Benyamin Netanyahu oktyabrın 7-də HƏMAS-ın İsrailə hücumuna cavab olaraq Qəzzada qurudan hücuma başlayanda o, iki şeyə nail olacağına söz verib: HƏMAS-ı məhv etmək və döyüşçüləri ölkənin cənubuna hücum edərkən əsir düşən 240 girovu xilas etmək.

Lakin İsrail bu həftə həmin məqsədlərdən birinə doğru irəliləyərkən, HƏMAS ilə dörd günlük atəşkəs və İsraildə saxlanılan 150 fələstinli məhbusun müqabilində 50 girovun azad edilməsi barədə razılığa gəlsə də, Netanyahu müharibənin daha uzun sürəcəyi məsələsində təkid edib.

Razılaşmanın təsdiqlənəcəyi iclasdan əvvəl verdiyi açıqlamada Netanyahu deyib: “Bunu açıq deyim, biz müharibə vəziyyətindəyik və mübarizəmizi davam etdirəcəyik”.

İsrailin Baş nazirinin mövqeyi qismən HƏMAS-a hər hansı güzəştə qəti şəkildə qarşı çıxan sərt xətt tərəfdarlarını sakitləşdirmək üçün nəzərdə tutulub. Lakin o həmçinin vurğulayıb ki, İsrail Qəzzanın şimalını nəzarət altına aldığı və orada görünməmiş dağıntılar baş verdiyi altı həftəlik münaqişədən sonra belə, hərbi məqsədlərinə çatmaqdan çox uzaqdadır.

Sinqapur Milli Universitetinin Yaxın Şərq İnstitutunun baş elmi işçisi Yan-Lup Samaan deyib: “HƏMAS-ın atəş gücü və infrastrukturunun əvvəlki [İsrail] əməliyyatlarına nisbətən xeyli zəiflədiyini güman etmək doğru olar. Amma kampaniya buna nail olmaqdan uzaqdır, çünki məqsəd hərəkatın, o cümlədən onun rəhbərliyinin tamamilə məhv edilməsidir”.

İsrail rəsmilərinin bildirdiyinə görə, İsrail HƏMAS-ın 1200-ə yaxın insanın ölümü ilə nəticələnən hücumuna oktyabrın 27-də hərbi qulluqçularını yoxsul anklavın şimalına göndərməzdən əvvəl Qəzzanı üç həftəlik bombardmanla cavab verməyə başlayıb. Bundan sonrakı həftələr ərzində İsrail Müdafiə Qüvvələri zolağın şimalında nəzarətini tədricən genişləndirib və HƏMAS-ın siyasi və hərbi fəaliyyətinin mərkəzi olan Qəzza şəhərini mühasirəyə alıb. İsrail hərbi qulluqçuları arasında 70 ölüm hərbi planlaşdırıcıların gözlədiyindən çox azdır.

İsrailin yüksək rütbəli hərbi rəsmisi hücumun HƏMAS-ın müharibədən öncə hər biri təxminən 1000 əsgərə sahib olan 24 taborundan 10-na “əhəmiyyətli ölçüdə zərər verdiyini” deyib.

HƏMAS-ın 7 oktyabr hücumunu başlatmasının ardından İsraildə öldürülən təxminən 1000 döyüşçüyə görə, İsrail rəsmiləri HƏMAS-ın təxminən 25.000 döyüşçüsündən 5.000-nin öldürüldüyünü təxmin edir. Yüksək rütbəli hərbi rəsmi deyir: “10 000 deyil, amma 1 000 də deyil. Ortalama bir şeydir”.

Qəzzanın bir hissəsinin nəzarət altına alınması HƏMAS-ın İsrailə raket atmaq qabiliyyətinə də böyük təsir göstərib. Müharibənin ilk günlərində HƏMAS mütəmadi olaraq Təl-Əviv və Aşkelon kimi şəhərlərə və Qəzza ətrafındakı sərhəd bölgələrinə qarşı kütləvi maneələr təşkil edirdi. Lakin İsrail ordusu anklavın şimalında kritik buraxılış mövqelərini ələ keçirdikcə, atəş daha nizamsız və daha az həssas hala gəlib.

İsrail Hava Hücumundan Müdafiə (HHM) Qüvvələrinin keçmiş komandanı Zvika Haimoviç bildirib: “[HƏMAS-ın raket atma imkanlarının] ağırlıq mərkəzi Qəzza şəhəri metropoliten ərazisi idi. Bu gün biz hər üç gündən bir dörd və ya beş raketdən ibarət bir yaylım atəşi haqqında danışırıq. İlk iki həftə ərzində hər dörd-beş saatdan bir yaylım atəşi olurdu. Bu, böyük fərqdir”.

Digər bir fokuslanma nöqtəsi isə İsrailin uzun müddətdir HƏMAS komanda mərkəzlərinin olduğu tunellərin üzərində yer aldığını iddia etdiyi Əl-Şifa xəstəxanası olub. İsrail qüvvələri günlərlə obyektə daxil olublar və binaları yoxlayıblar. Lakin onların HƏMAS-ın xəstəxanadan istifadəsinə dair nə qədər dəlil tapdıqları hələ də aydın deyil.

Ötən həftə İsrail bölgədəki tuneldən çəkilmiş görüntüləri, habelə HƏMAS döyüşçülərinin iki girovu xəstəxanaya gətirdiyini göstərən təhlükəsizlik kamerası görüntülərini yayımlayıb. HƏMAS xəstəxanadan hərbi məqsədlər üçün istifadə etdiyini həmişə rədd edib. Keçmiş rəsmilər deyirlər ki, İsrailin irəliləməsi HƏMAS-ın Qəzzadakı tunel şəbəkəsi haqqında daha yaxşı kəşfiyyat məlumatı təmin edib və sərhəddən keçən marşrutlardan fərqli olaraq partlayıcı qurğular və digər bubi tələləri ilə daha az yüklənmiş zolağa daha dərindən irəliləmək üçün marşrutlar açıb.

İsrail ordusunun Qəzza diviziyasının keçmiş komandan müavini Əmir Avivi qeyd edib ki, gözlənilməz yeni yollardan gələn qüvvəyə qarşı müdafiə olunmaq HƏMAS üçün çətin olacaq.

Qəzzanın 2,3 milyonluq əhalisi üçün bunun bədəli dağıdıcı olub. Yerli səhiyyə rəsmilərinin bildirdiyinə görə, İsrailin hücumu nəticəsində 5300-dən çoxu uşaq olmaqla 13 minə yaxın insan həlak olub, 1,7 milyon insan isə didərgin düşüb. Şimal bölgəsinin çox hissəsi yaşayış üçün yararsız hala düşüb, ən azı 50.000 bina zədələnib. Zolaqdakı səhiyyə sistemi çökməyə məcbur olub, zolağa yanacaq, qida və su tədarükünün məhdudlaşdırılması yardım qruplarının humanitar fəlakət elan etməsinə səbəb olub.

Lakin ərəb dünyasında dağıdıcılığın yaratdığı qəzəblərə baxmayaraq, hücum hələ də İranın dəstəklədiyi Livanın “Hizbullah” silahlı qruplaşması kimi digər qrupları münaqişəyə daxil olmağa sövq etməyib. Bu, bölgəyə 2 aviadaşıyıcı gəmi göndərən İsrail və ABŞ liderlərinin yayınmaq istədikləri bir şeydir.

Samaan deyib ki, ilkin qorxulara baxmayaraq, “Hizbullah” və ya İrana qarşı bu çəkindiricilik ünsürü hələ də keçərlidir.

İsrailin Qəzzanın şimalında əldə etdiyi bütün hərbi nailiyyətlərə baxmayaraq, İsrail rəsmiləri etiraf edirlər ki, HƏMAS-ı məğlub etmək məqsədinə çatmaq üçün müharibənin növbəti mərhələsi zolağın cənubuna doğru irəliləməyi əhatə etməlidir.

İsrail qüvvələri artıq belə bir hərəkət üçün hazırlıqlara start veriblər və səlahiyyətlilər Xan Yunus sakinlərinə bölgənin cənub-qərbindəki 14 kvadrat kilometrlik Muvasidə “təhlükəsiz zona” olacağını söylədikləri yerə doğru qaçmaları barədə xəbərdarlıq etməyə başlayıb.

Yardım qrupları bir çoxu artıq zolağın şimalından köçürülmüş yüz minlərlə insanı belə kiçik bir əraziyə sıxışdırmaq ideyasını tətbiqolunmaz hesab ediblər. Lakin İsrail rəsmiləri Yəhya Sinvar və Məhəmməd Deif kimi Qəzzadakı yüksək dərəcəli liderlərin orada gizləndiyi düşünüldüyü və HƏMAS-ın çoxlu sayda döyüşçüsünü şimaldan cənuba göndərdiyi səbəbindən HƏMAS-ı məğlub etməyin başqa yolu olmadığında təkid edirlər.

Keçmiş IDF kəşfiyyat zabiti Maykl Milstein bildirib: “Əminəm ki, Qəzzanın şimalından gələn yüzlərlə, hətta minlərlə HƏMAS üzvü indi cənubdadır. Təbii ki, silahlarını və raketlərini özləri ilə cənuba aparıblar”.

HƏMAS döyüşçüləri üçün mühüm sığınacaq və silah anbarı kimi xidmət edən tunel şəbəkəsini məhv etmək şansının olması üçün İsrailin cənuba nəzarəti ələ keçirməsi də lazımdır. Lakin tunellərin çoxlu sayda girovların saxlandığı yer olduğu da güman edilir ki, bu da onlarla necə davranmaq barədə qərarları son dərəcədə həssas edəcək.

İsrail ordusu çərşənbə günü bildirib ki, onun döyüş mühəndisləri 400-ə yaxın tunelin şaxtalarını məhv ediblər. Lakin rəsmilər bunun 500 km-dən çox olduğu düşünülən sistemdə yalnız məhdud bir əyilmə olduğunu etiraf edirlər.

“[Bütün Qəzzanı ələ keçirdiyimizdə] bütün Qəzza zolağının təmizlənməsi, onun bütün yeraltı infrastrukturlarının tədqiqi və bütün raketlərinin tapılması yəqin ki, bir il çəkəcək. Zolaq böyük bir sığınacaq kimidir. Bubi tələləri ilə doludur, hər yerdə əldəqayırma partlayıcı qurğular, bombalar, döyüş sursatları var. Onların qurduqları şey inanılmazdır. Beləliklə, çox işimiz olacaq”, - deyə Avivi qeyd edir.

Lakin İsrail bu missiyalarda uğur qazansa belə, analitiklər HƏMAS-ın devrilməsi halında Qəzzanın necə idarə ediləcəyi ilə bağlı dəqiq planın olmamasının İsrail qüvvələrinin döyüş əməliyyatları bitdikdən çox sonra belə daim inkişaf edən hədəflər dəsti ilə bölgəyə yerləşdirilə biləcəyi anlamına gəldiyini deyirlər.

Əsas sual ondan ibarətdir ki, 16 ildir bölgənin toxumasına dərindən köklənən, həm ideologiyanı, həm də siyasi və hərbi qurumu təmsil edən bir qrupu məhv etmək mümkündürmü?

Sevinc Əliyeva
Ordu.az