaşdırılması prioritetdir.

“Sülh Qalxanı – 2026” bu iki təlimin sintezini təmsil edir: antiterror, şəhər döyüşü və hava-yer inteqrasiyası ssenariləri birləşdirilir, xüsusi təyinatlı qüvvələr və digər bölmələr arasındakı əlaqə real vaxt rejimində yoxlanılır.

Azərbaycan xüsusi təyinatlıları təlim çərçivəsində müxtəlif taktiki rolları yerinə yetirə bilər:

hücum və axtarış-məhvetmə qruplarının idarə olunması,
şəhər mühitində yüksək koordinasiyalı əməliyyatlar,
birgə əməliyyat qruplarında qərarvermə və rəhbərlik,
kəşfiyyat və PUA məlumatlarının taktiki istifadə edilməsi.


Bu təcrübə ordunun ekspedisiya tipli əməliyyatlara adaptasiyasını, müxtəlif ölkələrin qoşunları ilə qarşılıqlı əməliyyat uyğunluğu qabiliyyətini və əməliyyat çevikliyini artırır.

Regional təhlükəsizlik və strateji əhəmiyyət

“Sülh Qalxanı – 2026” həmçinin Azərbaycanın regionda strateji mövqeyini gücləndirən platformadır. BƏƏ ilə hərbi əməkdaşlıq yalnız texniki və taktiki müstəvidə qalmır, bu, qarşılıqlı etimadın artması, tərəfdaşlıq əlaqələrinin möhkəmlənməsi və yeni təhlükəsizlik şəbəkələrinin formalaşmasına xidmət edir.

“Falcon Shield” və “Sülh Qalxanı” təlimlərinin kombinasiyası Azərbaycan üçün imkan yaradır ki, həm hava, həm də yer əməliyyatlarında müxtəlif tərəfdaşlarla birgə fəaliyyət göstərməyi sınaqdan keçirsin. Bu, ordunun yalnız milli səviyyədə deyil, beynəlxalq əməliyyat standartları və qarşılıqlı əməliyyat uyğunluğu baxımından rəqabətədavamlı olduğunu göstərir.

Təlim çərçivəsində texniki və taktiki inteqrasiya əsas prioritetlərdən biridir. Qeyd etdiyimiz kimi, bu, xüsusi təyinatlı bölmələrin sürətli yerləşdirilməsi və çıxarılması, müxtəlif ölkələrin hərbi texnikalarının koordinasiyası, pilotsuz uçuş aparatları və helikopter dəstəyi vasitəsilə real vaxtda kəşfiyyatın aparılması, həmçinin hava və yerüstü atəş dəstəyinin sinxronizasiyasını əhatə edir. Bu yanaşma Azərbaycan kontingentinə mürəkkəb əməliyyat mühitində hər hansı təhdid qarşısında çevik və effektiv qərarvermə imkanları yaradır. Eyni zamanda, “Sülh Qalxanı” təlimləri Azərbaycan üçün yalnız hərbi hazırlıq platforması olmaqla kifayətlənmir, həm də regional təhlükəsizlik və diplomatik əlaqələr üçün strateji vasitə rolunu oynayır. Təlimlər vasitəsilə Azərbaycan BƏƏ və digər tərəfdaşlarla qarşılıqlı etimadı gücləndirir, əməliyyat uyğunluğunu və təcrübə mübadiləsini inkişaf etdirərək regional əməliyyat standartlarının formalaşmasına töhfə verir, beynəlxalq təhlükəsizlik mühitində ekspedisiya tipli əməliyyat potensialını artırır və regional təhlükəsizlik balansına, həmçinin çoxölçülü əməliyyat koordinasiyasına mühüm qatqı təmin edir.


Nəticə

“Sülh Qalxanı – 2026” mərhələsi Azərbaycan üçün bir neçə strateji üstünlük təmin edir:

1. Xüsusi təyinatlı qüvvələrin beynəlxalq səviyyədə operativ effektivliyinin artırılması: taktiki və psixoloji hazırlıq, komanda-idarəetmə, real vaxtda qərarvermə bacarığı.
2. Regional təhlükəsizlik əməkdaşlığının möhkəmləndirilməsi: BƏƏ və digər tərəfdaş ölkələrlə etimad və qarşılıqlı əməliyyat koordinasiyasının gücləndirilməsi.
3. Hərbi doktrinanın müasir münaqişə tələblərinə adaptasiyası: şəhər mühiti, strateji obyektlər, hibrid və qeyri-dövlət təhdidlərinə cavab bacarığının artırılması.
4. Taktiki və texniki inteqrasiya: hava və yerüstü qüvvələrin sinxron fəaliyyəti, kəşfiyyat-informasiya dəstəyi və əməliyyat planlamasının real vaxt rejimində koordinasiyası.

Beləliklə, “Sülh Qalxanı – 2026” Azərbaycan üçün təkcə təcrübə mübadiləsi deyil, həm də müasir hərbi əməliyyatların icrası, xüsusi təyinatlı qüvvələrin lider rolu və regional strateji mövqeyin möhkəmləndirilməsi baxımından vacib platformadır. Bu təlim Azərbaycan ordusunun taktiki çevikliyini, beynəlxalq qarşılıqlı əməliyyat uyğunluğu potensialını və strateji əhəmiyyətini ön plana çıxarır.

Firuz Bağırov
Ordu.az