Vaşinqtonda imzalanan üçtərəfli bəyanat və paralel şəkildə aparılan Azərbaycan-ABŞ, eləcə də Ermənistan-ABŞ danışıqları mahiyyət etibarilə uzunmüddətli siyasi oyunun qaydalarını müəyyənləşdirmək məqsədi daşıyır. Burada əsas məsələ odur ki, Ermənistan tərəfi istədiyi nəticəyə – Azərbaycanın mövqelərini zəiflədə biləcək hər hansı hüquqi-siyasi öhdəliklərə nail ola bilməyib. Əksinə, sənədlərdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə ziddiyyət təşkil edən heç bir müddəa yer almayıb. Bu, həm də Ermənistanın “arbitraj” kimi xarici mərkəzlərdən istifadə edərək öz iddialarını irəli çəkmək cəhdinin nəticəsiz qaldığını göstərir.
ABŞ-nin təşəbbüsü ilə keçirilən görüşün Azərbaycanın maraqları baxımından önəmi ondan ibarətdir ki, Vaşinqton Cənubi Qafqazda real güc balansını və yeni regional konfiqurasiyanı qəbul edir. Azərbaycan artıq yalnız regional oyunçu deyil, həm də Qərblə strateji mövzular üzrə birbaşa dialoq aparan tərəfdir. Bu, Azərbaycanın Türkiyə ilə birlikdə qurduğu çoxvektorlu xarici siyasətin məntiqi nəticəsidir.
Türkiyə faktoru burada ayrıca qeyd olunmalıdır. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan daxili siyasətdə və beynəlxalq arenada eyni vaxtda mürəkkəb prosesləri idarə edir. ABŞ və Avropa İttifaqı ilə münasibətlərin normallaşması həm Türkiyənin, həm də dolayısı ilə Azərbaycanın Qərblə əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Azərbaycan üçün bu, həm enerji marşrutlarının təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsi, həm də regional layihələrdə maliyyə və siyasi dəstəyin artması deməkdir. Ən əsası isə, Ankara ilə Bakı arasında artıq institusional səviyyədə sabitləşmiş ittifaq münasibətləri xarici təzyiqlərə qarşı davamlı qalma imkanı yaradır.
İran və Rusiya amili də Azərbaycan üçün aktualdır. Tehran və Moskvanın Xəzərdə “xarici qüvvələrin iştirakına yol verməyəcəyi” barədə bəyanatı, əslində, Azərbaycanın regional müstəqilliyini məhdudlaşdırmaq potensialı daşıyan siqnaldır. Lakin Bakı bu məsələdə balans siyasətini davam etdirərək həm Rusiya, həm İran, həm də Qərb ilə münasibətləri praqmatik müstəvidə saxlayır. Üstəlik, Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə iqtisadi-ticarət əlaqələri, Çinlə strateji tərəfdaşlıq səviyyəsində əməkdaşlığı və Pakistanla xüsusi ittifaq münasibətləri Vaşinqton üçün də nəzərə alınmalı vacib geosiyasi reallıqlardır.
Bütün bu kontekstdə “çoxgedişli şahmat oyunu” ifadəsi yerindədir. Amma bu oyunun ilk mərhələsində Azərbaycanın mövqelərinin güclənməsi, Ermənistanın isə gözlədiyi maksimal nəticələrdən kənarda qalması faktı diqqətəlayiqdir. Vaşinqton formatında əldə olunan razılaşmalar Bakıya həm siyasi legitimlik, həm də diplomatik manevr sahəsi qazandırıb. İndi əsas məsələ Azərbaycanın bu üstünlükləri davamlı nəticələrə çevirməsi və Ermənistanla münasibətləri sülh çərçivəsində, öz milli maraqlarına uyğun şəkildə tənzimləməsidir. ABŞ-nin bu prosesdə zəmanətçi kimi çıxış etməsi isə Azərbaycanın əlini daha da gücləndirir.
Firuz Bağırov
Ordu.az
