“Resni.ca” (Həqiqət) partiyasının lideri Zoran Stevanoviç 10 aprel tarixində gizli səsvermə ilə Sloveniya parlamentinin spikeri seçilib. Onun namizədliyini öz partiyası ilə yanaşı Sloveniya Demokrat Partiyası (SDS) və “Yeni Sloveniya” (NSi) dəstəkləyib. Seçkinin qalibi Robert Qolobun “Azadlıq Hərəkatı” bu nəticəni “siyasi korrupsiya” nümunəsi kimi qiymətləndirərək iddia edib ki, SDS hökumət qurmaq üçün lazım olan səslər müqabilində Stevanoviçə bu vəzifəni təklif edib.
Bu addım ilk növbədə taktiki siyasi manevr kimi qiymətləndirilməlidir. Martın 22-də keçirilən parlament seçkilərindən sonra nə mərkəz sol, nə də mərkəz sağ çoxluq əldə edə bilməyib. Qolobun “Azadlıq Hərəkatı” cəmi bir mandat fərqi ilə ən böyük partiya olaraq qalıb. Mərkəz sağın hökumət qurması üçün əlavə parlament dəstəyi tələb olunur və bu dəstək “Həqiqət” partiyasının deputatlarından gələ bilər. Stevanoviçin spiker seçilməsi SDS və NSi-yə “Həqiqət” partiyasını rəsmi koalisiyaya daxil etmədən qeyri-rəsmi dəstək əldə etməyə imkan verir.
Referendum ritorikası və siyasi reallıq
Siyasi bəyanatlarla onların real həyata keçirilməsi imkanlarını fərqləndirmək vacibdir. Stevanoviçin referendum çağırışları əsasən kommunikativ xarakter daşıyır və seçicilərin səfərbər olunmasına yönəlmiş daha geniş strategiyaya uyğundur. O özü də vurğulayır ki, fəaliyyəti Sloveniyanın milli maraqları ilə bağlıdır və onu avtomatik şəkildə rusiyapərəst adlandırılmasını rədd edir. Moskva səfəri ilə bağlı yayılan məlumatlar da daha çox onun siyasi imicini gücləndirmək cəhdi kimi qiymətləndirilməlidir, Sloveniyanın xarici siyasət kursunda real dəyişiklik göstəricisi kimi deyil.
Seçildikdən sonra Stevanoviç Sloveniyanın NATO-dan çıxması ilə bağlı referendum planlarını açıqlayaraq mediada geniş diqqət cəlb edib və bildirib ki, partiyası seçicilərinə belə vəd verib. Eyni zamanda Rusiya dövlət mediası bu bəyanatları geniş şəkildə yayır, Rusiya Dövlət Dumasının sədri Vyaçeslav Volodin isə Stevanoviçi vəzifəyə seçilməsi münasibətilə açıq şəkildə təbrik edib.
Lakin parlament arifmetikası belə referendumun keçirilməsini çox çətin edir. “Həqiqət” partiyası 90 yerdən cəmi 5 mandat əldə edib. NATO əleyhinə mövqe tutan yeganə digər partiya olan “Sol” ilə birlikdə onların ümumi mandat sayı təxminən 10-dur. NATO üzvlüyü ilə bağlı referendum təşəbbüsü üçün ən azı 30 deputatın dəstəyi tələb olunur ki, bu da mövcud şəraitdə real görünmür. Bundan əlavə, həm mərkəz sağ, həm də mərkəz sol əsas siyasi qüvvələr NATO tərəfdarıdır.
Etnik və demoqrafik amillər
Parlament dinamikası ilə yanaşı etnik amil də diqqətəlayiqdir. Stevanoviç etnik sloven deyil, Sloveniyada doğulmuş serbdir və bu fakt xüsusilə regionda Rusiya təsiri kontekstində müəyyən dərəcədə onun NATO, Rusiya və Avropa İttifaqına münasibətinə təsir göstərə bilər.
Keçmiş Yuqoslaviya ölkələrindən olan icmalar Sloveniya əhalisinin təxminən 13 faizini təşkil edir və onların arasında serblər mühüm yer tutur. Lakin 2002-ci ildən etibarən Sloveniya siyahıyaalmada milliyyət göstəricisini daxil etmədiyi üçün dəqiq rəqəmlər müəyyənləşdirmək çətindir. Buna baxmayaraq, bu göstərici dezinformasiya kampaniyaları üçün potensial təsir sahəsinin mövcud olduğunu göstərir.
Ritorika ilə reallıq arasında
Praktik baxımdan, hazırkı danışıqlar nəticəsində formalaşacaq hər hansı hökumət zəruri olaraq NATO tərəfdarı olaraq qalacaq. Stevanoviçin ritorikası başlıqlar yaratsa da və Rusiya informasiya əməliyyatları üçün material versə də, Sloveniya parlamentinin struktur məhdudiyyətləri NATO ilə bağlı referendumun keçirilməsini faktiki olaraq mümkünsüz edir.
Eyni zamanda demoqrafik amillər də nəzərdən qaçırılmamalıdır, çünki onlar cəmiyyətin müəyyən hissələrinin NATO əleyhinə narrativlərə daha həssas olmasına səbəb ola bilər.
Qeyd etmək lazımdır ki, NATO-dan çıxmaq uzunmüddətli və siyasi baxımdan baha başa gələn prosesdir. Praktikada heç bir üzv dövlət Alyansdan çıxmaq istiqamətində addım atmayıb və bu da onun Qərbin təhlükəsizlik arxitekturasındakı əhəmiyyətini göstərir. Sloveniya üçün belə addım daxili siyasi parçalanmanı daha da dərinləşdirə bilər. Bundan əlavə, Stevanoviçin partiyası parlamentdə cüzi paya malikdir, əsas siyasi qüvvələr isə qəti şəkildə NATO tərəfdarıdır və bu da ölkənin mövcud strateji istiqamətini möhkəmləndirir.
Bu kontekstdə vəziyyət real təhlükədən daha çox siyasi və media yönümlü proses kimi qiymətləndirilməlidir.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
