Türkiyə xarici işlər nazirinin Vaşinqton səfəri fonunda qərb mətbuatında xəbər yayılıb ki, martın 18-də Brüsseldə ABŞ dövlət katibinin Levant və Suriya məsələləri üzrə köməkçisi Nataşa Françeski Suriya xarici işlər naziri Əsəd əl-Şabani ilə qeyri-rəsmi görüş keçirib və ona ABŞ-nin tələblərini çatdırıb. Bu tələblər tam yerinə yetirilərsə, Dəməşq iqtisadi və maliyyə sanksiyalarının müəyyən yumşaldılmasını gözləyə bilər.
Vaşinqtonun ilk tələbi Əsəd administrasiyası tərəfindən yeni hakimiyyətə "miras qoyulmuş" kimyəvi silahların son ehtiyatlarının tam məhv edilməsidir. ABŞ həmçinin tələb edir ki, Suriya silahlı qüvvələrində xarici döyüşçülərin xidmətinə qadağa qoyulsun. Üçüncü tələb isə humanitar xarakterlidir: Suriyanın yeni hakimiyyəti təxminən on il əvvəl "itkin düşmüş" jurnalist Ostin Taysin taleyinin aydınlaşdırılmasına kömək etməlidir.
Regional dövlət olaraq Türkiyə, Suriya böhranının həllində mühüm rol oynamağa davam edir və regionda sabitliyin bərpa olunmasında maraqlıdır. Ölkənin milli təhlükəsizlik maraqları çərçivəsində atdığı addımlar, xüsusilə terrorizmlə mübarizə sahəsində beynəlxalq cəhdlərə dəstək verilməsi istiqamətində olub.
Vaşinqtonun Suriya ilə bağlı siyasəti dəyişsə də, ABŞ-nin regiondakı mövcudluğu davam edir. Bu vəziyyətdə Türkiyə öz maraqlarını qoruyaraq, eyni zamanda regional sabitliyin təmin olunmasına töhfə vermək üçün diplomatik səylərini davam etdirir. Bölgədəki mürəkkəb geosiyasi vəziyyət fonunda Türkiyə öz sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün həm diplomatik, həm də digər zəruri tədbirlər görür. Xüsusilə Suriyanın şimalında terror təşkilatlarının fəaliyyəti Türkiyənin milli təhlükəsizliyinə ciddi təhdid yaradır.
Türkiyə Suriya böhranının həlli üçün Astana və Soçi formatlarında fəal iştirak edib, həmçinin Cenevrə proseslərində də öz mövqeyini bildirib. Ankara daim Suriyanın ərazi bütövlüyü və siyasi birliyini dəstəklədiyini bəyan edib. Bununla yanaşı, Türkiyə Suriyada humanitar böhranın aradan qaldırılması üçün də mühüm səylər göstərir və milyonlarla suriyalı qaçqını öz ərazisində qəbul edərək onlara sığınacaq verir.
ABŞ-nin Suriya siyasətində dəyişiklik olsa da, Vaşinqtonun regiondan tamamilə çəkilmək niyyətində olmadığı aydındır. Bu isə regiondakı əsas oyunçular, o cümlədən Türkiyə, Rusiya və İran üçün yeni geosiyasi konfiqurasiya yaradır.
Xüsusilə PYD/YPG terror təşkilatlarına qarşı mübarizə məsələsində Türkiyə və ABŞ arasında fikir ayrılıqları davam edir. Türkiyə Respublikası bu təşkilatların PKK ilə birbaşa əlaqələrinin olduğunu və bunun öz milli təhlükəsizliyinə ciddi təhdid yaratdığını dəfələrlə qeyd edib. Ankara bu məsələdə qətiyyətli mövqedən çıxış etməkdə davam edir.
Tramp administrasiyasının Suriyadakı siyasətinin necə dəyişəcəyi hələ tam aydın olmasa da, Türkiyə-ABŞ danışıqlarında bu məsələ prioritet olaraq qalır. Türkiyə rəsmiləri dəfələrlə bildiriblər ki, bölgədə sabitliyin yaranması və Suriya böhranının həlli üçün beynəlxalq ictimaiyyətin səylərini birləşdirməsi vacibdir.
Bölgədəki vəziyyətin həlli üçün Türkiyənin təklif etdiyi təhlükəsiz zona konsepsiyası həm yerindən olmuş suriyalıların öz torpaqlarına qayıtması, həm də terror təhdidinin aradan qaldırılması baxımından əhəmiyyətli bir addım ola bilər.
Yaxın Şərqdəki proseslər davam etdikcə, Türkiyənin regional və beynəlxalq siyasətdəki rolu daha da artır. Ankara beynəlxalq münasibətlərdə tarazlaşdırılmış siyasət yürütməyə çalışaraq həm Qərb ölkələri, həm də Rusiya kimi regional güclər arasında konstruktiv münasibətlər qurmağa çalışır.
Asif Cəfərov
Ordu.az
