2026-cı il mayın 20-də Kremlin xarici siyasət məsələləri üzrə müşaviri Yuri Uşakovun Pekindən dünyaya çatdırdığı “çox mühüm bir məsələ üzərində razılığa gəldik” ifadəsi diplomatik dilin qeyri-müəyyənliyi ilə ört-basdır olunsa da, onun arxasında duran geosiyasi reallıq son dərəcə aydındır. Vladimir Putin ilə Si Cinpinin Pekində keçirdikləri görüşlərdə “Sibirin Gücü 2” təbii qaz kəməri layihəsinin əsas parametrləri üzrə ümumi çərçivə razılaşması əldə olunub və bununla da uzun illər təxirə salınan bu iri infrastruktur layihəsi diplomatik əsas qazanıb.
Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun həmin gün verdiyi açıqlamada marşrut və tikinti üsulu ilə bağlı ümumi anlaşmanın formalaşdığını, bəzi detallara isə hələ də aydınlıq gətirilməsinin vacib olduğunu bildirməsi, eyni zamanda kommersiya sirri hesab edilən məlumatların ictimaiyyətə açıqlanmayacağını vurğulaması ortaya çıxan mənzərənin həm miqyasını, həm də həssaslığını nümayiş etdirir.
Bu hadisəni ayrıca qiymətləndirmək çoxqatlı beynəlxalq münasibətlər prosesini sadələşdirmək olardı. Çünki sözügedən razılaşma bir neçə gün ərzində ardıcıl keçirilən iki mühüm Pekin sammitinin yaratdığı qlobal kontekst çərçivəsində məna qazanır. Əvvəlcə Donald Trampın mayın 13-15-i tarixlərində Çinə səfəri, daha sonra isə Vladimir Putinin mayın 19-20-si tarixlərində baş tutan görüşləri bu prosesin əsas fonunu formalaşdırıb.
Tarixin dərinliklərindən bu günə: Boru kəmərinin keçmişi və siyasi fon
“Sibirin Gücü 2” layihəsi ilk dəfə 2020-ci ildə ictimai müzakirələrin mərkəzinə çıxıb. Layihə Rusiyanın Qərbi Sibirdəki təbii qaz ehtiyatlarını Monqolustan ərazisindən keçməklə Çin bazarına çatdırmaq məqsədilə hazırlanıb və ümumi uzunluğunun 6700 kilometrə çatacağı nəzərdə tutulur.
Layihənin ideya əsasları əslində daha qədim dövrə gedib çıxır. Rusiya uzun illərdir Avropa bazarından asılılığı azaltmağa və enerji ixracını şaxələndirməyə çalışırdı. Lakin 2022-ci ildə Ukraynanın işğalından sonra Qərbin genişmiqyaslı sanksiyalar tətbiq etməsi bu layihəni Moskva üçün strateji seçimdən daha çox həyati zərurətə çevirib.
Avropa bazarının sürətlə bağlanması, yəni “Nord Stream” kəmərlərinin sıradan çıxarılması, Ukrayna üzərindən tranzitin faktiki dayanması və Avropa İttifaqının Rusiya enerjisindən uzaqlaşma prosesini sürətləndirməsi Rusiyanı enerji ixracında yeganə ciddi alternativ kimi Çinə yönəlməyə məcbur edib. Bu kontekstdə “Qazprom”un 2025-ci il sentyabrında Çin Milli Neft Şirkəti (CNPC) ilə hüquqi qüvvəyə malik memorandum imzalaması uzun müddət davam edən texniki danışıqların ilk konkret diplomatik nəticəsi hesab olunur.
Həmin dövrdə fəaliyyət göstərən “Sibirin Gücü 1” kəməri vasitəsilə illik qaz nəqlinin 38 milyard kubmetrdən 44 milyard kubmetrə qaldırılması, tikintisi davam edən Uzaq Şərq marşrutu üzrə tutumun isə 10 milyard kubmetrdən 12 milyard kubmetrə yüksəldilməsi də eyni prosesin tərkib hissəsi olub. “Qazprom”un baş direktoru Aleksey Miller bildirib ki, “Sibirin Gücü 2” tam gücü ilə işlədikdə ildə 50 milyard kubmetr qaz daşıya biləcək və bu ixracın 30 il davam etməsi mümkün olacaq.
Bununla belə, qiymət danışıqlarının hələ yekunlaşmaması, Çinin kəmərin tam gücündən istifadə edib-etməyəcəyinin məlum olmaması və tikinti qrafikinin qeyri-müəyyən qalması layihənin real mahiyyəti barədə tam qiymətləndirmə aparmağı çətinləşdirir.
Asimmetrik asılılıq: Kim kimə möhtacdır?
Rusiya-Çin enerji münasibətlərinin bəlkə də ən mühüm xüsusiyyəti tərəflər arasındakı struktur asimmetriyadır. İlk baxışdan qarşılıqlı maraqlara əsaslanan tərəfdaşlıq kimi görünən bu münasibətlər əslində fərqli güc mövqelərini əks etdirir. Rusiya 2025-ci ildə Çinə təxminən 101 milyon ton neft və 49 milyard kubmetr təbii qaz ixrac edib. Bu göstəricilər Çini Rusiyanın ən böyük enerji müştərisinə çevirib.
Digər tərəfdən, Rusiyanın büdcə kəsirinin getdikcə artması və hökumət büdcəsinin 2026-cı ilin ilk rübündə faktiki olaraq tükəndiyini göstərən məlumatların yayılması Moskvanın neft və qaz gəlirlərindən asılılığını daha da artırıb. Belə şəraitdə Putinin Pekində danışıqlar masasına oturması Rusiyanın danışıqlardakı mövqeyinin zəifliyini açıq şəkildə nümayiş etdirir.
Çin tərəfinə nəzər saldıqda isə Pekinin başlanğıcdan etibarən son dərəcə hesablanmış və strateji yanaşma sərgilədiyi görünür. Çinin enerji təchizatında əsas prinsiplərdən biri hər hansı mənbədən idxal olunan enerji həcminin ümumi tələbatın 15 faizini keçməməsidir. Bu yanaşma Pekinə Rusiya ilə münasibətlərdə danışıqlar üstünlüyünü qorumağa imkan verir.
Üstəlik, Çin Rusiyanın Avropada itirdiyi bazar mövqeyini fürsətə çevirərək Rusiya enerjisini bazar qiymətlərindən əhəmiyyətli dərəcədə aşağı qiymətlərlə almaq imkanı əldə edib. Aleksy Millerin Rusiyanın Çinə Avropa müştərilərinə satdığından daha aşağı qiymətə qaz satacağını etiraf etməsi bu asimmetrik güc münasibətinin rəsmi təsdiqi kimi qiymətləndirilə bilər.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, yüksək tikinti xərcləri və aşağı satış qiymətləri səbəbindən “Sibirin Gücü 2” layihəsi “Sibirin Gücü 1” ilə müqayisədə daha az gəlirli olacaq. Bununla belə, müəyyən vergi güzəştlərinin tətbiqi layihənin müsbət maliyyə axını yaratmasına imkan verə bilər. Digər tərəfdən, Çin Rusiyaya sənaye məhsulları, avtomobillər və texnologiyalar ixrac edərək bu ölkəni faktiki olaraq öz məhsulları üçün geniş bazara çevirib.
Açıqlanan məlumatlara görə, 2026-cı ilin ilk dörd ayında Rusiya ilə Çin arasındakı ticarət dövriyyəsi 19,7 faiz artaraq 85,24 milyard dollara çatıb. Bu artım çərçivəsində Çinin Rusiyaya ixracı 23,1 faiz, Rusiyanın Çinə ixracı isə 17 faiz yüksəlib. İki ölkə arasındakı ticarət ödənişlərinin 99,1 faizinin rubl və yuan vasitəsilə həyata keçirilməsi dolların kənarda qaldığı paralel maliyyə sisteminin formalaşdırılmasına yönəlmiş şüurlu siyasətin göstəricisidir.
Lakin bu model Rusiya üçün tək bir iqtisadi aktordan asılılıq riskini daha da artırır. Çünki Çin yalnız qaydalara əsaslanan ticarət tərəfdaşı deyil, eyni zamanda öz strateji maraqlarına uyğun hərəkət edən böyük gücdür və bu reallıq Moskvanın atdığı hər addımın üzərində kölgə salır.
Pekinin şahmat taxtası: Trampdan sonrakı Putin və ya Çinin “iki masa” diplomatiyası
2026-cı il mayın 20-si etibarilə Si Cinpinin təxminən bir həftə fərqlə həm ABŞ, həm də Rusiya liderlərini qəbul etməsi təkcə simvolik deyil, həm də son dərəcə dərin strateji məna daşıyır. Donald Trampın mayın 13-15-də həyata keçirdiyi dövlət səfəri zamanı Çin-ABŞ münasibətlərindəki yüksək gərginlik “idarə olunan rəqabət” mərhələsinə keçirilib. Çinin ABŞ nefti almağa razılıq verməsi və qarşılıqlı tarif endirimlərinin tətbiq olunması iqtisadi münasibətlərdəki çevikliyi açıq şəkildə nümayiş etdirib.
Vladimir Putinin Pekinə gəlməsi ilə isə Çinin fərqli xarakter daşıyan münasibətləri, yəni strateji tərəfdaşlığı idarə etmək qabiliyyəti bir daha özünü göstərib. Çin BMT Təhlükəsizlik Şurasının beş daimi üzvündən dördünü (Fransa, Böyük Britaniya, ABŞ və Rusiya) cəmi bir neçə ay ərzində qəbul edib. Bu unikal mövqe Pekinin qlobal nizamın həqiqi mərkəzi olması ilə bağlı iddiasını daha da gücləndirir.
Bu mənzərə Çinin hər hansı rəsmi bloklaşmadan kənarda qalaraq bütün böyük güclərlə ayrıca danışıqlar kanalları saxlayan “çevik çoxqütblülük” strategiyasını nə qədər ardıcıl tətbiq etdiyini göstərir. Çin Rusiyanı heç vaxt yeganə xilasedici müttəfiq səviyyəsinə yüksəltməyib. Əksinə, Moskvanı enerji sahəsində Pekinin xeyrinə olan asimmetrik şərtləri qəbul edən təchizatçı kimi mövqeləndirib.
Təsadüfi deyil ki, Sergey Lavrovun 2026-cı ilin aprelində Si Cinpinlə görüşü zamanı Yaxın Şərqdəki münaqişələrin qlobal enerji təchizatına mənfi təsir göstərəcəyi halda Rusiyanın Çinin enerji çatışmazlığını kompensasiya edə biləcəyini bildirməsi Moskvanın Pekinə təqdim etməyə çalışdığı strateji təminatın açıq ifadəsi kimi qiymətləndirilir.
Hörmüz boğazı ətrafındakı böhran fonunda enerji qiymətlərindəki dalğalanmalar və Çinin dəniz yolu ilə daşınan enerjidən yüksək səviyyədə asılı olması quru marşrutlarını strateji prioritetə çevirib. Bu şəraitdə “Sibirin Gücü 2” yalnız kommersiya layihəsi deyil, həm də geostrateji infrastruktur elementi statusu qazanıb.
Çinin enerji təhlükəsizliyi doktrinası və boru kəmərinin sistemdəki rolu
Qlobal enerji ədəbiyyatında “təchizatın şaxələndirilməsi” anlayışı iri idxalçı iqtisadiyyatların əsas siyasət prinsiplərindən biri hesab olunur. Çin bu prinsipi ən ardıcıl şəkildə həyata keçirən ölkələrdən biridir.
2026-cı il etibarilə Çin eyni vaxtda Yaxın Şərqdən, Afrikadan, Mərkəzi Asiyadan və Rusiyadan enerji idxal edir və heç bir tərəfdaşın ümumi enerji təchizatında dominant mövqeyə yüksəlməsinə imkan vermir. Bu siyasət həm siyasi təzyiqlərə qarşı davamlılıq qazanmaq, həm də enerji qiymətlərini mümkün qədər aşağı səviyyədə saxlamaq üçün effektiv vasitə kimi çıxış edir.
“Sibirin Gücü 2” layihəsi tamamlandıqdan sonra illik 50 milyard kubmetr ötürmə gücü ilə Çinin ümumi təbii qaz tələbatının əhəmiyyətli hissəsini təmin edə bilər. Bununla belə, Pekin bu asılılığın müəyyən həddi keçməməsi üçün alternativ təchizat kanallarını da aktiv saxlamağa davam edəcək. Layihənin texniki miqyası enerji infrastrukturu tarixi baxımından da olduqca diqqətəlayiqdir. “Qazprom”un baş direktoru Aleksey Millerin sözlərinə görə, bu boru kəməri “dünyanın ən böyük, ən genişmiqyaslı və ən çox sərmayə tələb edən qaz layihəsi” olmaq iddiasını daşıyır.
6700 kilometrlik uzunluğu ilə Monqolustan çöllərini və Sibirin daimi donuşluq zonalarını keçməli olan bu marşrut həm tikinti mühəndisliyi, həm də geoloji risklərin idarə olunması baxımından qeyri-adi layihə hesab olunur. Daimi donuşluq zonalarında temperaturun yüksəlməsi və qlobal iqlim dəyişikliklərinin yaratdığı yeni risklər tikinti xərclərinin ilkin hesablamaları aşması ehtimalını artırır. Texniki ekspertlər bu risklərin maliyyə yükünü daha da yüksəldə biləcəyini qeyd edirlər.
Satış qiymətlərinin gözləniləndən aşağı olacağı ehtimalı əsasında qurulan iqtisadi hesablamalar nəzərə alındıqda, mümkün xərc artımları layihənin uzunmüddətli maliyyə dayanıqlığı ilə bağlı ciddi suallar yaradır.
Danışıqlar dinamikası: “Əsas parametrlər” niyə kifayət etmir?
Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun açıqlaması diqqətlə təhlil edildikdə, 2026-cı ilin mayında keçirilən Pekin sammitinin real nəticələri daha aydın görünür. Peskovun “marşrut və tikinti üsulu ilə bağlı ümumi anlaşma mövcuddur, bəzi detallar isə hələ dəqiqləşdirilməlidir” sözləri beynəlxalq ticarət sazişlərinin inkişaf mərhələlərində “çərçivə razılaşması” adlandırılan vəziyyətə işarə edir.
Çərçivə razılaşması tərəflərin ümumi anlaşmaya gəldiyini göstərsə də, hüquqi baxımdan bağlayıcı müqavilənin əsas elementləri olan qiymət mexanizmi, tutum öhdəlikləri, maliyyələşdirmə modeli və tikinti qrafiki kimi məsələlərin hələ də danışıqlar predmetinə çevrildiyini ortaya qoyur. Peskovun “dəqiq vaxt cədvəlinin hələ müəyyən edilmədiyini” və bunun “kommersiya məlumatı” olduğunu vurğulaması ictimaiyyətə uğur kimi təqdim edilən bu addımın arxasında hələ də ciddi texniki və maliyyə qeyri-müəyyənliklərinin qaldığını göstərir.
Qiymət məsələsi iki tərəf arasındakı danışıqların tarixən ən mürəkkəb və çətin mövzusu olaraq qalır. Məlumdur ki, Çin Rusiya qazını bazar qiymətindən xeyli aşağı səviyyədə, bəzi ekspert hesablamalarına görə hər 1000 kubmetr üçün təxminən 350 dollar qiymətlə almağa çalışır. Bu göstərici “Qazprom”un Avropadakı müştərilərindən tələb etdiyi qiymətlərdən nəzərəçarpacaq dərəcədə aşağıdır.
Rusiya baxımından müharibə dövrünün yaratdığı büdcə məhdudiyyətləri danışıqlar masasındakı mövqeləri zəiflədir. Çünki Moskvanın enerji gəlirlərindən struktur asılılığı qiymət məsələsində güzəştə getməsini qaçılmaz edə bilir. Bu dinamika layihənin Rusiyaya real iqtisadi faydasının nə qədər olacağı ilə bağlı müzakirələri daha da aktuallaşdırır.
Ukrayna müharibəsi, Qərb sanksiyaları və Rusiyanın strateji çıxılmazlığı
2022-ci ilin fevralından davam edən Ukrayna müharibəsi Rusiyanı enerji ixracı strategiyasını köklü şəkildə yenidən qurmağa məcbur edib. Qərbin sanksiya paketləri Rusiyanı faktiki olaraq Avropa bazarından ayırıb və Moskvanı alternativ bazarlar axtarmağa sövq edib. Bu şəraitdə Çin həm Rusiyanın ən böyük neft və qaz alıcısına, həm də sənayenin ehtiyac duyduğu aralıq məhsullar və istehlak malları üzrə əsas təchizatçıya çevrilib.
Rusiya ilə Çin arasındakı ikitərəfli ticarət dövriyyəsinin 2023-cü ildə 26,3 faiz artaraq 240 milyard dollara, 2024-cü ildə isə 244 milyard dollardan çox səviyyəyə yüksəlməsi bu tendensiyanı aydın şəkildə göstərir. Bununla yanaşı, 2025-ci ildə qeydə alınan 6,9 faizlik azalma (rubl-yuan məzənnəsindəki dəyişkənlik və Rusiyanın idxal imkanlarının daralması kimi amillərlə izah olunur) bu artım modelinin həssaslığını da ortaya qoyur. 2026-cı ilin ilk dörd ayında müşahidə olunan bərpanın uzunmüddətli olub-olmayacağı isə hələ də qeyri-müəyyən olaraq qalır.
Rusiyanın üzləşdiyi strateji çıxılmazlığın digər mühüm tərəfi Çin avtomobillərinin Rusiya bazarında artan üstünlüyüdür. Qərb markalarının ölkədən çıxmasından sonra yaranan boşluğu sürətlə dolduran Çin istehsalçıları Rusiya istehlakçıları üçün faktiki olaraq əsas seçimə çevriliblər. Bu vəziyyət Moskva üçün “xilas” ilə “struktur asılılıq” arasındakı ziddiyyəti daha aydın göstərir. Rusiya enerji ixrac edən ölkə olsa da, eyni zamanda sənaye məhsullarının böyük hissəsini Çindən idxal edir. Beləliklə, ölkə iqtisadiyyatının həm təklif, həm də tələbat tərəfi Pekinlə daha sıx bağlı vəziyyətə gəlir.
Bu mənzərənin qarşıdakı on il ərzində Rusiyanın xarici siyasət seçimlərini necə məhdudlaşdıracağı beynəlxalq münasibətlər sahəsində getdikcə daha çox araşdırılan mövzulardan birinə çevrilib.
Monqolustanın səssiz rolu: Tranzit dövlətin strateji əhəmiyyəti
“Sibirin Gücü 2” layihəsinin Monqolustan marşrutundan keçməsi layihəyə yalnız Rusiya və Çini deyil, üçüncü bir aktoru da daxil edir. Monqolustan əhali sayı və iqtisadi potensial baxımından məhdud imkanlara malik olsa da, tranzit ölkə funksiyası ona əhəmiyyətli geosiyasi dəyər qazandırır. Bir tərəfdən Rusiya, digər tərəfdən Çin ilə əhatə olunan Monqolustan bu mövqeyini böyük güc alətinə çevirmək imkanına tam sahib olmasa da, boru kəmərindən əldə ediləcək tranzit gəlirləri ölkənin iqtisadi inkişaf müzakirələrinin mərkəzinə çıxıb.
Monqolustan ərazisindən keçəcək “Soyuz-Vostok” tranzit xəttinin layihə ilə paralel şəkildə nəzərdən keçirilməsi Ulan-Batorun bu geosiyasi tənliyin daimi iştirakçısı olduğunu göstərir. Digər tərəfdən, seçilən marşrutun Qazaxıstan üzərindən keçməsi planlaşdırılan alternativ boru kəməri layihəsini böyük ehtimalla gündəmdən çıxardığı məlumdur. Bu isə Mərkəzi Asiyanın enerji geosiyasətində mühüm dönüş nöqtəsinə işarə edir.
Beynəlxalq enerji sistemində dönüş nöqtələri: Dollardan sonrakı ekosistem
Rusiya-Çin enerji münasibətlərinə yalnız fiziki infrastruktur baxımından deyil, maliyyə arxitekturası prizmasından da yanaşmaq lazımdır. İki ölkə arasındakı ticarət ödənişlərinin 99,1 faizinin rubl və yuan vasitəsilə həyata keçirilməsi sadəcə praktiki zərurətdən irəli gəlmir. Bu proses SWIFT sistemindən və dollara əsaslanan ödəniş mexanizmlərindən məqsədli şəkildə uzaqlaşmanın nəticəsi kimi qiymətləndirilir.
Bu tendensiya beynəlxalq maliyyə sisteminin əsas sütunlarına, yəni dollar hegemonluğuna və çoxtərəfli ödəniş platformalarına qarşı ikitərəfli alternativ qurulduğunu göstərən mühüm sübut hesab olunur. Rusiyanın maliyyə naziri Anton Siluanovun 2025-ci il noyabrında verdiyi açıqlamalar da bu dəyişimi təsdiqləyir.
Müşahidə olunan proses akademik dairələrdə “enerji geosiyasətinin maliyyələşdirilməsi” kimi müzakirə edilən yeni fenomenin formalaşmasına zəmin yaradır. Artıq enerji ticarəti yalnız resurslar və infrastruktur vasitəsilə deyil, həm də hansı valyuta ilə həyata keçirilməsi baxımından siyasi məna qazanır. Bu kontekstdə “Sibirin Gücü 2” layihəsi sırf texniki infrastruktur layihəsi çərçivəsindən xeyli kənara çıxır. Layihə faktiki olaraq dollardan kənar enerji ticarəti ekosisteminin əsas sütunlarından birinə çevrilmək potensialı daşıyan və qlobal maliyyə sisteminə dolayı təsir göstərən iri strateji təşəbbüsdür.
Çinin yuanın rəqəmsallaşdırılması istiqamətində əldə etdiyi irəliləyiş və rubl-yuan maliyyə dəhlizlərinin genişlənməsi nəzərə alındıqda, bu prosesin qarşıdakı onillikdə qlobal ehtiyat valyutalarının pay bölgüsünə necə təsir göstərəcəyi beynəlxalq siyasi iqtisad üçün əsas araşdırma mövzularından biri kimi ön plana çıxır.
Qiymətləndirmə: “Mühüm bir şey”in həqiqi dəyəri
Putin-Si sammitindən sonra Kremlin müşaviri Yuri Uşakovun “çox mühüm bir məsələ üzərində razılığa gəldik” ifadəsi ilə nəzərdə tutduğu məsələ “Sibirin Gücü 2” layihəsinin əsas parametrləri üzrə əldə olunan razılıqdır. Bu çərçivə razılaşması Rusiya baxımından illər ərzində toplanmış diplomatik təzyiqlərin nəticəsi kimi görünür. Çin üçün isə bu proses həm enerji təhlükəsizliyini gücləndirən, həm də Qərbə qarşı alternativ struktur ox formalaşdıran hesablanmış strateji investisiyanın hələ danışıqlar mərhələsində olan hissəsidir.
Qiymət, vaxt qrafiki və maliyyələşdirmə məsələlərindəki qeyri-müəyyənliklər nəzərə alındıqda, baş verən hadisəni tarixi müqavilədən daha çox, konkret danışıqlara təkan verən siyasi niyyət bəyanatı kimi xarakterizə etmək mümkündür. Bununla yanaşı, bu niyyət bəyanatının qlobal enerji geosiyasətinə göstərə biləcəyi potensial təsirləri kiçiltmək də düzgün olmazdı.
Layihə tamamlandıqdan sonra Çin Avropanın quru qaz təchizatı sistemində malik olduğu mövqedən daha böyük həcmdə və daha təhlükəsiz quru marşrutu vasitəsilə enerji əldə edə biləcək. Rusiya isə müharibədən sonrakı iqtisadiyyatını ayaqda saxlamaq üçün kritik gəlir mənbəyi qazanacaq. Digər tərəfdən, asimmetrik güc münasibətlərinin daha da dərinləşməsi qaçılmaz görünür. Boru kəmərinin tikintisi və istismarı dövründə Pekin enerji qiymətlərinin müəyyənləşdirilməsində həlledici rol oynamaq imkanı əldə edəcək, Moskvanın danışıqlardakı manevr imkanları isə daha da məhdudlaşacaq.
Bu reallıq Rusiyanın Çindən iqtisadi asılılığını yalnız ticarət balansı çərçivəsində deyil, həm də strateji infrastruktur kilidlənməsi (infrastructure lock-in) baxımından təhlil etməyi zəruri edir. Nəticə etibarilə, 2026-cı il mayın 20-də Pekindən yayılan bu xəbər qlobal enerji sisteminin yenidən formalaşması prosesinə yeni təkan verib. “Sibirin Gücü 2” layihəsi yekun razılaşmaya çatıb-çatmamasından asılı olmayaraq, dövrümüzün ən mühüm geosiyasi dəyişikliklərindən birinin, yəni Rusiyanın Qərb sistemindən uzaqlaşmasının və Çinin qlobal güc kimi yüksəlişinin fiziki infrastruktura çevrilmiş təzahürüdür.
Beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsinin əsas suallarından biri olan “asılılıq münasibətlərinin güc balansını necə dəyişdirdiyi” məsələsinin canlı nümunəsi kimi bu prosesin izlənilməsi həm akademik dairələr, həm də praktik siyasət baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Kremldən səslənən qeyri-müəyyən ifadə bir daha göstərir ki, enerji dünyasında minlərlə kilometr uzunluğunda polad borular son dərəcə ağır geosiyasi məna daşıya bilir.
Asif Cəfərov
Ordu.az
