ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin 3-cü Sualtı Qayıq Eskadrası (CSS-3) ilk dəfə 1930-cu ilin noyabrında ABŞ-nin nəzarətində olan Panama Kanalı Zonasında yaradılmışdı. Bölmə ilkin olaraq Panama kanalının hər iki tərəfində sahil müdafiəsi və sərhəd patrul fəaliyyətlərinə fokuslanmışdı. Bu missiya İkinci Dünya müharibəsi boyunca davam etmişdi.
Müharibədən sonra CSS-3 San Dieqoya köçürüldü və 1946-cı ildən 1995-ci ilə qədər Kaliforniya şəhərində fəaliyyət göstərdi. Bölmə 1997-ci ildə yenidən aktivləşdirildi və 2012-ci ildə ləğv edilərək fəaliyyətini dayandırana qədər Pearl Harborda xidmət göstərdi.
Bu ay isə 3-cü Sualtı Qayıq Eskadrası üçüncü dəfə yenidən aktivləşdirilib. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin yaydığı məlumatda bildirilib ki, eskadra Qərbi Avstraliyanın Pert şəhəri yaxınlığında yerləşən HMAS Stirlinq bazasında fəaliyyət göstərəcək və “Submarine Rotational Force-West” (SRF-West) proqramını dəstəkləyəcək.
CSS-3 şəxsi heyəti Avstraliya Kral Hərbi Dəniz Qüvvələrinin (RAN) əməkdaşları ilə sıx şəkildə inteqrasiya olunacaq. Bu isə “SRF-West” proqramının formalaşdırılmasında “kritik addım” kimi qiymətləndirilir.
Hərbi Dəniz Qüvvələri bildirib: “Bu addım 2026-cı il mayın 30-da qəbul edilmiş üçtərəfli Birgə Bəyanatdan sonra atılıb və həmin bəyanat “SRF-West” proqramının AUKUS üçtərəfli təhlükəsizlik tərəfdaşlığı çərçivəsində müəyyən edilmiş əsas mərhələlər üzrə irəliləyişini təsdiqləyib”.
Məlumatda qeyd olunur ki, gələn ildən etibarən Böyük Britaniya Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri və Avstraliya Kral Hərbi Dəniz Qüvvələrinin şəxsi heyəti HMAS Stirlinq bazasında növbəli əsasda xidmət göstərəcək. Həm Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri, həm də ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Avstraliyaya nüvə enerjisi ilə işləyən çoxməqsədli hücum sualtı qayıqları yerləşdirəcək.
Bunlara Böyük Britaniyanın “Astute” sinfinə məxsus sualtı qayıqları daxil olacaq. ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri isə özünün “Virginia” sinfinə məxsus sualtı qayıqlarını növbəli əsasda bölgəyə göndərəcək. Məqsəd Avstraliyaya gələcək nüvə enerjili sualtı qayıq donanmasının istismarı və texniki xidmətini həyata keçirmək üçün lazım olan təcrübənin qazandırılmasıdır.
ABŞ Sakit Okean Donanmasının Sualtı Qayıq Qüvvələrinin komandanı kontr-admiral Kris Kavana bildirib: “İndo-Sakit okean regionunda ön mövqedə yerləşdirilən əlavə bir sualtı qayıq eskadrasının yaradılması müxtəlif əməliyyatlar üzrə mövcudluğumuzu, çevikliyimizi və operativ reaksiyamızı artırır”.
Kavana vurğulayıb ki, yenidən formalaşdırılmış eskadra İndo-Sakit okean regionundakı əməliyyat imkanlarını daha da gücləndirəcək.
O əlavə edib: “CSS-3 sualtı qayıqlarımıza və ekipajlarımıza ABŞ birgə qüvvələrinin regional çəkindirmə missiyalarını dəstəkləmək üçün sürətli reaksiya vermək imkanı yaradır”.
Eskadranın missiyası: Çini çəkindirmək və Avstraliyanı qorumaq
CSS-3-ün yenidən yaradılması ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Yaponiya Regional Komandanlığı tərəfindən Dəniz Dəstək Fəaliyyəti Stirlinq (NSA Stirling) strukturunun formalaşdırılmasından sonra həyata keçirilib.
Sualtı Qayıq Proqramları İdarəsinin direktoru vitse-admiral Rob Qoşe bildirib: “NSA Stirlinqin yaradılması və CSS-3-ün yenidən formalaşdırılması “SRF-West” proqramının və nəticə etibarilə Avstraliyanın suveren, adi silahlarla təchiz edilmiş, nüvə enerjili sualtı qayıq donanmasının əsasını qoyur.
“SRF-West” sayəsində sualtı qayıqlar kritik əhəmiyyətə malik bölgədə növbəli əsasda fəaliyyət göstərəcək və onların texniki xidmətini əsasən avstraliyalılardan ibarət yerli mütəxəssislər həyata keçirəcək. Bu, yalnız döyüş hazırlığını dəstəkləmir, eyni zamanda ABŞ-dəki gəmiqayırma zavodlarının yükünü azaldır, çoxməqsədli hücum sualtı qayıqlarımızın hazırlıq səviyyəsini yüksəldir və Avstraliyanı öz nüvə enerjili sualtı qayıqlarına texniki xidmət göstərməyə hazırlayır”.
Böyük Britaniya Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri yanvar ayında “Astute” sinfinə məxsus HMS “Anson” sualtı qayığını Avstraliyaya göndərsə də, həmin gəmi artıq Böyük Britaniyaya geri qayıdıb. Bu ay etibarilə planlaşdırılmış beş “Astute” sinfinə məxsus “ovçu-qatil” tipli sualtı qayığın hamısı limanda dayanıb və “texniki xidmət və təmir gözləyir”.
Bu vəziyyət Böyük Britaniya Silahlı Qüvvələrinin ənənəvi olaraq ən nüfuzlu xidmət növü hesab edilən Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri üçün növbəti nüfuz itkisi hesab olunur. Hazırda Kral Hərbi Dəniz Qüvvələrinin istifadəyə hazır döyüş gəmilərindən daha çox admiralı var. Bundan əlavə, uzunmüddətli saxlanma şəraitində olan istefaya çıxarılmış sualtı qayıqların sayı aktiv xidmətdə olan sualtı qayıqların sayından iki dəfə çoxdur. Hətta bəzi sualtı qayıqlar istismardan çıxarıldıqdan sonra xidmət göstərdikləri müddətdən daha uzun müddət anbarlarda saxlanılır.
Trampın tərəddüdlərinə baxmayaraq, ABŞ hələ də AUKUS-a tam sadiqdir
Avstraliya, Böyük Britaniya və ABŞ-dən ibarət AUKUS üçtərəfli təhlükəsizlik tərəfdaşlığı ilk dəfə 2021-ci ilin sentyabrında elan edilmişdi. Təşəbbüsün birinci istiqamətinə əsasən ABŞ və Böyük Britaniya Avstraliyaya 2030-cu illərin əvvəllərinə qədər köhnəlmiş “Collins” sinfinə məxsus adi enerji qurğulu sualtı qayıqlarını əvəz etmək üçün beş nüvə enerjili sualtı qayıq əldə etməyə kömək etməlidir.
Bu sualtı qayıqlar ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin istifadə etdiyi “Virginia” sinfinə məxsus çoxməqsədli hücum sualtı qayıqlarının modifikasiyası olacaq.
Proqramın növbəti mərhələsində isə həm Böyük Britaniya Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri, həm də Avstraliya Kral Hərbi Dəniz Qüvvələri tərəfindən istifadə ediləcək yeni SSN-AUKUS sinfinə məxsus hücum sualtı qayıqları birgə hazırlanacaq. Avstraliyada inşa ediləcək sualtı qayıqlar britaniyalılar üçün ilk təhvil prosesindən sonra istehsal olunacaq. Hazırkı planlara əsasən ilk platformaların təhvili 2040-cı illərdə həyata keçiriləcək.
Donald Tramp administrasiyası AUKUS sazişinə müəyyən şübhə ilə yanaşıb və hətta onun “America First” gündəliyi ilə nə dərəcədə uyğun olduğunu müəyyən etmək üçün xüsusi araşdırmaya başlayıb. Ötən il Avstraliyanın Baş naziri Entoni Albanize ilə keçirilən ikitərəfli danışıqlardan sonra Prezident Donald Tramp sazişi dəstəklədiyini bəyan edib. Lakin Ağ Evin tez-tez mövqeyini dəyişdiyi nəzərə alınarsa, bu dəstəyin davam edib-etməyəcəyi hələ də aydın deyil.
Ən azı hazırkı mərhələdə CSS-3-ün yenidən formalaşdırılması Vaşinqtonun AUKUS tərəfdaşlığına sadiq qaldığını göstərir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
