İran beş həftə davam edən müharibə ərzində Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə 3 mindən çox raket və pilotsuz uçuş aparatı ilə hücum etdikdən sonra bu Körfəz dövlətinin səbr kasası dolub. BƏƏ prezidentinin diplomatik müşaviri Ənvər Qarqaşın İranı adlandırdığı kimi “təzyiq göstərən qonşu” artıq həddi keçmişdi. Buna cavab olaraq BƏƏ İranın qeyri-qanuni maliyyə şəbəkələrinə qarşı səylərini ikiqat artırdı.
Aprelin əvvəllərinə qədər BƏƏ hakimiyyət orqanları Tehranla əlaqəli onlarla valyutadəyişmə operatorunu saxlayıb, onların mübadilə məntəqələrini bağlayıb və ofislərini qapadıb, xüsusilə əvvəllər milyardlarla vəsaiti İran İnqilab Keşikçiləri Korpusuna yönləndirən sarraf şəbəkələrini hədəfə alıb. ABŞ bu qurumu xarici terror təşkilatı kimi tanıyır.
BƏƏ-nin bu addımı sadəcə yerli təhlükəsizlik tədbiri deyildi. Bu, İranın kölgə bankçılıq sisteminə qarşı maksimum təzyiq kampaniyasında ABŞ üçün yeni strateji üstünlük yaradan dönüş nöqtəsi idi. Vaşinqton tərəfdaşları arasında daha böyük terrorla mübarizə rolu axtarırdısa, bu məhz həmin fürsətdir.
ABŞ Maliyyə Nazirliyinin Maliyyə Cinayətləri ilə Mübarizə Şəbəkəsinin (FinCEN) 2025-ci ilin oktyabr hesabatına görə, 2024-cü ildə ABŞ-nin müxbir hesabları vasitəsilə təxminən 9 milyard dollar şübhəli əməliyyat həyata keçirilib, onların böyük hissəsi qeyri-rəsmi “havala” mübadilə sistemləri üzərindən olub. Bu maliyyə axınları İrana sanksiyalara baxmayaraq neft və neft-kimya məhsulları satmağa, hərbi texnologiya əldə etməyə və İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunu, həmçinin Livandakı “Hizbullah” kimi proksi qüvvələri maliyyələşdirməyə imkan verirdi. BƏƏ-nin həmin şəbəkələrə qarşı yeni tədbirləri vəziyyəti dəyişir.
Yerində əməliyyatlar aparmaqla, həbslər, aktivlərin dondurulması və vizaların ləğvi vasitəsilə Əbu-Dabi ABŞ tənzimləyicilərinin malik olmadığı yerli kəşfiyyat və icra imkanlarını nümayiş etdirdi. ABŞ Maliyyə Nazirliyinin “FinCEN” qurumu artıq şübhəli fəaliyyət hesabatlarını BƏƏ-nin real vaxt əməliyyatları ilə birləşdirərək hesabları daha dəqiq dondura və qalan vasitəçilərə qarşı əlavə sanksiyalar tətbiq edə bilər.
Beləliklə, İranın sanksiyalardan yayınmasının dəyəri kəskin şəkildə artıb. Dollar axınlarının sürəti və həcmi əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Analitiklər hesab edir ki, davamlı tədbirlər İranı hər il on milyardlarla dollar sərt valyuta gəlirindən məhrum edə bilər.
2025-ci ildə İranın qeyri-qanuni gəlirləri təxminən 45,7 milyard dollar qiymətləndirilib. Bu gəlirlərin azaldılması ilə ABŞ və BƏƏ müharibədən sonrakı istənilən razılaşmada real təsir imkanları əldə edə və ABŞ-nin sanksiya siyasətinin təsirini artıra bilər.
Bu addımlar yalnız ümumi təzyiq yaratmaqla kifayətlənmir. Onlar İranın ən güclü regional proksisinə, yəni Livandakı “Hizbullah”a birbaşa təsir edir. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun Qüds qüvvələri etibarlı mübadilə məntəqələri və “hawala” sistemləri vasitəsilə “Hizbullah”a yüz milyonlarla dollar ötürürdü. Bu vəsaitlər döyüşçülərin maaşlarını ödəməyə, raketlər almağa, tunellər qazmağa və qrupun Beyrutdakı paralel idarəetmə sistemini saxlamağa xidmət edirdi. Bu maliyyə axınları dayandıqda “Hizbullah” dərhal təsirini hiss edəcək.
2026-cı ilin aprelində həyata keçirilən əməliyyat BƏƏ-nin əvvəlki addımlarını, o cümlədən mart ayında “Hizbullah” və İran tərəfindən maliyyələşdirilən terror şəbəkəsinin ləğv edilməsini tamamlayır.
Onilliklər ərzində qurulmuş etibarlı maliyyə əlaqələri asanlıqla bərpa olunmur. İsrailə və Körfəz ölkələrinə qarşı istifadə edilən raketlərin yenidən təmin olunması daha çətinləşir.
Maliyyə resurslarının azalması ilə İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun bölgədə kadr cəlbi zəifləyir, Livandakı siyasi təsiri azalır və İranın maraqları naminə güc proyeksiyası imkanları məhdudlaşır. “Hizbullah”ın maliyyəsinin kəsilməsi yalnız bir terror təşkilatını zəiflətmir, eyni zamanda İranın Levant regionunda sabitliyi pozmaq və ABŞ maraqlarını təhdid etmək üçün istifadə etdiyi əsas alətlərdən birini sıradan çıxarır.
“Hizbullah” Küveyt kimi Körfəz ölkələrində də aktiv olub və İran müharibəsinin başlanmasından bəri bu ölkə həmin qrupun bir neçə gizli hüceyrəsini ifşa edib.
Tənqidçilər qeyd edə bilər ki, İran əvvəllər də sanksiyalara uyğunlaşa bilib. Lakin indi uyğunlaşma daha baha başa gəlir və etibarlı tərəfdaşların sayı azalır. BƏƏ-nin bu siyasəti digər Körfəz ölkələrinə də siqnal verir ki, İranın maliyyə şəbəkələrinə dözümlülük artıq kommersiya rahatlığı deyil, milli təhlükəsizlik riski kimi qiymətləndirilməlidir. Qarqaşın da qeyd etdiyi kimi, region artıq müharibədən əvvəlki nəzarətsiz maliyyələşdirilən raket və pilotsuz uçuş aparatı proqramlarına qayıda bilməz.
Zamanlama da olduqca vacibdir. İran müharibəsi sona yaxınlaşdıqca, BƏƏ müharibədən sonrakı “fərqli” reallıq tələblərini konkret siyasətə çevirir. Dubayda nəzarəti gücləndirməklə BƏƏ yalnız özünü qorumaqla kifayətlənmir, həm də ABŞ-yə İranın hərbi potensialını və Livandakı dayaq nöqtəsini zəiflətmək üçün güclü vasitə təqdim edir.
Tehranın illərlə istifadə etdiyi kölgə bankçılıq sistemi birgə təzyiq altında çökməyə başlayır. İranın “Müqavimət oxu”nun əsas elementi olan “Hizbullah” bu prosesin təsirini ən çox hiss edəcək.
Nəticədə, İranın müharibə zamanı həyata keçirdiyi hücumlar bu prosesin əsas səbəbinə çevrildi. BƏƏ-yə qarşı açıq hücumlar Əbu-Dabini İranın qeyri-qanuni şəbəkələrinə qarşı tədbirləri gücləndirməyə vadar etdi. Nəticə isə ABŞ-nin daha güclü sanksiya siyasəti və daha zəif “Hizbullah” olacaq. Bu, Vaşinqtonun mütləq istifadə etməli olduğu strateji uyğunlaşmadır.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
