İlk növbədə “Harop” və ASN-301 platformalarının texnoloji mənşə kontekstinin aydınlaşdırılması zəruridir. IAI “Harop” (İbrani dilində “Harop” “atəş alovu” mənasını verir) sistemi “İsrail Aerokosmik Sənayesi” tərəfindən 1980-ci illərin sonlarında inkişaf etdirilən orijinal “Harpy” anti-radar “gəzən sursatı”nın növbəti təkmilləşdirilmiş və çoxməqsədli variantı kimi 2000-ci illərin əvvəllərində yaradılıb. “Harop” ilkin nəsil “Harpy”dən fərqli olaraq nəinki passiv anti-radar funksionallığını saxlayıb, eyni zamanda yüksək dəqiqlikli elektro-optik (EO) və termal (IR) sensor matrisini əlavə edib, “Man-in-the-Loop” insan-nəzarətli idarəetmə funksionallığını qazandırıb və zərbə missiyasının son anda ləğv edilmə imkanını sistemə inteqrasiya edib. Çin Xalq Respublikasının “ASN Technology Group” şirkəti tərəfindən istehsal edilən ASN-301 isə özünün konseptual mənşəyini birbaşa İsrail “Harpy” platformasından alır. Burada vacib bir tarixi məqamı vurğulamaq lazımdır: Çin 1994-cü ildə İsraildən bir partiya orijinal “Harpy” sistemi satın alıb, 2004-cü ildə isə ABŞ-nin diplomatik təzyiqi ilə bu satışın modernləşdirilməsi və davam etdirilməsi proqramı dayandırılıb. Bu kontekstdə Pekin hələ də ixtiyarında olan “Harpy” nümunələrini tərs mühəndislik yolu ilə öyrənərək, daxili istehsal proqramına başlayıb və nəticədə ASN-301 platforması meydana çıxıb. Lakin tarixi sənədlərin və müstəqil hərbi-analitik mənbələrin təsdiq etdiyi həqiqət ondan ibarətdir ki, Pekinin texnoloji səviyyəsi həm də 1994-cü ildə alınan “Harpy”nin kritik komponentlərinin, xüsusən passiv axtarış başlığının siqnal emal alqoritmlərinin və terminal faza hesablama-naviqasiya modullarının tam olaraq replika edilməsinə imkan verməyib. Bu səbəbdən ASN-301 platforması nominal olaraq “Harpy”ni təqlid etsə də, real performans göstəriciləri baxımından həm orijinal İsrail “Harpy”, həm də onun növbəti təkmilləşdirilmiş variantı olan “Harop” ilə müqayisə edildikdə əhəmiyyətli dərəcədə geri qalır.


Burada müqayisənin ilk fundamental ölçüsü olan strateji mənzil parametrini ətraflı təhlil etmək lazımdır. “Harop” platformasının uçuş mənzili 1000 km-dən çoxdur və bəzi yeni modifikasiyalarda bu rəqəm 1500 km həddinə yaxınlaşır. ASN-301 sisteminin maksimum mənzili isə cəmi 280-288 km həddində qalır. Bu rəqəm fərqi paradlardakı statik müqayisə cədvəlində bir kəmiyyət göstəricisi kimi görünə bilər, lakin hərbi-əməliyyat səviyyəsində bu, fundamental bir doktrinal asimmetriya yaradır. “Harop” sistemi Bakıdan və ya digər mərkəzi Azərbaycan hərbi bazalarından havaya qaldırıla bilir və Ermənistanın bütün dövlət ərazisini – İrəvan ətrafındakı strateji komanda mərkəzləri, Göyçə ətrafındakı kəşfiyyat postları, Gümrü hava bazası və hətta Ermənistanın ən cənub-şərq sərhədinə qədər tək uçuş profilində əhatə edə bilir. Bu, hərbi terminologiyada dərin zərbə qabiliyyəti adlanır və o, bir tərəfin düşmənin strateji hərbi-iqtisadi infrastrukturuna birbaşa təsir göstərmək gücünü ifadə edir. ASN-301 isə yalnız 280 km mənzili ilə əsasən cəbhə xəttinə yaxın taktiki sahələrdə işləyə bilir, daha dərin strateji hədəflərə təsir göstərmək imkanına malik deyil. Üstəlik, bu məhdud mənzil daşıyıcı yük maşınının (təxminən 6 ədəd konteyner paketi ilə) cəbhəyə yaxın ərazidə yerləşməsini tələb edir ki, bu da Azərbaycanın artilleriya və PUA zərbə radiusunun daxilinə düşür və daşıyıcı platformanı kompromisə açıq edir.


Havada qalma müddəti də ikinci kritik fərqlilik nöqtəsidir. “Harop” fasiləsiz olaraq 6 saata qədər havada qala bilir, müəyyən modifikasiyalarda bu rəqəm 9 saata qədər artırılır. ASN-301 isə cəmi 4 saat havada qala bilir. Bu fərq operativ baxımdan o demək olur ki, “Harop” daha geniş ərazidə daha uzun müddət “patrul” rejimində fəaliyyət göstərə bilir, daha çox potensial hədəf görə bilir, hədəf seçimində daha çox vaxt ehtiyatına malikdir və operativ-strateji elastiklik baxımından üstündür. “Harop”, məsələn, ərazi üzərində 4-5 saat dövr edib müəyyən hədəfləri izləyə, onların hərəkət modelini analiz edə və yalnız ən kritik anda zərbə endirə bilir. ASN-301 isə qısa havada qalma müddəti səbəbindən daha əvvəl və daha tələsik qərarlar verməyə məcburdur, bu isə hədəf seçimi prioritizasiyasında səhvlər ehtimalını artırır.

Sensor texnologiyası fərqi isə bütün analizin ən kritik məsələsidir. ASN-301 sistemi yalnız passiv anti-radar axtarış başlığı ilə təchiz edilib. Burada platforma yalnız düşmənin aktiv radar şüalanması zamanı yaranan elektromaqnit emissiyanı tutub kilidlənə bilir. Aşkarlama tezlik diapazonu 2-18 GHz arasında yerləşir ki, bu, müasir hərbi radarların əksər tezlik diapazonlarını əhatə etsə də, sistemin yalnız aktiv radar emissiyasından asılı olması fundamental bir zəiflik yaradır. Əgər düşmən radarlarını söndürərsə, sistem bütün hədəf aşkarlama qabiliyyətini itirir. “Harop” platforması isə bunun əksinə, ikiqat sensor sistemi ilə təchiz edilib: birinci modda passiv anti-radar axtarış başlığı işləyir, ikinci modda isə yüksək dəqiqlikli elektro-optik (EO) kamera və termal infraqırmızı (IR) sensor matrisi əlavə fəaliyyət göstərir. Bu ikiqat sistem ondan ibarətdir ki, “Harop” platformasının operatoru hətta düşmən bütün radarlarını söndürsə belə, ərazidəki tankı, zirehli transportyoru, komanda məntəqəsini və ya hətta hərəkət edən yük maşınını canlı video yayımı vasitəsilə izləyə bilir və hədəfi vizual olaraq kilidləyib zərbə endirə bilir. Bu, hərbi terminologiyada çoxsensorlu hədəf təyini adlanır və müasir “gəzən sursat” doktrinasının ən vacib texnoloji üstünlüyüdür.


İdarəetmə paradiqması və “Man-in-the-Loop” funksionallığı kontekstində fərq daha da kəskindir. ASN-301 sistemi yarıavtonom rejimdə işləyir, yəni operator yalnız ilkin uçuş profilini və axtarış parametrlərini təyin edir, sonra platforma avtonom olaraq radar siqnallarını axtarır və terminal faza dalış əməliyyatına keçir. Hədəfə dalış başladıqdan sonra zərbənin ləğv edilməsi və ya hədəfin dəyişdirilməsi praktiki olaraq qeyri-mümkündür. “Harop” sistemi isə tam “Man-in-the-Loop” prinsipi üzərində qurulub: operator bütün uçuş trayektoriyasını real vaxt rejimində izləyir, hədəfi seçir, hətta terminal faza dalışı zamanı son saniyədə zərbəni ləğv edə bilir və platformanı yenidən yüksəklik qazanma profilinə qaldırıb başqa hədəf axtarmağa yönəldə bilir. Bu funksionallığın hərbi-əməliyyat dəyəri ondan ibarətdir ki, müasir döyüş şəraitində hədəflərin sürətlə dəyişdiyi, mülki obyektlərin yaxınlığında hərbi hədəflərin yerləşdiyi və ya hədəfin son saniyədə mövqedən ayrıldığı vəziyyətlərdə “Harop” operatoru zərbəni ləğv edib silah-sursat ehtiyatını qoruya bilir. Bu, eyni zamanda mülki tələfat ehtimalını azaldır və beynəlxalq hüquq baxımından döyüş hərəkətlərinin daha da prinsipial aparılmasına imkan yaradır. ASN-301 isə avtonom dalış əməliyyatına başladıqdan sonra “kor zərbə” rejimində qaldığı üçün hədəfin son saniyədə dəyişməsi və ya yanılma halında platformanın yenidən qaldırılması mümkün deyil.

Hədəf spektri baxımından isə “Harop” daha geniş əhatə qabiliyyətinə malikdir. ASN-301 sırf anti-radar funksionallığı çərçivəsində dizayn edilib və yalnız düşmənin HHM radar şəbəkəsini hədəf alır. “Harop” isə çoxməqsədli platformadır: radarları, ağır zirehli texnikanı (tanklar, ZTR, BMP), komanda məntəqələrini, beton sığınacaqları, mobil hava hücumundan müdafiə kompleksini, kəşfiyyat postlarını, canlı qüvvəni və hətta sərhəd zonasında hərəkət edən kiçik mobil hədəfləri (məsələn, gizlədilmiş TƏİRK mövqelərini və ya kustar üsulla hazırlanmış buraxılış kompleksini) eyni operativ uçuş profilində ardıcıl olaraq vura bilir. Bu çoxməqsədli funksionallıq operativ baxımdan o demək olur ki, bir “Harop” platformasının havaya qaldırılması bir neçə fərqli kateqoriyadan olan hədəfi neytrallaşdırma potensialına malikdir, halbuki ASN-301 yalnız bir kateqoriya hədəfə (aktiv radarlara) qarşı effektivdir.



Real döyüş təcrübəsi baxımından isə müqayisə qətiyyətli xarakter daşıyır. “Harop” platforması 2016-cı il Aprel döyüşlərində Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidməti tərəfindən ilk dəfə intensiv şəkildə tətbiq edilib və o vaxtdan etibarən sistemin döyüş tarixi həm 2020-ci il 44 günlük Vətən Müharibəsi, həm də 2023-cü il antiterror əməliyyatları boyunca davam edib. 44 günlük müharibə zamanı DSX inventarında olan “Harop” platforması Ermənistanın “Tor-M2KM” kompleksini, S-300 hava hücumundan müdafiə sisteminin elementlərini, bir neçə “Skad-B” Operativ Taktiki Raket Kompleksini, 9K33 “Osa-AK” kompleksini, müasirləşdirilmiş 9K35 “Strela-10” sistemini, kəşfiyyat-radar postlarını, mobil komanda məntəqələrini və yüzlərlə zirehli texnikanı zərərsizləşdirib. Bu döyüş təcrübəsi həm sistemin praktik effektivliyini, həm də Azərbaycan personalının operativ məharətini birbaşa təsdiq edib. Bu, hərbi-strateji terminologiyada təcrübəli operatorlarla döyüşdə təsdiqlənmiş platforma statusunu ifadə edir. ASN-301 platformasının döyüş tarixi isə tamamilə fərqli mənzərə təqdim edir. Çin Xalq Azadlıq Ordusu (PLA) bu platformanı yalnız daxili hərbi təlimlərdə, xüsusilə Tayvan boğazı istiqamətində şərti hədəflərə qarşı sınaqdan keçirib. Platforma genişmiqyaslı və real intensivlikli dövlətlərarası döyüşdə tətbiq edilməyib. Yəni ASN-301 sisteminin real döyüş şəraitində (REM mühitində, çoxtəbəqəli HHM çətirinin altında, dinamik hədəf dəyişikliyi və müasir antidron əməliyyatları qarşısında) necə performans göstərəcəyi praktik olaraq sınaqdan keçirilməyib. Bu, döyüşdə təsdiqlənməmiş sistem statusunu ifadə edir və hərbi-analitik kontekstdə bu, satınalan dövlət üçün ciddi bir risk faktorudur, çünki kritik döyüş anlarında sistemin gözlənilməz uğursuzluqları qeydə alına bilər.


İndi diqqəti Azərbaycan HHM qoşunlarının ASN-301 platformasını neytrallaşdırmaq üçün formalaşdırdığı çoxtəbəqəli texniki-doktrinal arxitekturaya yönəltmək lazımdır. Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan “Harop” sistemini bir neçə onillikdir ki, intensiv şəkildə istismarda saxladığı üçün, bu sinif anti-radar platformalarının həm güclü, həm də zəif tərəflərini hərbi-mühəndislik səviyyəsində dərindən tanıyır. Bu, bənzərsiz bir strateji üstünlük yaradır, yəni Azərbaycan tərəfi öz arsenalındakı analoji sistemi istismar edə-edə eyni zamanda düşmənin oxşar sistemini necə neytrallaşdırmaq lazım olduğunu da praktik olaraq öyrənib. Bu unikal təcrübə dünya hərbi praktikasında nadir təcrübələrdən biridir və onu hərbi terminologiyada qarşıdurmanın ikitərəfli anlayışı adlandırmaq olar.

Birinci əks-tədbir təbəqəsi radarların impuls doktrinasıdır. ASN-301 platformasının yeganə hədəf təyini mənbəyi düşmən radarlarının aktiv emissiyasıdır. Azərbaycan HHM heyəti bu fundamental zəiflikdən istifadə edərək radarları davamlı yayım rejimində deyil, “emission control” (EMCON) prinsipi üzərində, yəni növbəli, qısa müddətli (bir neçə saniyə həddində) və koordinasiyalı yandırıb-söndürmə rejimində istifadə edir. Bu doktrinaya hərbi terminologiyada “pulsed emission management” və ya “blinking radar tactic” adı verilir. Texniki mexanizm belə işləyir: bir radar postu cəmi 5-10 saniyə müddətində yayım edir, sonra avtomatik olaraq dayanır, eyni vaxtda paralel mövqedəki başqa bir radar postu işə düşür, sonra üçüncü radar fəaliyyətə keçir və beləliklə hava məkanı daimi şəkildə monitorinq altında saxlanılır, lakin heç bir konkret radar postu sabit emissiya rejimində qalmır. ASN-301 platformasının passiv axtarış başlığı yalnız stabil və davamlı radar emissiyasını tutub kilidlənə bilir, halbuki impuls rejimi bu kilidlənmə pəncərəsini son dərəcə daraldır. Platforma davamlı olaraq hədəfi axtarmağa məcbur olur, lakin qısa impuls periodları nəzərə alındıqda terminal faza dalış əməliyyatına başlamağa kafi vaxt tapmır. Nəticədə ASN-301 ya havada hədəfsiz dolaşmağa məcbur olur, ya da yanlış mövqeyə yönəldilir.


İkinci əks-tədbir təbəqəsi saxta radar təqlidçiləri və aldatma kompleksidir. Azərbaycan HHM doktrinası çərçivəsində real hədəflərin yaxınlığında qəsdən saxta siqnal yayan təqlidçi stansiyalar və maket platformalar yerləşdirilir. Bu sistemlər real radarların elektromaqnit profillərini yüksək dəqiqliklə təqlid edir. Hərbi terminologiyada bu cür sistemlərə saxta siqnal ötürücüsü adı verilir. NATO standartında belə sistemlərin nümunələri kimi MOPS (Mobile Phased-array Simulator) və EMS (Electronic Mockup System) kateqoriyaları göstərilir. ASN-301 platformasının passiv axtarış başlığı real radarı saxta siqnal ötürücüsündən ayırd etmək imkanına malik deyil, çünki onun siqnal emal alqoritmləri yalnız elektromaqnit imzanı analiz edir, lakin imzanın “həqiqiliyini” yoxlamaq üçün lazım olan dəqiqlik səviyyəsindən məhrumdur. Nəticədə ASN-301 əsl bahalı radar postunu qoyub saxta siqnal ötürücüsünə yönələ bilir və öz yüksək dəyərli platformasını boş metal maket üzərində istifadə edir. Hərbi-iqtisadi baxımdan bu, dramatik bir asimmetriya yaradır: bir saxta siqnal ötürücü stansiyasının dəyəri təxminən 20-40 min ABŞ dolları həddindədir, halbuki bir ASN-301 platformasının vahid dəyəri 500-800 min dollar arasında dəyişir. Yəni hər uğurlu aldatma əməliyyatı Azərbaycan tərəfinə ümumilikdə 12-20 dəfəlik iqtisadi üstünlük gətirir.

Üçüncü əks-tədbir təbəqəsi raket-əsaslı fiziki məhvetmə kompleksidir. ASN-301 platforması aşağı sürətli (220 km/saat) və alçaqdan uçan kateqoriyada yerləşdiyi üçün müasir HHM raket sistemləri tərəfindən asanlıqla aşkarlanır və neytrallaşdırılır. Bu eşelonda iki əsas platforma yer alıb: İsrail istehsalı “Barak-MX” kompleksi və Rusiya istehsalı “Tor-M2” sistemi. “Barak-MX” qabaqcıl rəqəmsal aktiv elektron skanlamalı qəfəsli radar (AESA) ilə təchiz edilib və eyni vaxtda bir neçə kateqoriyadan olan hava hədəflərini (qırıcı təyyarələri, ballistik raketləri, qanadlı raketləri və kiçik PUA-ları) aşkar edib hədəf götürə bilir. Sistemin “Barak-8” raketləri aktiv başlıq idarəetmə alqoritmlərinə malikdir və ASN-301 platformasının nisbətən böyük radar imzasını (RCS təxminən 0.5-1.0 m²) və aşağı manevr qabiliyyətini nəzərə alaraq onu yüksək uğur ehtimalı ilə neytrallaşdırır. “Tor-M2” sistemi isə dünyada xüsusi olaraq qanadlı raketləri və kiçik kamikadze tipli PUA-ları məhv etmək üçün təkmilləşdirilmiş ən effektiv HHM platformalarından biri sayılır. Sistem öz daxili 9M338 raket kompleksi ilə eyni vaxtda 4 hədəfə qarşı atışı icra edə bilir və reaksiya vaxtı (təhlükə aşkarlanmasından atış icrasına qədər) cəmi 7-10 saniyə həddindədir. Bu reaksiya tempi ASN-301-in terminal faza dalış əməliyyatından əhəmiyyəti dərəcədə qısadır və platforma hələ dalış profilini tamamlamamış neytrallaşdırılır.


Dördüncü əks-tədbir təbəqəsi zenit-artilleriya kompleksləridir. Əgər ASN-301 platforması yuxarıdakı elektron və raket əsaslı müdafiə eşelonlarını keçib hədəfə 2-3 km yaxınlığa çatarsa, son müdafiə qatı kimi rəqəmsal atəş-idarəetmə və radar sistemləri ilə modernləşdirilmiş sürətli zenit-artilleriya topları işə düşür. Bu kateqoriyada Azərbaycan arsenalında olan 23 mm kalibrli ZSU-23-4 “Şilka” və digər mobil avtomatik zenit sistemləri yer alır. Müasir radar və elektro-optik sensor inteqrasiyası ilə təkmilləşdirilmiş bu komplekslər yüksək atış tempi ilə hava məkanına xüsusi qəlpəli mərmilər buraxır. Bu mərmilərin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, hədəf trayektoriyasına uyğun olaraq havada avtomatik partlayır və saniyədə yüzlərlə qəlpə yayaraq keçilməz bir “qəlpə buludu” (metal divar) effekti yaradır. ASN-301 platformasının zəif gövdə konstruksiyası və yüksək həssaslığa malik optik sensor sistemi belə bir qəlpə tufanı qarşısında praktik olaraq müdafiəsizdir. Modernləşdirilmiş zenit-artilleriya sistemlərinin minimum atış məsafəsi 200 metr, maksimum effektiv atış məsafəsi isə 2.5-3 km həddindədir ki, bu da ASN-301-in son dalış profilini tam eşelonlaşdırılmış şəkildə əhatə edir.

Beşinci əks-tədbir təbəqəsi Radioelektron Mübarizə (REM) kompleksləridir. Azərbaycan arsenalında olan müxtəlif müasir REM platformaları ASN-301 platformasının naviqasiya və hədəf təyini kanallarını effektiv şəkildə neytrallaşdıra bilir. Bu komplekslər GPS/“BeiDou” peyk naviqasiya siqnallarının boğulması və saxtalaşdırılması vasitəsilə PUA-nın koordinat sistemini tamamilə pozur. Anti-radiasiya prinsipli axtarış başlığına malik olan ASN-301 REM sistemlərinin yaratdığı intensiv radio-maneələr və saxta siqnallar qarşısında öz real hədəfini itirir, trayektoriyasından yayınaraq idarəolunmaz vəziyyətə düşür. Bütün bu çoxtəbəqəli müdafiə arxitekturasının effektivliyini və praktiki işləmə prinsipini anlamaq üçün konkret bir döyüş ssenarisini nəzərdən keçirmək lazımdır. ASN-301 platforması Ermənistan tərəfindən sərhədə yaxın ərazidə yerləşdirilmiş yük maşını üzərindeki konteyner paketindən havaya qaldırılır. Platforma cəbhə xəttini keçdiyi an Azərbaycan tərəfin uzaqmənzilli kəşfiyyat radarları (məsələn, S-300 PMU-2 kompleksinin 64N6E2 “Big Bird” radarı və ya İsrail istehsalı “Green Pine” radarı) onu 60-80 km məsafədən aşkar edir. Bu aşkarlama məlumatı real vaxt rejimində mərkəzi komanda-idarəetmə şəbəkəsinə ötürülür və qərar dövrəsi belə inkişaf edir: ilk növbədə radarların impuls rejiminə keçirilməsi əmri verilir, bütün aktiv radar postları qısa impuls kompozisiyasına salınır, paralel olaraq saxta siqnal ötürücü stansiyaları tam yayım rejiminə keçirilir. ASN-301 platforması bu mənzərədə “həqiqi hədəf” axtarmaq üçün mübarizə aparır, lakin nəticədə ya hədəf siqnalını itirir, ya da saxta siqnal ötürücüyə yönəlir. Əgər platforma trayektoriyasını qoruyaraq Azərbaycanın hava məkanına nüfuz etməyə çalışarsa, çoxpilləli HHM və REM sistemi koordinasiyalı şəkildə işə düşür. İlk olaraq uzaq və orta mənzilli eşelonlaşdırılmış müdafiə qatı çərçivəsində “Barak-MX” və ya “Tor-M2” raket kompleksi platformanı uzaq məsafədən kilidləyib aktiv hədəf alır. Əgər nədənsə platforma bu raket təbəqəsini də keçə bilirsə, son müdafiə xətti olan zenit-artilleriya kompleksləri qəlpə tufanı yaratmaqla onu havada parçalayır.


Bu çoxtəbəqəli müdafiə arxitekturasının hər bir təbəqəsi ayrı-ayrılıqda ASN-301 platformasının neytrallaşdırılma ehtimalını 70-85% həddində təmin edir. Bütün təbəqələrin paralel və koordinasiyalı işləməsi nəticəsində kompozit neytrallaşdırma ehtimalı 95%-dən yuxarı qalxır. Hərbi-statistik baxımdan bu o demək olur ki, Ermənistanın havaya qaldırdığı hər 100 ASN-301 platformasından 95-i hədəfə çatmadan neytrallaşdırılır və yalnız 5-i potensial olaraq müəyyən təsir göstərə bilər, lakin bu da yalnız real radar postu deyil, saxta siqnal ötürücü stansiyası üzərində məhdud təsir kimi reallaşacaq.

Yekun olaraq dərin analitik nəticə formalaşdırdıqda, Ermənistanın Çin Xalq Respublikasından əldə etdiyi ASN-301 “gəzən sursat” sistemi nominal olaraq müasir 4-cü nəsil anti-radar kamikadze platforması kateqoriyasında yerləşsə də, Azərbaycanın artıq onilliklərdir istismarda saxladığı və döyüş təcrübəsində dəfələrlə təsdiqlədiyi İsrail istehsalı IAI “Harop” sistemi ilə müqayisədə həm strateji, həm də taktiki müstəvidə fundamental geri qalma nümayiş etdirir. Üç dəfə daha qısa atış mənzili, qısa havada qalma müddəti (cəmi 4 saat), yalnız passiv anti-radar funksionallığı ilə məhdud sensor paketi, son saniyədə zərbəni ləğv etmə imkanının olmaması, çoxməqsədli hədəf spektrinin yoxluğu və ən mühümü real döyüş təcrübəsininin tamamilə yoxluğu, bütün bu faktorlar paritet boşluğunun nə dərəcədə dərin olduğunu göstərir. Bundan əlavə, Azərbaycan HHM qoşunlarının ASN-301 sinifindəki anti-radar platformalara qarşı formalaşdırdığı beş təbəqəli çoxtəbəqəli müdafiə arxitekturasi, yəni radar impuls doktrinası, saxta siqnal ötürücü aldatma kompleksi, “Barak-MX” və “Tor-M2” raket əsaslı fiziki məhvetmə eşelonu, zenit-artilleriya kompleksindən ibarət son müdafiə xətti və paralel REM müdaxilə taktikası ASN-301 platformasının operativ uğur ehtimalını 5%-dən aşağı səviyyəyə endirir. Pekinin Cənubi Qafqaz hərbi-strateji məkanına nüfuz etmə cəhdinin bir hissəsi kimi İrəvana satılan bu platforma simvolik səviyyədə qismən nailiyyət kimi təqdim edilə bilər, lakin praktiki döyüş tətbiqi baxımından ASN-301 sistemi Cənubi Qafqaz hərbi balansını dəyişdirə bilməyəcək, hətta Ermənistan ordusu üçün ardıcıl bir taktiki üstünlük də gətirə bilməyəcək. Müasir hərbi-strateji baxımdan bu satınalmanın əsl dəyəri texnologiyasında deyil, simvolik və diplomatik müstəvidə yer alır, yəni İrəvanın Pekinlə hərbi-strateji yaxınlaşma kursunu nümayiş etdirməsi və daxili siyasi auditoriyaya “hərbi yenilənmə” mesajının çatdırılması məqsədilə istifadə edilir. Lakin real döyüş şəraitində ASN-301 platforması Azərbaycanın artıq dünya hərbi tarixində ən təcrübəli “Harop” operatoru statusuna malik sərhədçiləri qarşısında həqiqi mənada effektiv silah deyil, sadəcə öz daşıyıcı yük maşınları ilə birlikdə tez bir zamanda neytrallaşdırıla biləcək kompromis bir hərbi vasitədir.

Firuz Bağırov
Ordu.az