Yeri gəlmişkən, Ermənistanın müdafiə nazirinin səfərinə paralel olaraq Fransanın Ermənistandakı səfirinin müsahibəsinin dərc olunması diqqət çəkir. Müsahibədə səfir Dekotini qeyd edir ki, Fransanın İranla çoxlu fikir ayrılıqları var, lakin Ermənistanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı İranla həmfikirdir. Biz Ermənistan məsələsində Fransa-İran əməkdaşlığının mümkünlüyü və perspektivindən bir il əvvəl, həm prezidentlər, həm də xarici işlər nazirlikləri səviyyəsində Tehran-Paris təmasları gedən zaman danışmışıq.
Üstəlik, təxminən bir il əvvəl Fransa Prezidenti Makron Çinə səfər edəndə, İranın xarici işlər naziri də Pekində idi və xarici işlər nazirləri Kolonna ilə Abdullahian arasında görüşü oldu. Üstəlik, görüşün Çində baş tutması diqqət çəkir. İran və Fransanın Ermənistan məsələsində həmfikir olması daha geniş kontekstlə bağlıdır. Üstəlik, görüşün Çində baş tutması diqqət çəkir. İran və Fransanın Ermənistan məsələsində həmfikir olması daha geniş kontekstlə bağlıdır.
Lakin Tehran yaxşı anlayır ki, Ermənistanla sıx əməkdaşlığı lazım olan anda regional sabitliyin pozulması ilə İran üçün çox ciddi çağırış yaratmaq vasitəsi hesab edən Qərb, şübhəsiz ki, indi bu vasitənin həyata keçirilməsinin mümkünlüyünü və zəruriliyini nəzərdən keçirə bilər. Üstəlik, geniş mənada Ermənistanın bu məsələdə başqa tərəfdarları da ola bilər.
Ötən gün İran müdafiə rəsmisinin Ermənistana xəbərdarlıq etməsi də bununla bağlı idi. Belə ki, Ermənistanın müdafiə naziri Suren Papikyan Tehrana səfəri çərçivəsində İranın müdafiə naziri briqada generalı Məhəmməd Rza Aştiani ilə görüşüb. İranlı nazir görüş zamanı deyib ki, regiondan kənarda təhlükəsizlik zəmanətləri axtarışı əks nəticə verəcək. Onun sözlərinə görə, təhlükəsizlik arxitekturası regionun özündə formalaşmalıdır, əks halda region güclü dövlətlər arasında münaqişə meydanına çevriləcək.Təbii ki, bu, Ermənistana balansı pozduğu üçün edilmiş xəbərdarlıq idi.
Digər tərəfdən, mümkün əməkdaşlığın hansı dərəcədə inkişafa malik ola biləcəyini söyləmək çətin olsa da, bunun hər iki tərəf üçün ən azından Qafqazda Türkiyə-Azərbaycan üstünlüyünün qarşısının alınması baxımından strateji əhəmiyyət kəsb etdiyi olduqca aydındır. Türkiyə-Azərbaycan üstünlüyü təkcə Qafqaz istiqamətində deyil, eləcə də digər istiqamətlərdə həm İran, həm də Fransa üçün böyük strateji çağırış hesab olunur. Lakin çox vacib olan başqa bir hal, şübhəsiz ki, nəqliyyat kommunikasiyası məsələsidir.
Fransa Uzaq Şərqi və Mərkəzi Asiya regionunu Avropa ilə birləşdirməyə çalışır və bu əlaqəni, buna görə həmçinin bundan irəli gələn geosiyasi çəkini təmin etmək üçün Parisə bunun Ermənistan ərazisi vasitəsilə baş verməsi lazımdır. Yollar isə ya İrandan, ya da Azərbaycandan Ermənistan ərazisinə daxil olmalı, daha sonra isə Türkiyədən keçməlidir. Buna görə də, Parisin əsas strateji rəqiblərindən biri olan Türkiyədən asılı olmamaq və başqa rəqabətədavamlı asılılıqlara malik olmamaq kimi bir şansı yoxdur.
Təbii ki, İran üçün Ermənistan ərazisi Qara dənizə çıxmaq baxımından nəzərdən keçirilir. Bunlar Fransa və İranı Ermənistan məsələsi üzərində işləməyə sövq edən güclü amillərdir. Lakin anlamaq lazımdır ki, bu işin perspektivində Ermənistan həmin işin məzmun və gündəminin formalaşdırılması işində əhəmiyyətli iştirak imkanına malik olan, sadəcə olaraq bütün bunların təbliğat istehlakçısı olmayan subyekt kimi yox, sadəcə ərazi olaraq nəzərdən keçirilir.
Asif Cəfərov
Ordu.az
