Danışıqlar nəticəsində bir sıra sənədlər imzalandı. Lakin ictimai məlumatlılığın “mismarı” Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Şirkəti ilə “KazMunayQaz” Milli Şirkəti arasında imzalanmış memorandumun vurğulanmasıdır. Sənəd dərc olunmasa da, təxmin etmək olar ki, sövdələşmə Qazaxıstan neftinin alqı-satqısını və Azərbaycanın infrastrukturları vasitəsilə ixracını nəzərdə tutur. Tərəflərin oxşar təcrübəsi var.
SSRİ dövründən qalan infrastruktur hesabına Qazaxıstan neftinin 96-97 faizi Rusiya ərazisi ilə ixrac edilir. Beləliklə, söhbət Azərbaycanın infrastrukturlarının istifadəsi ilə bu infrastrukturları Qazaxıstan neftinin ixracına xidmət etdirməkdən gedir. Sanki, tərəflər kifayət qədər çevik həll yolu tapıblar. Xəzərin Azərbaycan hissəsində neft hasilatının həcmi artıb, Bakı-Tbilisi-Ceyhan kəməri tam gücü ilə işləyir.
Mümkündür ki, Azərbaycan Qazaxıstan neftinin müəyyən ehtiyatlarını alacaq, tankerlərlə terminallara çatdıracaq və ixrac edəcək. Hansı qiymət siyasəti işləyəcəyi, idxalla bağlı məsələlərin necə tənzimlənəcəyi xırdalıqlardır. Önəmli olan qərarın siyasi tərəfidir. Faktiki olaraq KTMT və AİB-in təsisçisi olan Qazaxıstan açıq-aşkar infrastruktur və logistika asılılığını zəiflətməyə, gələcəkdə isə tamamilə müstəqil olmağa yönəlmiş addımlar atır. Bu mənada Azərbaycan açar ölkədir və bunu Tokayev yaxşı anlayır.
Dərinlik baxımından bu, Xəzər dənizinin şərq infrastrukturlarının Türkiyənin Aralıq dənizi limanlarına birləşdirilməsi deməkdir. Tokayevin Bakıya səfərindən əvvəl Vaşinqtonda Türkiyə-ABŞ danışıqları keçirilib və burada Mərkəzi Asiya regionunda əməkdaşlıq məsələsi də müzakirə olunub. Böyük Britaniya bu il beş Mərkəzi Asiya ölkəsinin liderlərinin sammitini təşkil edəcək. Avropa İttifaqının da regionda ciddi maraqları var.
Mərkəzi Asiyada Özbəkistan-Qazaxıstan alyansının formalaşdığını və çox güman ki, digər Mərkəzi Asiya ölkələrinin də ona inteqrasiya olunacağını nəzərə alsaq, bu kontekstdə Qazaxıstan-Azərbaycan neft müqaviləsi geosiyasi əhəmiyyət qazanır. Bu birlik əsasən Türk Dünyasının böyüməsinə yönəlib.
Firuz Bağırov
Ordu.az
