Həmin vaxt Baş katib vəzifəsini Anders Foq Rasmussen tuturdu. Yeri gəlmişkən, Ermənistan hökuməti hazırda Rasmunsenin rəhbərlik etdiyi konsaltinq şirkəti ilə əməkdaşlıq edir. Rasmussen ötən il Ermənistana səfər edib, səfər isə şərti sərhəddə onun çəkdirdiyi foto ilə də yadda qalıb.
Lakin Anders Foq Rasmussen regiona gələn yeganə NATO baş katibi deyildi. Bundan əvvəl, 2001-ci ildə NATO-nun ozamankı Baş katibi Corc Robertson 2001-ci ilin mayında səfər etmişdi. Səfər yenə də regional xarakter daşıyıb və Robertsonu NATO Hərbi Komitəsinin sədri Qvido Venturion da müşayiət edib.
Yens Stoltenberqin yenə də regional xarakter daşıyan səfəri əslində NATO-nun regiona üçüncü səfəri olacaq. Şübhə yoxdur ki, əvvəlki iki Baş katib səfərindən fərqli olaraq, NATO-Rusiya müharibəsindən “beş dəqiqə” az reallıq olduğu halda, hazırkı geosiyasi vəziyyət əsaslı şəkildə fərqlidir. Bu, şübhəsiz ki, Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatının Baş katibinin səfəri ətrafında daha kəskin atmosfer yaradır. Atmosfer nə qədər kəskindirsə, regionun çağırışı və gündəmi də bir o qədər kəskin olur.
Bir tərəfdən, şübhəsiz, NATO region üçün təhlükəsizliyin modernləşdirilməsi məsələləri kontekstində çox mühüm tərəfdaşdır, digər tərəfdən, əlbəttə, bu tərəfdaşlığın təhlükəsizlik mühitinin digər mühüm tərəfdaşları ilə düşərgə antaqonizmi formalaşmadan inkişaf etməsi çox vacibdir. Bu, regionun daha çətin və dar geosiyasi vəziyyətdə həll etməli olduğu çətin problemdir, lakin əsas məsələ bu problemin həllindən, regionun dar geosiyasi mühitdə subyekt kimi mövqe tutmasından asılıdır.
Məlumatlara görə, NATO Baş katibinin səfəri bir çox məqsəd daşıyıb: Xəzər dənizində İran-Rusiya gəmiçiliyi ilə bağlı kəşfiyyat məlumatı əldə etmək, Ermənistan vasitəsilə İran-Rusiya marşrutuna dair məlumatları əldə etmək və izləmək, Gürcüstan vasitəsilə Rusiyanın Qara dəniz ətrafındakı fəaliyyətlərindən xəbərdar olmaq və s.
KİV-lər ABŞ Prezidentinin milli təhlükəsizlik müşavirinin İranın Rusiyanı ballistik raketlərlə təchiz edəcəyi təqdirdə G7-nin ciddi sanksiyalar tətbiq edəcəyi ilə bağlı xəbərdarlığını xatırladır və əlavə edir ki, Qərb regionun Rusiya-İran nüvə nəqliyyatının müşahidə platformasına çevrilməsini istərdi.
Avropa İttifaqının Ermənistan-Azərbaycan sərhədində müşahidə missiyası, Fransa ilə Ermənistan arasında hərbi əməkdaşlıq Tehranda qəzəb doğurub. Biz bununla bağlı İran müdafiə nazirinin məlum bəyanatını xatırlada bilərik. Stoltenberqin Bakıya səfəri ərəfəsində Hörmüz boğazında Rusiya-İran-Çin birgə “Dəniz sərhədinin mühafizəsi 2024” təlimlərinə start verildiyini qeyd etmək bəlkə də yersiz deyil. Azərbaycan bunlarda müşahidəçi qismində iştirak edir.
Rəsmi Bakı NATO-nun Baş katibindən Ermənistan-Azərbaycan sərhədində sabitliyin qorunub saxlanması üçün dəstək gözləyib, amma Fransa formasında yox. Yəni Azərbaycan NATO-dan Ermənistan-Azərbaycan qoşunlarının təmas xəttinin, yəni iki ölkə arasında dövlət sərhədinin birləşdirilmiş şəkildə tanınmasını gözləyir.
Asif Cəfərov
Ordu.az
