Küveyt tankeri vuruldu, neft qiymətləri yüksəldi
Küveyt Neft Şirkəti xam neft tankeri “Al Salmi oil tanker”in Dubay limanında lövbər saldığı vaxt İran tərəfindən təşkil edildiyi bildirilən hücuma məruz qaldığını açıqlayıb. Qurum gəminin hadisə zamanı tam yüklü olduğunu və hücum nəticəsində gövdəsində zədələnmə yarandığını bildirib.
Açıqlamaya görə, hücumdan sonra gəmidə yanğın baş verib və ətraf sularda neft sızması ehtimalı yaranıb. Lakin rəsmilər hadisə zamanı hər hansı insan tələfatı və ya yaralanma olmadığını, bütün heyətin təhlükəsiz olduğunu açıqlayıb.
Yanğın nəzarət altına alındı
Dubay Media Ofisi fövqəladə müdaxilə qruplarının tankerdə baş verən yanğını uğurla söndürdüyünü açıqlayıb. Rəsmilər zərərin miqyasını müəyyən etmək və mümkün ekoloji təsirləri qiymətləndirmək üçün işlərin davam etdiyini bildirib.
Dubay hakimiyyət orqanları həmçinin gəmidə olan 24 nəfərlik heyətin hamısının təhlükəsiz şəkildə təxliyə edildiyini və hadisədən sonra vəziyyətin yaxından izlənildiyini qeyd edib.
Gün ərzində ikinci tanker hadisəsi
Bu inkişaf eyni gün ərzində Körfəz bölgəsində qeydə alınan ikinci tanker hadisəsi olub. Daha əvvəl saatlarda Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri sahilləri yaxınlığında, təxminən 31 dəniz mili məsafədə başqa bir tankerin kimliyi naməlum sursatla vurulduğu bildirilmişdi. Bu hadisədə də heyətin zərər görmədiyi açıqlanmışdı.
Enerji bazarları reaksiya verdi
Hücum xəbərlərindən sonra neft bazarlarında kəskin artım müşahidə olundu. “Bloomberg” məlumatlarına görə, ABŞ xam nefti (Qərbi Texas növü xam neft) 3,4% artaraq bir barel üçün 106 dolların üzərinə qalxıb. Bu artım neft qiymətlərinin son dövrlərdə artan geosiyasi risklərə nə qədər həssas olduğunu bir daha göstərdi.
Eyni gün Səudiyyə Ərəbistanı da çoxsaylı hücumlara məruz qaldığını açıqlayıb. Rəsmilər 10-dan çox pilotsuz uçuş aparatı və doqquz ballistik raketin ölkənin şərq bölgəsindəki enerji obyektlərini və ABŞ-nin “Şahzadə Sultan” Hava Bazası yerləşən əraziləri hədəf aldığını bildirib. Həmçinin Ər-Riyad ətrafına da ballistik raket hücumları həyata keçirildiyi qeyd olunub.
Livanda BMT sülhməramlıları öldürüldü: Fransa Təhlükəsizlik Şurasını təcili iclasa çağırdı
Livanın cənubunda iki Birləşmiş Millətlər Təşkilatı sülhməramlısının həyatını itirməsi bölgədə sürətlə artan zorakılığın yeni göstəricisi olub. Hadisədən sonra Fransa Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasını təcili iclasa çağırıb.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Livandakı Müvəqqəti Qüvvələri (UNIFIL) Bani Hayyan yaxınlığında baş verən və mənbəyi hələ müəyyən edilməyən partlayış nəticəsində sülhməramlı avtomobilinin məhv edildiyini açıqlayıb. İlkin mərhələdə iki hərbçinin yaralandığı, onlardan birinin vəziyyətinin ağır olduğu bildirilsə də, daha sonra hər iki hərbçinin həyatını itirdiyi təsdiqlənib. BMT rəsmiləri həlak olan hərbçilərin indoneziyalı olduğunu bildirib.
Qısa müddətdə ikinci ölümcül hadisə
UNIFIL bu hadisənin həftəsonundan bəri sülhməramlı heyəti hədəf alan ikinci ölümcül hücum olduğunu açıqlayıb. Daha əvvəl şənbə gecəsi Livanın cənubundakı Adşit əl-Kusayr yaxınlığında UNIFIL mövqeyində baş verən partlayışda bir sülhməramlı həlak olmuş, digəri isə ağır yaralanmışdı.
BMT rəsmiləri hadisələrin necə baş verdiyinin hələ dəqiq məlum olmadığını və araşdırmanın başladıldığını açıqlayıb. Açıqlamada heç bir tərəf birbaşa məsul tutulmayıb.
Fransadan sərt reaksiya
Jan-Noel Barro baş verənləri son dərəcə ciddi adlandıraraq Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasını təcili iclasa çağırıb. Barro bu cür hücumların qəbuledilməz olduğunu və heç bir şəkildə əsaslandırıla bilməyəcəyini vurğulayıb.
İsrail və “Hizbullah” xəttində gərginlik artır
İsrail ordusu hadisələrin öz əməliyyatlarından, yoxsa “Hizbullah” fəaliyyətlərindən qaynaqlandığını araşdırdığını açıqlayıb.
2026-cı il martın 1-dən etibarən İsrailin quru əməliyyatlarını genişləndirməsi və humanitar şəraitin pisləşməsi ilə Livanın cənubunda toqquşmalar əhəmiyyətli dərəcədə şiddətlənib. Region İsrail ordusu ilə İran tərəfindən dəstəklənən Hizbullah arasında intensiv döyüşlərə səhnə olur.
Livan ordusu da hədəfdə
Livan Silahlı Qüvvələri Kleyla-Sur yolundakı nəzarət məntəqəsinə yönəlmiş İsrail hücumu nəticəsində bir hərbçisinin həlak olduğunu, beş nəfərin yaralandığını açıqlayıb. Yaralılar arasında bir zabitin də olduğu bildirilib.
İsrail ordusu isə bölgədə raket atışlarının qeydə alındığını və bu çərçivədə şübhəli hədəflərə atəş açıldığını, daha sonra həmin şəxslərin Livan ordusuna məxsus olduğu anlaşıldığını bildirib.
İnsan tələfatı artır
Livan Səhiyyə Nazirliyinə görə, martın 2-dən etibarən İsrail hücumlarında ən azı 1 247 nəfər həyatını itirib. Rəsmilər həlak olanlar arasında ən azı 124 uşağın olduğunu bildirib.
Mütəxəssislərin fikrincə, BMT sülhməramlılarının hədəf alınması münaqişənin nəzarətsiz şəkildə genişləndiyini və beynəlxalq aktorların da risk altında olduğunu göstərir.
Son inkişaflar Livanın cənubunda toqquşmaların yalnız yerli tərəflər arasında deyil, eyni zamanda beynəlxalq qüvvələri də əhatə edəcək şəkildə genişləndiyini göstərir. Fransanın Təhlükəsizlik Şurasına çağırışı böhranın diplomatik səviyyədə də təcili gündəmə çevrildiyini göstərir.
ABŞ-İsrail hücumları İraqdakı milis bazalarını hədəf aldı
İraqdakı İranla əlaqəli Xalq Səfərbərlik Qüvvələri ABŞ və İsrailə məxsus hava vasitələrinin Babil və Ənbar vilayətlərində yerləşən iki ayrı bazaya hücum təşkil etdiyini açıqlayıb.
Səfərbərlik Qüvvələrinin açıqlamasına görə, Babil vilayətindəki Cürf ən-Nəsr bölgəsində yerləşən 45-ci briqada üç hava zərbəsinin hədəfi olub, Ənbarın şərqindəki əl-Kərmə bölgəsində yerləşən 31-ci briqada isə ayrıca hücumla vurulub. Açıqlamada hücumlar nəticəsində insan tələfatı olmadığı bildirilib.
“Hazırlıq səviyyəmiz yüksəkdir” mesajı
Səfərbərlik Qüvvələri ardıcıl hücumlara baxmayaraq əməliyyat qabiliyyətini qoruduğunu vurğulayaraq təhlükəsizlik vəzifələrinin fasiləsiz davam etdiriləcəyini açıqlayıb. Qrup mövqelərinə yönəlmiş hücumlara baxmayaraq yüksək hazırlıq vəziyyətini saxladıqlarını və təhlükəsizlik ilə sabitliyi qorumaq əzmlərinin davam etdiyini bildirib.
Bu açıqlamalar İraqda İrana yaxın milis qüvvələri ilə ABŞ-İsrail xətti arasındakı gərginliyin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.
Süleymaniyyədə hücumlar qarşısı alındı
Digər tərəfdən Süleymaniyyədə İraq Kürd bölgəsinə yönəlmiş iki ayrı hücum cəhdinin qarşısı alınıb.
Təhlükəsizlik mənbələrinə görə, iki pilotsuz uçuş aparatı və iki raket Peşmərgə qüvvələrinə məxsus 70-ci briqadanın qərargahını hədəf alıb. Lakin hava hücumundan müdafiə sistemlərinin müdaxiləsi ilə hücumların təsirsiz hala gətirildiyi bildirilib.
Mütəxəssislərin fikrincə, İraqdakı bu hücumlar İran, ABŞ və İsrail arasında davam edən qarşıdurmanın regional yayılmasının yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. İraq ərazisinin, xüsusilə İrana yaxın milis qrupları səbəbilə getdikcə daha çox dolayı toqquşma zonasına çevrildiyi qiymətləndirilir.
Bu inkişaflar Yaxın Şərqdəki qarşıdurmanın yalnız dövlətlər arasında deyil, eyni zamanda vasitəçi qüvvələr üzərindən də dərinləşdiyini göstərir.
İrandan Hörmüz boğazı planı: Keçid haqqı və məhdudiyyət hazırlığı
İran parlamentinin Təhlükəsizlik Komissiyası dünya neft tədarükünün təxminən beşdə birinin keçdiyi strateji Hörmüz boğazından keçən gəmiləri tənzimləmək və keçid haqqı tətbiq etmək üçün planı təsdiqləyib.
İran İslam Respublikası Radio və Televiziya Qurumunun yaydığı məlumata görə, planın məqsədi İranın boğaz üzərində suverenlik və nəzarət rolunu gücləndirməkdir. Layihədə dəniz təhlükəsizliyini artırmağa yönəlmiş tədbirlər, naviqasiya qaydaları, maliyyə öhdəlikləri və gəmilərdən yerli valyuta ilə (rial) keçid haqqının alınması kimi məsələlər yer alır.
Həmçinin plan çərçivəsində ABŞ və İsrailə məxsus gəmilərin boğazdan keçidinin qadağan edilməsi də nəzərdə tutulur.
Qlobal enerji xətti risk altındadır
Hörmüz boğazı gündəlik təxminən 15 milyon barel neftin daşındığı kritik enerji marşrutu hesab olunur. İranın təhdidləri və gəmilərə qarşı hücumlar artıq qlobal neft bazarlarında ciddi dalğalanmalara səbəb olub.
Mütəxəssislərə görə, boğazın faktiki olaraq məhdudlaşdırılması və ya ödənişli edilməsi yalnız regional deyil, qlobal enerji təhlükəsizliyi baxımından da ciddi nəticələr doğura bilər.
Çin gəmiləri boğazdan keçə bildi
Gəmi izləmə məlumatlarına görə, iki Çin konteyner gəmisi Hörmüz boğazını keçərək Oman körfəzinə çatıb. Bu gəmilər qarşıdurmanın başlanmasından etibarən İran xaricindəki ölkələrdən boğazdan çıxmağı bacaran ilk konteyner gəmiləri arasında olub.
“MarineTraffic” məlumatlarına görə, gəmilər ikinci cəhdlərində boğazı keçərkən yüksək sürətlə və sıx formasiya ilə hərəkət edib. Məlumat analitikləri İranın “düşmən olmayan” ölkələrin gəmilərinə məhdud keçid icazəsi verdiyini bildirir.
İranın Hörmüz boğazı üzərində faktiki nəzarətini artırdığı və keçidləri seçici şəkildə idarə etdiyi qiymətləndirilir. Bu vəziyyət boğazın tam bağlanmasından daha çox strateji təzyiq vasitəsi kimi istifadə oluna biləcəyini göstərir.
Mütəxəssislərə görə Tehran bu üsulla həm iqtisadi, həm də geosiyasi təsir rıçaqları əldə etməyə çalışır.
İrandan atılan 4-cü raket önləndi
İrandan atılan və Türkiyənin hava məkanına yönəlmiş daha bir ballistik raket zərərsizləşdirilib. Beləliklə müharibənin başlanmasından etibarən qarşısı alınan raketlərin sayı dördə çatıb.
Türkiyə Milli Müdafiə Nazirliyinin 2026-cı il martın 30-da yaydığı açıqlamada bildirilib ki, İrandan buraxıldığı müəyyən edilən və Türkiyənin hava məkanına daxil olan ballistik sursat Şərqi Aralıq dənizində yerləşdirilmiş NATO hava və raketdən müdafiə vasitələri tərəfindən uğurla məhv edilib.
Açıqlamada Türkiyənin hava məkanı və ərazisinə yönəlmiş təhdidlərə qarşı bütün zəruri tədbirlərin qətiyyətlə görüldüyü vurğulanıb, bölgədəki inkişafların milli təhlükəsizlik prioritetləri çərçivəsində yaxından izlənildiyi bildirilib.
Rəsmilər mövcud hava və raketdən müdafiə arxitekturasının effektiv şəkildə fəaliyyət göstərdiyini və mümkün təhdidlərə qarşı yüksək hazırlıq səviyyəsinin qorunduğunu qeyd edib.
“Washington Post”: İsrail süni zəka dəstəkli sistemlə iranlı liderləri hədəf alır
“The Washington Post” tərəfindən yayımlanan xüsusi xəbərə görə, İsrailin inkişaf etdirdiyi yeni nəsil süni zəka dəstəkli kəşfiyyat platforması iranlı yüksək səviyyəli liderlərin hədəf alınmasında kritik rol oynayır.
ABŞ və İsrail hərbi rəsmilərinin İrana qarşı müharibə planlarını formalaşdırdığı müzakirələrdə raket batareyaları, hərbi bazalar və nüvə obyektləri kimi hədəflərin bölüşdürülməsi müzakirə olunarkən, iranlı liderlərin hədəfə alınması vəzifəsinin böyük ölçüdə İsrailə həvalə edildiyi bildirilib.
İsrailli rəsmilərə görə, bu proses “baş kəsmə əməliyyatı” kimi xarakterizə olunan və rəhbər heyəti birbaşa hədəf alan strategiyaya çevrilib. İsrail ordusunun məlumatlarına əsasən, müharibənin başlanmasından etibarən İranın ən yüksək səviyyəli liderlərindən biri ilə birlikdə 250-dən çox yüksək vəzifəli şəxs öldürülüb. Son olaraq İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun dəniz qüvvələri komandanının da hədəf alındığı açıqlanıb.
Süni zəka və geniş kəşfiyyat şəbəkəsi həlledici rol oynadı
Xəbərə görə, İsrailin uğurunun arxasında illər ərzində qurulan və son dövrdə süni zəka ilə gücləndirilən çox təbəqəli kəşfiyyat infrastrukturu dayanır. Bu sistem
insan mənbəli kəşfiyyat (rejim daxilindən cəlb edilən agentlər),
kiber əməliyyatlar,
müşahidə sistemləri (kameralar, rəqəmsal şəbəkələr),
maliyyə və rabitə məlumatları kimi müxtəlif məlumat axınlarını vahid platformada təhlil edir.
İsrailli rəsmilər bildirir ki, bu platforma iranlı liderlərin hərəkətlərini və gündəlik həyat rutinlərini analiz edərək hədəf müəyyən edilməsində yüksək dəqiqlik təmin edir.
MOSSAD və 8200 bölməsi əməliyyatın mərkəzindədir
Əməliyyatların mərkəzində İsrailin xarici kəşfiyyat xidməti MOSSAD və İsrail Müdafiə Qüvvələrinə bağlı kiber kəşfiyyat bölməsi 8200 yer alır.
Bu iki qurum uzun illərdir İrana qarşı kiber və insan kəşfiyyatı fəaliyyətlərini genişləndirərək, xüsusilə son beş ildə İranın rəqəmsal infrastrukturuna dərin şəkildə nüfuz etməyə nail olub.
ABŞ tərəfində isə Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi və Milli Təhlükəsizlik Agentliyi kimi qurumların da əməliyyat əməkdaşlığı çərçivəsində iştirak etdiyi bildirilir.
Sui-qəsd taktikaları şaxələndi
İsrailin hədəfli əməliyyatlarda istifadə etdiyi üsullar da diqqətçəkici şəkildə şaxələnib. Bunlara:
əvvəlcədən yerləşdirilmiş partlayıcılar,
binaların daxilinə daxil ola bilən pilotsuz uçuş aparatları,
döyüş təyyarələrindən buraxılan yüksək dəqiqlikli sursatlar daxildir.
Rəsmilər bəzi hücumlarda raketlərin hədəflərin hərəkətinə uyğun olaraq uçuş zamanı istiqamətləndirildiyini bildirir.
Strateji uğur mübahisəlidir
Hər nə qədər İsrailin əməliyyat qabiliyyətinin əhəmiyyətli dərəcədə artdığı qeyd olunsa da, bu strategiyanın uzunmüddətli təsiri mübahisə mövzusu olaraq qalır.
Mütəxəssislərə görə, öldürülən liderlərin yerini çox vaxt daha radikal şəxslər tutur və bu vəziyyət qarşıdurmanın şiddətini azaltmaq əvəzinə artıra bilər.
“Karnegi” Beynəlxalq Sülh Fondu eksperti Ariel Levit sui-qəsdlərin artıq taktiki vasitədən strateji yanaşmaya çevrildiyini bildirərək bunun riskli asılılıq yaratdığını qeyd edib.
ABŞ-İsrail əmək bölgüsü diqqət çəkir
Xəbərdə ABŞ ilə İsrail arasındakı əməliyyat əmək bölgüsünə də diqqət yetirilir. Amerikalı bir rəsmi bu vəziyyəti “birlikdə işləyirik, lakin hədəflərimiz fərqlidir” sözləri ilə izah edib.
ABŞ-nin keçmişdə də oxşar əməliyyatlar həyata keçirdiyi xatırladılaraq, 2020-ci ildə Qasım Süleymaninin öldürülməsi nümunə göstərilib.
Digər tərəfdən ABŞ prezidenti Donald Tramp iranlı liderlərə qarşı hücumları “birgə əməliyyat” kimi qiymətləndirib.
Mənbə: “The Washington Post”
Tramp: “İranda faktiki olaraq rejim dəyişikliyi baş verib”
Tramp “Air Force One” təyyarəsində jurnalistlərə açıqlamalar verib.
ABŞ prezidenti Donald Tramp İrana qarşı davam edən hərbi əməliyyatlardan sonra ölkədə “faktiki rejim dəyişikliyi” baş verdiyini düşündüyünü bildirib.
Tramp “Air Force One” təyyarəsində jurnalistlərə verdiyi açıqlamada İrandakı yüksək səviyyəli rəhbərliyin böyük ölçüdə aradan qaldırıldığını iddia edərək qeyd edib: “Baxsanız bir rejim məhv edilib, dağılıb. Buna görə də bunun rejim dəyişikliyi olduğunu düşünürəm”.
“Yeni rəhbərlik fərqli quruluşdur”
Tramp hazırkı vəziyyətdə İranda əvvəlki idarəetmə sisteminin çöktüyünü və onun yerinə daha əvvəl beynəlxalq aktorların qarşılaşmadığı yeni bir rəhbərlik qrupunun ortaya çıxdığını iddia edib. Açıqlamasında “Hazırda tamamilə fərqli bir qrup insanla qarşı-qarşıyayıq” deyərək bu vəziyyəti rejim dəyişikliyi kimi qiymətləndirdiyini bildirib.
Bu ifadələr Trampın daha əvvəl “Fox News”a verdiyi müsahibədə səsləndirdiyi “liderlər öldürüldü, bu da bir dəyişiklikdir” fikirləri ilə üst-üstə düşür.
Diplomatiya qapısı açıq saxlanılır
Tramp sərt açıqlamalarına baxmayaraq İranla razılaşma ehtimalının hələ də gündəmdə olduğunu vurğulayıb. “Onlarla razılaşma əldə edəcəyimizi düşünürəm, amma əldə etməyə də bilərik”, - deyə Tramp bildirib və danışıqların qeyri-müəyyənliyinə diqqət çəkib.
ABŞ-nin bir tərəfdən diplomatik təmasları davam etdirdiyini, digər tərəfdən isə hərbi əməliyyatları sürdürdüyünü bildirən Tramp “İranla danışıqlar aparırıq, lakin lazım gəldikdə hərbi gücdən istifadə edirik” mesajını verib.
Mütəxəssislər Trampın “rejim dəyişikliyi” ifadəsinin klassik siyasi mənadan fərqləndiyini qeyd edir. Ənənəvi olaraq rejim dəyişikliyi idarəetmə sisteminin tam transformasiyasını ifadə etdiyi halda, hazırkı vəziyyətdə İranda dövlət quruluşunun davam etdiyi, lakin yüksək səviyyəli kadrlarda ciddi itkilərin olduğu qiymətləndirilir.
Bu səbəbdən Trampın açıqlamaları sahədəki hərbi inkişafların siyasi şərhi kimi qiymətləndirilir və beynəlxalq ictimaiyyətdə müzakirələrə səbəb olur.
Tramp: “İrandakı nefti ələ keçirə bilərik, Xarq adasını almaq asan olar”
Donald Tramp İrana qarşı hərbi əməliyyatların davam etdiyi bir dövrdə ölkənin neft ehtiyatlarını nəzarət altına alma ideyasını səsləndirərək strateji əhəmiyyətə malik Xarq adasının “asanlıqla ələ keçirilə biləcəyini” bildirib.
“Financial Times”a verdiyi müsahibədə Tramp “Ən çox istədiyim şey İrandakı nefti ələ keçirməkdir” ifadəsini işlədib və bu variantın ABŞ daxilində də mübahisəli olduğunu etiraf edib. Açıqlamalar ABŞ-nin bölgəyə minlərlə hərbçi göndərdiyi və hərbi seçimləri genişləndirdiyi bir dövrdə səsləndirilib.
Xarq adası niyə kritikdir?
Mütəxəssislərə görə, Xarq adası İran iqtisadiyyatının “ürəyi” hesab olunur. Ada İranın neft ixracının təxminən 90 faizinin həyata keçirildiyi əsas terminal kimi çıxış edir və buna görə strateji əhəmiyyəti son dərəcə yüksəkdir.
Trampın irəli sürdüyü ssenari ABŞ-nin bu adanı nəzarət altına alaraq İranın enerji gəlirlərini kəsməsini və Tehrana iqtisadi təzyiq göstərməsini nəzərdə tutur. Lakin hərbi mütəxəssislər belə bir əməliyyatın ciddi risklər daşıdığını vurğulayır.
“Bir çox seçim var”, amma risk böyükdür
Tramp “Bəlkə Xarq adasını alarıq, bəlkə almarıq. Qarşımızda bir çox seçim var” deyərək konkret plan açıqlamaqdan yayınsa da, belə addımın ABŞ-nin bölgədə uzunmüddətli hərbi mövcudluğunu tələb edəcəyini qəbul edib.
Analitiklərə görə, adanın ələ keçirilməsi:
ABŞ hərbçilərini İranın raket və pilotsuz uçuş aparatı hücumlarına açıq vəziyyətə sala bilər
müharibənin müddətini uzada bilər
qlobal enerji bazarlarında ciddi dalğalanmalara səbəb ola bilər
Tramp sərt ritorikasına baxmayaraq, ABŞ ilə İran arasında dolayı danışıqların davam etdiyini və müəyyən irəliləyişin əldə olunduğunu da bildirib. Bu isə Vaşinqtonun bir tərəfdən hərbi təzyiqi artırarkən, digər tərəfdən diplomatik həll axtarışını davam etdirdiyini göstərir.
Trampın “nefti ələ keçirmək” və Xarq adasını nəzarətə götürmək barədə açıqlamaları ABŞ-nin İrana qarşı yalnız hərbi deyil, eyni zamanda iqtisadi hədəfləri də əhatə edən daha geniş strategiyaya yönələ biləcəyini göstərir. Lakin mütəxəssislərə görə belə addım münaqişəni bitirməkdən çox daha geniş və uzunmüddətli regional müharibəni tetikləmək riski daşıyır.
Sevinc Əliyeva
Ordu.az
