Bu gün silah, optika və elektronika üzərində davam edən döyüş meydanı piyadaların ən vacib komponentlərindən biri olan geyim üçün də inkişaf edir. Bu istiqamətdə ölkələrin öz əsgərlərinin geyimlərini müasir formada təmin etmələri vacibdir.

Zirehli gödəkçələr və sinədə daşınan avadanlıqlardan (Chest Rig) ibarət 2-ci dərəcəli sistemlərin əsas vəzifəsi şəxsi heyətin döyüş yükünü asanlıqla daşımaqdır. 2-ci dərəcəli avadanlıq müxtəlif missiyalar və mühitlər üçün fərqli ballistik müdafiəyə malik ola bilsə də, bütün döyüş yükünü tək 2-ci səviyyə daşıya bilməz. Bu yükün asanlıqla əldə olunan və fövqəladə hallarda istifadə edilməli olan hissəsi 1-ci səviyyə, yəni kəmər sistemləri, asan daşınmaya ehtiyacı olmayan və sonradan doldurula bilən hissəsi isə 3-cü səviyyə, yəni çantalar tərəfindən daşınır.

2-ci mərhələ avadanlıqlarında əvəzolunmaz xüsusiyyət Molle/PALS cibağlama sistemidir. Sinə avadanlıqları 2010-cu illərin ikinci yarısına qədər sabit ciblərlə istehsal olunsa da, bu məhsullar bu gün də "Molle" sistem platformalarına çevrilib.

2-ci dərəcəli avadanlıq:

Ballistik gödəkçələr;
Daşıyıcı gödəkçələr;
Sinədə daşıma üçün nəzərdə tutulan gödəkçələr.


Gödəkçələrdə iki növ zirehdən istifadə olunur: yumşaq zireh və lövhələr. Yumşaq zireh UHMWPE və ya "Kevlar"dan hazırlanır. Balistik mühafizə səviyyəsi NIJ 1- NIJ3A arasında qorunma təmin edir. O, ən yüksək səviyyəli .44 maqnum tapança sursatına və qəlpələrə qarşı müdafiəyə malikdir.

Lövhələr NIJ3a və NIJ4 arasında qorunma təmin edir. Ən yüksək qoruma səviyyəsində o, 30-06 M2 zirehdələn döyüş sursatını dayandırır. Əvvəlki yazılarımızda qeyd etdiyimiz kimi, zirehləmə vəzifəyə, istifadəçi heyətinə, ətraf mühitə və ərazi şəraitinə görə dəyişir.

Döyüş yükündən yüksək səmərəliliklə istifadə

Avtomat və tapança daraqları, radio və danışıq adapteri, hidrasiya, qumbaralar, tüstü qumbaraları, flaş qumbaralar, silah təmizləmə/texniki xidmət dəsti və alət dəsti, silaha quraşdırıla bilən termal və gecəgörmə cihazları, baş geyiminə quraşdırılmış gecəgörmə, 3D kamuflyaj şəbəkəsi, 2-ci turniket, durbin, qəlyanaltı yemək... Bunlar 2-ci səviyyə ilə daşına bilən vasitələrdir.

Vasitələr “molle/pulse” sistemi ciblərinə yerləşdirilə və personalın öz istəyinə uyğun olaraq gödəkçə və ya sinədə daşıma vasitəsində daşına bilər. Bunun yeganə istisnası tibbi dəstdir. Həkim dəstinin şəxsi heyətdəki yerini yalnız hərbi tibb personal müəyyən edir.

Səviyyə 3 Avadanlıq: Saxlama

Şəxsi heyətin döyüş bölgəsinə köçürülməsi və döyüş bölgəsində olacağı zaman onun daimi tədarükə ehtiyacı yaranır. Lakin döyüş və ərazi şəraiti buna imkan vermir.

Gündəlik təchizatın qeyri-mümkün olduğu əməliyyat ərazilərində uzunmüddətli kəşfiyyat, müşahidə, snayper missiyaları zamanı şəxsi heyətdən döyüş yükü və həyati təminat ləvazimatları daşımaları tələb olunur. Şəhər müharibəsində və ya dövlətlərarası adi müharibələrdə şəxsi heyət münaqişənin müddətini uzatmaq üçün daha çox sursat daşıyır.

Bütün bu məhsulları daşımağın yolu 3-cü səviyyəli avadanlıq çantalarıdır. Fövqəladə hallarda, yaralanmalarda, cəld hərəkət tələb edən münaqişələrdə və qəfil evakuasiya zamanı ilk olaraq çantalar qalır. Çantanın istifadəsi şəxsi heyətin döyüş bölgəsində qalma tələbinin bitməsi deməkdir. Döyüş zamanı sürətli hərəkət etmək üçün qalan çantalar daha sonra geri götürülür.

Çantalar əməliyyat zonasında qalma müddətinə görə ayrılır:

Gündəlik Əməliyyat Çantaları 4-25 litr arasındadır;
3 Günlük Əməliyyat Çantaları 30-45 litr arasındadır;
Ekspedisiya çantaları +50 litr tutumu olan çantalardır.


Çantalarda ən vacib məsələ yüngüllükdür. Çanta materialı daşıyarkən personal üçün yük olmamalıdır. Xüsusilə yüksək tutumlu kisələrdə istifadə olunan xammalın həddindən artıq olması səbəbindən, xüsusilə 1000D kordura parçadan hazırlanmış çantalarda boş çəki 2,5 kq-ı keçir. Bu səbəbdən çantalarda 500D və 330D və ya X-PAC kimi yüngül, lakin davamlı parçalardan istifadə etmək vacibdir. Digər tərəfdən, çantalar “tegris”, “curv”, “paua dəri” kimi kompozit materiallardan istifadə edilərək yüngülləşdirilə bilər.

Digər vacib məsələ çantanın digər avadanlıqlarla uyğun şəkildə istifadəsidir. Çantanın uyğunlaşmalı olduğu əsas avadanlıq lövhə daşıyıcısı və ya ballistik gödəkçələrdir. Çantaların arxaya uyğun gələn çiyin qayışları, bel kəməri və arxa dayaq yastığı hissələri daşıyıcı gödəkçə və lövhə üçün lazımi yer təmin etməlidir. Bu, hərbi məqsədlər və açıq hava fəaliyyəti üçün istehsal olunan yüksək tutumlu çantaları fərqləndirən ən mühüm amildir. Digər uyğunluq məsələsi döyüş kəmərləri ilə çantanın bel kəməri arasındadır. Bel kəməri çantaları döyüş kəmərlərindən istifadənin qarşısını alır. Bu vəziyyətdə 2 həll yolu var. Bel kəmərləri olmayan çantalardan istifadə etmək və çanta ilə birlikdə daşına bilən yükün bir hissəsini tərk etmək lazım gələcək.


Çanta ilə birlikdə daşına bilən vasitələr:

İqlim şəraitinə uyğun ehtiyat geyim və soyuq iqlim avadanlıqları;
Yuxu çantası;
Çadır;
Mat;
Su və Qida;
Alüminium qab;
Ehtiyat sursat, GTT, raket burxılış qurğusu və ya snayper tüfəngləri kimi silahlar;
Tibb işçiləri üçün heyət və ya heyət səviyyəli taktiki döyüş itkiləri üçün ləvazimatlar;
Böyük taktiki elektron məhsullar (PRC117 radio, IHK üçün Lazer Marker və s.).

Firuz Bağırov
Ordu.az