“Lockheed U-2 Dragon Lady” Soyuq Müharibə dövrünün simvolu sayılan yüksək hündürlükdə uçan kəşfiyyat təyyarəsidir və onun 2026-cı maliyyə ilində “təqaüdə çıxarılması” planlaşdırılır. Ləğvetmə prosesi 2025-ci ilin oktyabrından etibarən başlaya bilər. Bu qərar 2000-ci illərin əvvəllərindən bəri davam edən uzun müzakirələrin yekunu olacaq. U-2-nin istismardan çıxarılması həm kədərli, həm də nostalji dolu olacaq, çünki bu təyyarə aviasiya tarixində ən unikal və heyranedici dizaynlardan biri kimi qalır.
ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri U-2-ni mərhələli şəkildə istismardan çıxarır
2024-cü ilin yanvarında ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri U-2-nin istismardan çıxarılması üçün rəsmi addımlar atdı. Bildirildi ki, texniki xidmətə göndərilmiş heç bir U-2 təyyarəsi artıq aktiv uçuş vəziyyətinə qaytarılmayacaq, Avionika Texniki Yeniləmə proqramı dayandırılacaq, yeni pilotların qəbuluna son veriləcək və əsas təmir işləri tədricən azaldılacaq.
Bu mərhələli təqaüd prosesi bir neçə strateji, əməliyyat və maliyyə məqsədinə xidmət edir.
U-2 donanması artıq yaşlanıb. Əksər təyyarə gövdələri 1980-ci illərə aiddir və ehtiyat hissələrinin tapılması getdikcə çətinləşir. Əvvəlki avionik yeniləmələri performansı və etibarlılığı artırsa da, bu təyyarələrin uçuşa yararlı vəziyyətdə saxlanılması üçün tələb olunan iş yükü hər il artır. Təyyarə gövdələrində korroziya da çoxalır və bu da texniki xidmət xərclərini artırır.
U-2-nin ən böyük üstünlüyü onun 70 min fut (təxminən 21 kilometr) yüksəklikdə uçma qabiliyyətidir və bu, onu qeyri-mübahisəli hava məkanında son dərəcə effektiv edir. Lakin ABŞ-nin hazırda hazırlaşdığı yüksək səviyyəli münaqişələrdə, yəni eyni gücdə olan rəqiblərə qarşı döyüşlərdə U-2 müasir hava hücumundan müdafiə sistemlərinə qarşı çox həssas qalır.
U-2-nin yerini kosmos əsaslı sensorlar, RQ-180 kimi qabaqcıl gizli pilotsuz uçuş aparatları, həmçinin Pentaqonun “Advanced Battle Management System” (ABMS) və “Joint All-Domain Command & Control” (JADC2) proqramları çərçivəsində hazırlanmış növbəti nəsil sistemlər tutacaq. Bu dəyişikliklər ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin kəşfiyyat və müşahidə qabiliyyətini müasir səviyyədə saxlamağa imkan verəcək.
U-2 Kəşfiyyat Təyyarəsinin Tarixi
U-2 ilk dəfə 1950-ci illərdə uçub. O, Sovet İttifaqının raket bazalarını dəqiq görüntülərlə müşahidə etmək məqsədilə hazırlanmışdı. 1956-cı ildə xidmətdə istifadəyə verilən U-2 dövrü üçün inqilabi bir platforma idi, təxminən 70 min fut xidmət tavanı ilə Yerin əyriliyini görə biləcək qədər yüksəkdə uçurdu. Astronavt geyimlərinə bənzər təzyiq kostyumları geymiş pilotlar, görüntü, siqnal və MASINT sensorlarını idarə edərək mürəkkəb ISR (Kəşfiyyat, Nəzarət və Kəşfiyyat) missiyalarını həyata keçirirdilər.
Bu təyyarə onilliklər boyu Vyetnam və Körfəz müharibələrindən tutmuş, İŞİD-ə qarşı əməliyyatlara, təbii fəlakətlərin monitorinqinə, peyk kalibrləşdirməsinə və son dövrlərdə sərhəd nəzarətinə qədər müxtəlif missiyalarda istifadə olunub.
U-2 həmçinin texnologiya sınaq platforması kimi də xidmət edib. Burada mühəndislər süni zəka sistemlərinin, ISR sensorlarının və yeni rabitə avadanlıqlarının inteqrasiyasını test ediblər.
Lakin indi U-2-nin son uçuşu yaxınlaşır. Onun təqaüdə çıxarılması əməliyyat xərcləri, mübahisəli hava məkanında zəif davamlılıq və pilotsuz, kosmos əsaslı sistemlərə yönəlmə kimi çoxsaylı amillərin nəticəsidir.
Bununla belə, Konqres istəsə, təqaüd prosesini təxirə sala bilər.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
