Baydenin sözlərinə görə, yaxın əlli ildə dünyanın necə olacağı yaxın dörd-beş ilin qərarlarından asılı olacaq. Bu, seçkiqabağı çıxışdır, ABŞ Prezidenti yenidən seçilmək və ya ən azından Demokratlar Partiyasının hakimiyyətini saxlamaq niyyətini açıq şəkildə göstərir.
Rusiya ekspert ictimaiyyəti Baydenin yeni dünya nizamı nəzəriyyəsinə bu baxımdan toxunub ki, dünya kollektiv Qərbin resurs istismarına məruz qalır və təkcə inkişaf etməkdə olan ölkələr deyil, həm də Avropa sol-sosialist siyasi cərəyanları bu neokolonializmə qarşıdır. Bu, Moskvanın hər yerdə istifadə etdiyi kollektiv Qərblə rəqabətdə Rusiyanın təbliğat resursudur. Rusiya mətbuatı “qaçırılmış fürsət”ə çox keçici eyham vurur.
Görünür, söhbət Ukraynaya qarşı hərbi əməliyyatdan əvvəl Moskvanın ABŞ və NATO-ya təqdim etdiyi təkliflərdən gedir ki, bu da danışıqlar yolu ilə dünyanın yeni yenidən bölüşdürülməsi layihəsindən başqa bir şey deyildi.
Xüsusilə bu müşahidə diqqətəlayiqdir ki, fövqəldövlətlər rəqabət aparmayanda və ya heç olmasa radikal ziddiyyətlərinin olmadığını nümayiş etdirəndə region ölkələri təmkinli qalır, açıq-aşkar qarşıdurma şəraitində isə hər kəs fürsəti əldən verməməyə, öz təsirini və bundan irəli gələn beynəlxalq mövqe və nüfuzunu artırmağa çalışır. Şərhlərin birində digər məsələlərlə yanaşı, Qarabağ da qeyd olunur. İstanbulun Atatürk Hava Limanında böyük izdiham qarşısında çıxış edən Türkiyə Prezidenti açıq şəkildə bildirib ki, Liviyada, Afrikada və Qarabağda olduğu kimi bir gecə də Qəzza zolağına daxil ola bilər.
1994-cü il mayın 12-də atəşkəs Rusiyanın birbaşa vasitəçiliyi ilə təmin edilib. Əvvəlcə ABŞ-nin, sonra isə Fransanın vasitəçiliyi qərarların konsensusla qəbul edildiyi ATƏT formatında təsdiqlənib. Başqa sözlə, Rusiya özü ABŞ və Fransa arasında müharibədən sonrakı status-kvonun yeganə vasitəçisi və idarəçisi statusunu bölüşüb.
Əgər rusiyalı şərhçi Türkiyənin Qarabağa və ümumilikdə Cənubi Qafqaza “gecə” daxil olmasına Qərb-Rusiya rəqabəti kontekstində baxırsa, o, belə qənaətə gəlir ki, Ankaranın mövcudluğu Vaşinqton və Brüssellə gələcək danışıqlarda Moskva üçün əlavə resursdur.
ABŞ Prezidenti geosiyasi turbulentliyin daha 4-5 il davam edəcəyini proqnozlaşdırır. Bunun dəqiq və ya heç olmasa real perspektivə kifayət qədər yaxın olduğuna dair heç bir zəmanət yoxdur. Yeni gərginlik nöqtələrinin yaranması və mövcud münaqişələrin uzanması ehtimalı daha böyükdür. Son bir həftə ərzində Rusiya və Azərbaycanın xarici işlər nazirləri arasında dörd telefon danışığı olub və onlar Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin tənzimlənməsi mövzusunu müzakirə ediblər. Bu, Bakıdan İrəvana yeni təkliflərin göndərilməsi kontekstində baş verir.
Rusiya ilə Qərb arasında yeni dünya düzəni uğrunda rəqabətdə Moskva Cənubi Qafqazı özününkü, yoxsa Türkiyə ilə “ortaq mülkiyyət” resursu hesab edir?
Birləşmiş Ştatlar Qərb ekspertlərinin ifadə etdiyi kimi Qara dəniz-Xəzər regionunu vahid resurs hesab edirmi? NATO Türkiyə üçün hansı rola güvənir və ya zəmanət verir? Sonda Türkiyə hansı seçimi edəcək? Rusiya ilə ayrıca razılaşma ilə nüfuzlu güc qütbü yaradacaq, yoxsa NATO-nun şərq qanadının əsas vurucu gücü olaraq qalacaq?
Asif Cəfərov
Ordu.az
