Hindistanın beşinci nəsil çoxməqsədli qırıcı olan F-35 “Lightning II”ni qəbul etməsi çox ehtimal olunmur, lakin bu, ABŞ-nin cəhdlərinin olmaması ilə bağlı deyil. Ötən il Vaşinqtonda Hindistanın Baş naziri Narendra Modi ilə görüşündə Prezident Donald Tramp Cənubi Asiya ölkəsinə ABŞ hərbi texnikasını təklif edib. Bu ölkə hazırda əhalisinə görə dünyada ən böyüyüdür.
“Biz Hindistana hərbi satışları milyardlarla dollar artıracağıq. Həmçinin Hindistana sonda F-35 görünməz qırıcılarının verilməsi üçün zəmin yaradırıq”, - deyə Tramp Modi ilə birgə mətbuat konfransında bildirib.
Hətta o zaman belə, maneələr demək olar ki, aradan qaldırılması mümkün olmayan görünürdü. Yeni Dehli Moskva ilə sıx əlaqələr saxlayır və Rusiya hərbi texnikasının ən böyük alıcısı olaraq qalır. Buraya S-400 “Triumf” hava hücumundan müdafiə sistemi də daxildir. Bu platforma Trampın ilk prezidentlik dövründə Türkiyənin proqramdan çıxarılmasına səbəb olmuşdu.
Bununla belə, qapı tam bağlanmayıb və Yeni Dehliyə F-35 əldə etmək ümidi verəcək qədər az da olsa açıq qalıb.
“Foreign Military Sales” Hindistan üçün yeni maneədir
Qapı tam bağlanmayıb. Bununla belə, bu ayın əvvəlində “Lockheed Martin” Hindistan mediasına təsdiqləyib ki, beşinci nəsil görünməz təyyarənin mümkün satışı ilə bağlı birbaşa danışıqlar Vaşinqtonun “Lightning II” üçün ixrac nəzarətini sərtləşdirməsindən sonra dayandırılıb.
Yeni qaydalara əsasən, F-35 artıq digər hərbi təyyarələr kimi xarici müştərilərə təqdim edilə bilməz. Bundan əlavə, aerokosmik və müdafiə nəhəngi qırıcı təyyarənin satışını özəl şəkildə müzakirə edə bilməz, bütün danışıqlar ABŞ hökuməti ilə birbaşa “Foreign Military Sales” çərçivəsində aparılmalıdır və bu proses Dövlət Departamentinin təsdiqini tələb edir.
Bundan əlavə, ABŞ qanunvericiləri belə potensial satışlar barədə məlumatlandırılır və müqavilə bağlanmadan əvvəl etiraz edə bilərlər.
“F-16, “Rafale” və ya “Eurofighter Typhoon”dan fərqli olaraq, F-35 hüquqi olaraq adi kommersiya danışıqları vasitəsilə təqdim edilə bilməz, çünki təyyarə ABŞ hökuməti tərəfindən ciddi nəzarət altında saxlanılır. Hər bir potensial ixrac müştərisi əvvəlcə rəsmi sorğu məktubu təqdim etməlidir, bundan sonra Pentaqon, Dövlət Departamenti və Konqres platformanın verilməsinin ABŞ-nin strateji maraqlarına uyğun olub-olmadığını qiymətləndirir”, - deyə “Defence Security Asia” yazır.
Məsələnin əsas səbəblərindən biri F-35-də istifadə olunan həssas texnologiyalar, o cümlədən qabaqcıl sensor birləşməsi proqram təminatı, onun görünməz örtükləri və digər aşağı müşahidə edilən istehsal metodlarıdır. Qeyd edildiyi kimi, Vaşinqton həmçinin F-35 operatorlarının istifadə etdiyi digər sistemləri də nəzərə alır, məsələn, S-400 hava hücumundan müdafiə sistemi; ABŞ hesab edir ki, Amerika qırıcılarının Rusiya hava sistemləri ilə birlikdə istifadəsi dolayı yolla Kremlə F-35-in uçuş xüsusiyyətlərini daha dəqiq öyrənməyə və onu vurmağa kömək edə bilər.
Hindistan ümumiyyətlə F-35 istəyirmi?
Trampın Modiyə F-35 təklifinin nə dərəcədə ciddi olduğu aydın deyil və ABŞ lideri ani açıqlamalar verməsi ilə tanınır. Təxminən eyni vaxtda Tramp “Lockheed Martin”i F-35-in iki mühərrikli versiyasını istehsal etməyə çağırmışdı və bildirmişdi ki, o, tək mühərrikli təyyarələri sevmir. Bu isə hərbi analitikləri çaşdırıb, çünki onlar qeyd ediblər ki, belə bir F-35-in sıfırdan yenidən layihələndirilmədən hazırlanması demək olar ki, mümkün deyil.
Başqa bir ehtimal isə Trampın Yeni Dehlini Rusiyanın Hindistana dəfələrlə təklif etdiyi “Sukhoi Su-57” təyyarəsindən uzaqlaşdırmağa çalışmasıdır. Rusiyanın hərbi-sənaye konqlomeratı “Rostec” və onun ixrac törəməsi “Rosoboronexport” “Su-57” (NATO təsnifat adı “Felon”) üçün texnologiya paylaşımı və birgə istehsal təklif edib ki, bu da ABŞ və “Lockheed Martin”in heç vaxt təqdim etməyəcəyi səviyyədədir.
Bu şəraitdə F-35-in Hindistana satışı ilə bağlı qapı tam bağlanmaya bilər, lakin belə bir razılaşmanın baş tutması da çox ehtimal olunmur.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
